Maddenin Doğası

1. Grafikte katı hâldeki bir madde düzenli olarak ısıtılırken ölçülen sıcaklıklar verilmiştir. Bu maddenin erime ve kaynama sıcaklıkları sırasıyla kaç derecedir?

• A) −20 °C ve 100 °C
• B) 0 °C ve 120 °C
• C) 30 °C ve 90 °C
• D) 0 °C ve 100 °C

Doğru cevap: D — Grafikte sıcaklığın sabit kaldığı iki değer 0 °C ve 100 °C'dir; bunlar erime ve kaynama sıcaklıklarıdır.

1. Hâl değişimi sırasında sıcaklık sabit kalır.
2. Grafikte ilk sabit bölüm 0 °C'dedir, bu erime sıcaklığıdır.
3. İkinci sabit bölüm 100 °C'dedir, bu kaynama sıcaklığıdır.
4. Sıralama 0 °C ve 100 °C biçimindedir.

2. Aynı ısınma grafiğinde maddenin katı ve sıvı hâllerinin bir arada bulunduğu zaman aralığı sorulmaktadır. Bu durumun yaşandığı aralık kaçıncı dakikalar arasıdır?

• A) 0 – 4. dakikalar
• B) 4 – 8. dakikalar
• C) 10 – 14. dakikalar
• D) 16 – 20. dakikalar

Doğru cevap: B — Erime 4 ile 8. dakikalar arasında sürer; bu sürede katı ve sıvı birlikte bulunur.

1. Erime sırasında madde hem katı hem sıvı hâlde bulunur.
2. Grafikte erime, sıcaklığın 0 °C'de sabit kaldığı bölümdür.
3. Bu bölüm 4. dakikada başlayıp 8. dakikada biter.
4. Yani aralık 4 ile 8. dakikalar arasıdır.

3. Tabloda üç maddenin erime ve kaynama sıcaklıkları verilmiştir. Ortam sıcaklığı 25 °C iken bu maddelerin hâlleri hangi seçenekte doğru sıralanmıştır?

• A) K sıvı, L sıvı, M katı
• B) K katı, L sıvı, M gaz
• C) K gaz, L katı, M sıvı
• D) K sıvı, L gaz, M katı

Doğru cevap: A — 25 °C, K ve L için erime ile kaynama sıcaklıkları arasında kaldığından ikisi sıvı, M ise katıdır.

1. Ortam sıcaklığı erime sıcaklığının altındaysa madde katıdır.
2. K için 25 °C, −39 ile 357 arasındadır, K sıvıdır.
3. L için 25 °C, 0 ile 100 arasındadır, L sıvıdır.
4. M'nin erime sıcaklığı 660 °C olduğundan M katıdır.

4. Tabloda buharlaşma hızını araştırmak için kurulan iki kabın koşulları verilmiştir. Bu düzenekle sınanabilecek soru hangi seçenektedir?

• A) Su miktarı buharlaşmayı etkiler mi?
• B) Rüzgâr buharlaşmayı etkiler mi?
• C) Ortam sıcaklığı buharlaşmayı etkiler mi?
• D) Kabın biçimi buharlaşmayı etkiler mi?

Doğru cevap: C — Su miktarı ve rüzgâr iki kapta da aynı; değişen tek etken ortam sıcaklığıdır.

1. Bir deneyin hangi soruyu sınadığını anlamak için DEĞİŞEN tek etkeni bulmak gerekir.
2. Tabloyu karşılaştıralım: iki kapta da su 50 mL ✓ aynı, rüzgâr yok ✓ aynı.
3. Ortam sıcaklıkları farklı: 20 °C ve 40 °C. Tek değişen bu olduğuna göre deney sıcaklığın buharlaşmaya etkisini sınar.
4. Denetleyelim: su miktarı da farklı olsaydı sonucun hangisinden kaynaklandığı ayırt edilemezdi ✓.

5. Şekildeki 80 °C'lik su, 20 °C'lik suyun bulunduğu kaba boşaltılıp bir süre beklenmiştir. Karışımın son sıcaklığı ve ısı akışının yönü hangi seçenekte doğru verilmiştir?

• A) Son sıcaklık 80 °C'nin üstündedir; ısı soğuktan sıcağa geçer.
• B) Son sıcaklık 20 °C'nin altındadır; ısı sıcaktan soğuğa geçer.
• C) Son sıcaklık değişmez; ısı akışı olmaz.
• D) Son sıcaklık 20 ile 80 °C arasındadır; ısı sıcaktan soğuğa geçer.

Doğru cevap: D — Isı sıcaktan soğuğa akar; iki su ortak bir sıcaklıkta buluşur ve bu değer 20 ile 80 °C arasındadır.

1. Isı her zaman sıcaklığı YÜKSEK olandan DÜŞÜK olana doğru akar.
2. Sıcak su (80 °C) ısı verirken soğur, soğuk su (20 °C) ısı alırken ısınır.
3. Aktarım, ikisinin sıcaklığı eşitlenene kadar sürer. Ortak sıcaklık iki değerin ARASINDA olur.
4. Denetleyelim: son sıcaklık 80’in üstüne çıkamaz (ısı kaynağı yok) ve 20’nin altına inemez (soğutucu yok) ✓.

6. Aynı ısıtıcıyla 5 dakika boyunca ısıtılan iki kaptaki suların son sıcaklıkları tabloda verilmiştir. İki kap arasındaki bu farkın nedeni nedir?

• A) 1. kaba daha çok ısı verilmiştir.
• B) Eşit ısı verilmiştir; kütlesi büyük olan su daha az ısınır.
• C) Isıtıcı 2. kapta bozulmuştur.
• D) Suyun cinsi iki kapta farklıdır.

