Tekil ve Çoğul Adlar

1. Doruk mutfakta gördüğünü iki cümleyle anlattı. Basamakları sırayla uygulayın: metinde tek varlığı anlatan mutfak eşyasını bulun, onu çoğul yapın; oluşan yeni sözcük kaç hecelidir?

• A) 3
• B) 4
• C) 5

Doğru cevap: A — Metindeki tekil ad "kaşık"tır. Son ünlüsü "ı" kalın olduğu için -lar eki alır: kaşıklar. Bu sözcük ka-şık-lar biçiminde 3 heceye ayrılır.

1. 1. basamak — metinde tek varlığı anlatan mutfak eşyası: "kaşık". ("çekmece" de bir ad ama mutfak eşyası olarak kaşık anlatılıyor.)
2. 2. basamak — çoğul yapalım: "kaşık" sözcüğünün son ünlüsü "ı", yani kalın → -lar eki gelir: kaşıklar.
3. 3. basamak — hecelerine ayıralım: ka - şık - lar → 3 hece.
4. Oluşan yeni sözcük 3 hecelidir → cevap A.

2. Ege gölde gördüklerini anlatırken yukarıdaki gibi düşünüyor. Ege'nin bu düşüncesindeki yanlış nedir?

• A) "beş" sözcüğü kaç tane olduğunu zaten söyler; sayıdan sonra gelen ada -ler ya da -lar eki getirilmez.
• B) "ördek" sözcüğü hiçbir zaman çoğul yapılamaz.
• C) Sayıdan sonra gelen ada -ler değil, -lar eki getirilmelidir.

Doğru cevap: A — Sayı sözcüğü çokluğu tek başına anlatır; bu yüzden sayıdan sonra gelen ada ayrıca çoğul eki getirilmez. Doğrusu "Beş ördek gördüm."dür.

1. Cümleyi okuyalım: "Beş ördek gördüm." Burada kaç ördek olduğunu "beş" sözcüğü söylüyor.
2. Ada bir de -ler eklersek çokluk iki kez anlatılmış olur; "beş ördekler" denmez.
3. "ördek" tek başına çoğul yapılabilir (ördekler); ama başında sayı varken yapılmaz → B yanlış.
4. Kural ekin türüyle değil, sayının varlığıyla ilgilidir → C de yanlış, cevap A.

3. Beren sınıf dolabını düzenledi ve saydıklarını tabloya yazdı. Metne ve tabloya birlikte bakıldığında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Metindeki "boyaları" sözcüğü çoğuldur; tabloda da 12 tane olduğu görülür.
• B) "küre" tekil bir addır; tabloda sayısı 1 yazılmıştır.
• C) Metinde "makas" sözcüğü tekil biçimde yazılmıştır.

Doğru cevap: C — Metinde "makasları" biçimi geçer; sözcük -lar eki almış, yani çoğuldur. Tabloda da 5 tane olduğu yazıyor. Bu yüzden C söylenemez.

1. A seçeneğini kontrol edelim: metinde "boyaları" var, sonunda -lar eki taşıyor → çoğul. Tabloda 12 yazıyor, uyuyor.
2. B seçeneğini kontrol edelim: metinde "bir de küre buldu" deniyor, ek yok → tekil. Tabloda 1 yazıyor, uyuyor.
3. C seçeneğini kontrol edelim: metinde sözcük "makasları" biçiminde, yani çoğul yazılmış.
4. Metne aykırı olan tek yargı C'dir → cevap C.

4. Görkem yukarıdaki cümleyi defterine yazdı. Öğretmeni çoğul ekinin yanlış seçildiğini söyledi. Bu yanlışın nedeni ve doğru biçim hangi seçenekte verilmiştir?

• A) Sözcüğün ilk ünlüsü "o" kalın olduğu için yazım doğrudur, düzeltmeye gerek yoktur.
• B) "otobüs" sözcüğü çoğul yapılamaz; cümledeki ek tümüyle atılmalıdır.
• C) Çoğul ekini son ünlü belirler; "otobüs" sözcüğünün son ünlüsü "ü" incedir, doğrusu "otobüsler"dir.

Doğru cevap: C — Çoğul ekinin -ler mi -lar mı olacağını sözcüğün SON ünlüsü belirler. "o-to-büs" sözcüğünün son ünlüsü "ü", yani incedir; bu yüzden -ler gelir.

1. Sözcüğü hecelerine ayıralım: o - to - büs. Ünlüleri sırayla: o, o, ü.
2. Kural: eki seçerken ilk ünlüye değil, son ünlüye bakılır.
3. Son ünlü "ü"dür ve incedir; ince ünlüden sonra -ler gelir.
4. Doğru biçim "otobüsler"dir → cevap C.

5. Öğretmen bir adın sonuna -lar ekini getirdi ve sözcük "kuzular" oldu. Bu ad için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Sonuna -ler eki de getirilebilir.
• B) Tekil biçimi "kuzu" sözcüğüdür.
• C) Son hecesindeki ünlü kalındır.

Doğru cevap: A — Bir ad ya -ler ya da -lar alır; ikisi birden olmaz. "kuzu" sözcüğünün son ünlüsü "u" kalın olduğu için yalnızca -lar getirilebilir.

