Eylemler (Fiiller)

1. Kerem güne nasıl başladığını iki cümleyle yazdı. Bu metinde yapılan işleri bildiren sözcükler hangileridir?

• A) Kerem, sabah
• B) sabah, erken
• C) erken, kahvaltı
• D) kalktı, yaptı

Doğru cevap: D — Fiiller iş, oluş ya da hareket bildirir ve cümlenin yargısını taşır. Metinde iş bildiren sözcükler "kalktı" ve "yaptı"dır.

1. 1. cümleye "Kerem ne yaptı?" diye soralım; cevap "kalktı".
2. 2. cümleye aynı soruyu soralım; cevap "yaptı".
3. "Kerem" bir kişi adı, "sabah" bir zaman, "erken" ise işin nasıl olduğunu bildirir.
4. İş bildiren fiiller kalktı ve yaptı → cevap D.

2. Selin arkadaşına "Yarın kütüphaneye gideceğim." dedi. Selin'in cümlesindeki fiil hangi zamanı bildirir?

• A) Geçmiş zaman
• B) Gelecek zaman
• C) Şimdiki zaman
• D) Geniş zaman

Doğru cevap: B — İş henüz yapılmamış, daha sonra yapılacaktır. "-ecek" eki alan fiiller gelecek zaman bildirir.

1. Cümledeki fiili bulalım: "gideceğim".
2. İş şu anda oluyor mu? Hayır. Olup bitti mi? Hayır.
3. Şeritte "yarın" kutusu işaretli; iş daha sonra yapılacak.
4. "-ecek" eki gelecek zaman bildirir → cevap B.

3. Umut fiillerin zamanını tabloya yazdı ama son satırı boş bıraktı. Tablodaki soru işaretinin yerine hangi zaman adı yazılmalıdır?

• A) Geçmiş zaman
• B) Şimdiki zaman
• C) Gelecek zaman
• D) Geniş zaman

Doğru cevap: C — "gidecek" fiilindeki "-ecek" eki işin daha sonra yapılacağını bildirir; bu ek gelecek zaman ekidir.

1. Tablodaki örneklere bakalım: okudu - geçmiş zaman, yazıyor - şimdiki zaman.
2. Her satırda fiile gelen ek zamanı belirliyor: "-du" geçmiş, "-yor" şimdiki zaman.
3. "gidecek" fiilindeki ek "-ecek"tir ve işin henüz yapılmadığını gösterir.
4. Soru işaretinin yerine gelecek zaman yazılır → cevap C.

4. Dedem yıllardır aynı alışkanlığı sürdürüyor ve bunu her akşam yapıyor. Altı çizili fiilin zamanı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Geniş zaman
• B) Şimdiki zaman
• C) Gelecek zaman
• D) Geçmiş zaman

Doğru cevap: A — Geniş zaman, işin her zaman yapıldığını, alışkanlık hâline geldiğini bildirir; "-r" ekiyle kurulur: okur, gelir, bakar.

1. Cümlede "her akşam" sözü var; iş bir kez değil, sürekli yapılıyor.
2. İş yalnızca şu anda olsaydı fiil "okuyor" olurdu.
3. İş yalnızca dün olsaydı fiil "okudu" olurdu.
4. "okur" fiilindeki "-r" eki işin her zaman yapıldığını bildirir → cevap A.

5. Ayşe cümlesinde işin yapılmadığını anlatmak istiyor ve fiili değiştirmesi gerekiyor. Karttaki soru işaretinin yerine hangi fiil yazılmalıdır?

• A) gelmiş
• B) gelecek
• C) geliyor
• D) gelmedi

Doğru cevap: D — Bir fiili olumsuz yapmak için köke "-ma" ya da "-me" olumsuzluk eki getirilir: gel + me + di = gelmedi.

1. Fiilin kökünü bulalım: gel.
2. Olumsuzluk eki "-ma" ya da "-me"dir; ince ünlülü kökten sonra "-me" gelir.
3. Sonra zaman eki eklenir: gel + me + di.
4. "gelmiş", "gelecek" ve "geliyor" olumludur; olumsuz biçim "gelmedi" → cevap D.