1. Sözcüğü parçalayalım: kuzu + lar. Demek ki adın tekil biçimi "kuzu" → B söylenebilir.
2. Sözcük -lar ekini almışsa son ünlüsü kalın olmalıdır; "ku-zu" sözcüğünün son ünlüsü "u", kalın → C söylenebilir.
3. Bir adın son ünlüsü kalınsa ona -ler getirilemez; "kuzuler" diye bir sözcük yoktur.
4. Söylenemeyecek tek yargı A'dır → cevap A.

6. Aşağıdaki üç cümlede tekil ve çoğul adlar karışık kullanılmıştır. Bu cümlelerin hangisinde tekil ad sayısı ile çoğul ad sayısı birbirine eşittir?

• A) 1. cümlede
• B) 2. cümlede
• C) 3. cümlede

Doğru cevap: C — 3. cümlede 1 tekil ad (sis) ve 1 çoğul ad (camlar) vardır; sayılar eşittir.

1. 1. cümle: turnalar ve göller çoğul → 2 çoğul, 0 tekil. Eşit değil.
2. 2. cümle: tekil adlar Sinan ve orman → 2; çoğul ad arkadaşlar → 1. Eşit değil.
3. 3. cümle: tekil ad sis → 1; çoğul ad camlar → 1.
4. 1 = 1 olduğu için eşitlik 3. cümlededir → cevap C.

7. Öğretmen tahtaya dört kart astı ve "Kartların ikisi sonuna -ler ya da -lar eki almadığı hâlde birden çok varlığı anlatıyor." dedi. Öğretmenin söz ettiği iki kart hangileridir?

• A) çatal ile perde
• B) demet ile sürü
• C) çatal ile demet

Doğru cevap: B — "demet" bir arada bağlanmış birçok çiçeği ya da otu, "sürü" ise bir arada dolaşan birçok hayvanı anlatır. İkisi de ek almadan çokluk bildirir.

1. Kartlara tek tek bakalım: "çatal" dediğimizde bir tane çatal aklımıza gelir → tek varlık.
2. "perde" dediğimizde de bir tane perde aklımıza gelir → tek varlık.
3. "demet" bir tane çiçek değil, bağlanmış birçok çiçektir; "sürü" bir tane hayvan değil, birçok hayvandır.
4. Ek almadan çokluk bildiren kartlar demet ile sürüdür → cevap B.

8. Yaren üç cümlenin de doğru yazıldığına karar verdi. Ancak bu kararlardan biri yanlıştır. Tabloda hangi cümlenin yazımı aslında yanlıştır?

• A) Dört masalar kırıldı.
• B) Yedi güvercin uçtu.
• C) Fidanlar hızla büyüdü.

Doğru cevap: A — "Dört" sayısı çokluğu zaten anlatır; sayıdan sonra gelen ada çoğul eki getirilmez. Doğrusu "Dört masa kırıldı."dır.

1. 2. satır: "Yedi güvercin uçtu." — sayıdan sonra ad tekil bırakılmış, doğru.
2. 3. satır: "Fidanlar hızla büyüdü." — başında sayı yok, ad çoğul yapılabilir, doğru.
3. 1. satır: "Dört masalar" — hem "dört" hem -lar eki çokluğu anlatıyor, ikisi birden olmaz.
4. Yazımı yanlış olan cümle 1. satırdadır → cevap A.

9. Ediz yağmur dinince kaybettiği tek şemsiyeyi anlatmak istedi ve "şemsiyeler" sözcüğünü tekil yapmaya karar verdi. Karttaki soru işaretinin yerine gelecek sözcük kaç hecelidir?

• A) 2
• B) 3
• C) 4

Doğru cevap: B — Çoğul eki atılınca "şemsiye" kalır; bu sözcük şem-si-ye biçiminde 3 heceye ayrılır.

1. Sözcüğü parçalayalım: şemsiye + ler.
2. Tekil yapmak için sondaki -ler ekini atalım; geriye "şemsiye" kalır.
3. Şimdi hecelerine ayıralım: şem - si - ye → 3 hece.
4. Sesli harfleri de sayalım (e, i, e) → 3, hece sayısını doğruluyor. Cevap B.

10. Ceyda pazar gezisini dört cümleyle anlattı. Metinde sonuna çoğul eki almış kaç AD vardır?

• A) 4
• B) 5
• C) 6

Doğru cevap: B — Çoğul adlar kasalar, erikler, incirler, satıcılar ve filelerdir; toplam 5 tanedir. "gösterdiler" ile "taşıdılar" sonunda -ler / -lar bulunsa da ad değil, iş bildiren sözcüklerdir.

1. Sonunda -ler ya da -lar bulunan sözcükleri işaretleyelim: kasalar, erikler, incirler, satıcılar, gösterdiler, fileler, taşıdılar.
2. Şimdi her birine "bu bir varlık mı?" diye soralım.
3. "gösterdiler" ve "taşıdılar" varlık değil, yapılan işi bildirir → sayıya katılmaz.
4. Geriye kasalar, erikler, incirler, satıcılar, fileler kalır → 5 ad, cevap B.