6. Tahtadaki üç cümlenin fiilleri farklı zamanlarda çekimlenmiş. Şu anda sürmekte olan bir işi anlatan cümle hangisidir?

• A) 3. cümle
• B) 2. cümle
• C) 1. cümle
• D) Hiçbiri

Doğru cevap: C — "oynuyor" fiilindeki "-yor" eki işin tam şu anda sürdüğünü bildirir; bu şimdiki zamandır.

1. 2. cümledeki "yağdı" fiili işin olup bittiğini bildirir → geçmiş zaman.
2. 3. cümledeki "kalkacak" fiili işin daha sonra olacağını bildirir → gelecek zaman.
3. 1. cümledeki "oynuyor" fiilinde "-yor" eki var.
4. Şu anda süren işi anlatan cümle 1. cümledir → cevap C.

7. Panoya dört kart asıldı; üçünde bir iş bildiren fiil, birinde varlık adı yazıyor. Fiil olmayan sözcük hangi karttadır?

• A) defter
• B) koştu
• C) yazıyor
• D) okuyacak

Doğru cevap: A — koştu, yazıyor ve okuyacak sözcükleri bir işi ve o işin zamanını bildirir; "defter" ise bir varlığın adıdır.

1. Kartlara "ne yaptı, ne yapıyor, ne yapacak?" diye soralım.
2. "koştu", "yazıyor" ve "okuyacak" bu sorulara cevap verir → üçü de fiildir.
3. "defter" hiçbirine cevap vermez; elle tutulabilen bir varlığı adlandırır.
4. Fiil olmayan sözcük "defter" → cevap A.

8. Mert öğretmenine ödevinin durumunu iki cümleyle anlattı. Mert'in ilk cümlesindeki fiili olumsuz yapan ek aşağıdakilerden hangisidir?

• A) -ecek
• B) -me
• C) -di
• D) -im

Doğru cevap: B — Fiilin olumsuzu köke "-ma" ya da "-me" eki getirilerek yapılır: bitir + me + di + m = bitirmedim.

1. İlk cümledeki fiili parçalayalım: bitir + me + di + m.
2. "-di" zaman ekidir, işin olup bittiğini bildirir.
3. "-m" işi yapanın kim olduğunu bildirir.
4. İşin yapılmadığını bildiren ek "-me" → cevap B.

9. Elif kardeşinin tam o sırada yapmakta olduğu işi anlatmak istiyor. Boşluğa hangi fiil getirilmelidir?

• A) yapacak
• B) yaptı
• C) yapar
• D) yapıyor

Doğru cevap: D — Cümledeki "şu anda" sözü işin tam o sırada sürdüğünü gösterir; bu da şimdiki zaman ekiyle, yani "-yor" ile anlatılır.

1. Cümledeki zaman sözüne bakalım: "şu anda".
2. Bu söz işin tam o sırada sürdüğünü bildirir → şimdiki zaman gerekir.
3. "yapacak" gelecek, "yaptı" geçmiş, "yapar" ise geniş zaman bildirir.
4. Şimdiki zaman eki "-yor" alan biçim "yapıyor" → cevap D.

10. Beste sözcükleri üç gruba ayırdı ama yalnızca bir gruba baştan sona fiil koydu. Bütün sözcüklerin fiil olduğu grup hangisidir?

• A) Grup 1
• B) Grup 2
• C) Grup 3
• D) Hiçbir grup

Doğru cevap: A — Grup 1'deki geldi, gitti ve aldı sözcüklerinin üçü de bir işi ve o işin zamanını bildirir.

1. Grup 2'yi okuyalım: "okudu" fiildir ama "kitap" ve "masa" addır.
2. Grup 3'ü okuyalım: güzel, yeşil, uzun → üçü de adı niteleyen sıfattır.
3. Grup 1'e "ne yaptı?" diye soralım: geldi, gitti, aldı → üçü de cevap verir.
4. Bütün sözcüklerin fiil olduğu grup Grup 1 → cevap A.