Doğru cevap: B — Aynı ısıtıcı aynı sürede eşit ısı verir; aynı ısıyı alan büyük kütlenin sıcaklık artışı daha küçüktür.

1. İki kap da aynı ısıtıcıyla 5 dakika ısıtılmıştır.
2. Bu yüzden verilen ısı eşittir.
3. 2. kaptaki su miktarı iki katıdır.
4. Aynı ısı daha çok maddeye dağıldığı için sıcaklık daha az yükselmiştir.

7. Ağzı sıkıca kapatılmış 300 gramlık kaptaki buz tamamen eriyerek suya dönüşmüştür. Erime tamamlandıktan sonra terazide ölçülen kütle kaç gram olur?

• A) 150 g
• B) 300 g
• C) 450 g
• D) 600 g

Doğru cevap: B — Hâl değişiminde tanecik sayısı değişmez; kapalı kapta kütle korunur ve 300 g kalır.

1. Kap sıkıca kapalı; dışarıya madde çıkışı ya da içeriye giriş yok.
2. Buz eriyerek yalnız HÂL değiştirmiş; katıdan sıvıya geçmiş.
3. Hâl değişiminde tanecikler kaybolmaz ya da çoğalmaz, yalnız dizilişleri değişir. Kütle 300 gram olarak kalır.
4. Denetleyelim: kap açık olsaydı buharlaşma ile madde kaybı olabilirdi; kapalı olduğu için bu yol da kapalı ✓.

8. Şemada soğuk bir yüzeyde havadaki su buharının doğrudan buz kristallerine dönüşmesi anlatılmaktadır. Bu olayın adı ve ısı ile ilişkisi hangi seçenektedir?

• A) Süblimleşme; madde ısı alır.
• B) Erime; madde ısı alır.
• C) Buharlaşma; madde ısı verir.
• D) Kırağılaşma; madde ısı verir.

Doğru cevap: D — Gazdan doğrudan katıya geçişe kırağılaşma denir ve bu sırada madde ısı verir.

1. Şemadaki değişimin yönünü belirleyelim: havadaki su BUHARI (gaz) doğrudan buz kristaline (katı) dönüşüyor.
2. Arada sıvı hâl yok; gazdan doğrudan katıya geçiş kırağılaşmadır.
3. Katılaşma yönündeki bütün değişimlerde (donma, yoğuşma, kırağılaşma) madde ısı VERİR.
4. Denetleyelim: soğuk yüzey su buharının ısısını çekiyor, buhar ısı verdikçe düzenli katı hâle geçiyor ✓.

9. Şekildeki termometrede 0 °C ile 50 °C arası 10 eşit bölmeye ayrılmıştır. Sıvı sütunu en alttaki çizgiden itibaren 7 bölme yükselirse ölçülen sıcaklık kaç derece olur?

• A) 7 °C
• B) 17 °C
• C) 35 °C
• D) 70 °C

Doğru cevap: C — Bir bölme 50 ÷ 10 = 5 °C'dir; 7 bölme 7 × 5 = 35 °C eder.

1. Ölçek 0 ile 50 °C arasını göstermektedir.
2. Bu aralık 10 eşit bölmeye ayrılmıştır.
3. Bir bölmenin değeri 50 ÷ 10 = 5 °C'dir.
4. 7 bölme için 7 × 5 = 35 °C bulunur.

10. Özdeş ısıtıcılarla ısıtılan eşit kütledeki K ve L sıvılarının sıcaklıkları tabloya kaydedilmiştir. Bu ölçümlere göre iki sıvı hakkında hangi karşılaştırma yapılabilir?

• A) K sıvısı aynı sürede daha çok ısınmıştır.
• B) L sıvısı aynı sürede daha çok ısınmıştır.
• C) İki sıvı da aynı miktarda ısınmıştır.
• D) K sıvısının sıcaklığı hiç değişmemiştir.

Doğru cevap: A — 8 dakikada K 48 °C, L ise 24 °C ısınmıştır.

1. Başlangıçta iki sıvı da 20 °C'dedir.
2. 8. dakikada K 68 °C, L 44 °C olmuştur.
3. K'nin artışı 68 − 20 = 48 °C'dir.
4. L'nin artışı 44 − 20 = 24 °C'dir; K daha çok ısınmıştır.

11. Bir bardağa buz ile su birlikte konup termometre daldırılmış, buzlar erirken sıcaklığın 0 °C'de kaldığı görülmüştür. Bu gözlemin bilimsel açıklaması nedir?

• A) Termometre buzu ölçemez.
• B) Buz suyu ısıtmaktadır.
• C) Karışımın sıcaklığı hiçbir zaman değişmez.
• D) Erime bitene kadar alınan ısı sıcaklığı yükseltmez.

Doğru cevap: D — Erime bitene kadar alınan ısı hâl değiştirmek için harcanır; sıcaklık 0 °C’de sabit kalır.

1. Bardaktaki buz erimeye devam ediyor, yani ortamdan sürekli ısı alınıyor.
2. Bu ısı sıcaklığı yükseltmek yerine buzu suya çevirmek için kullanılıyor.
3. Bu yüzden erime bitene kadar termometre 0 °C’de sabit kalır.
4. Denetleyelim: bütün buz eridikten sonra sıcaklık yeniden yükselmeye başlar ✓ — sabitlik yalnız hâl değişimi süresince geçerli.

12. Aynı dondurucuya konan saf su donarken tuzlu suyun hâlâ sıvı kaldığı gözlenmiştir. Bu gözlem kışın yollara tuz serpilmesinin sebebini nasıl açıklar?

• A) Tuz suyun donma sıcaklığını düşürdüğü için yol buz tutmaz.
• B) Tuz suyun donma sıcaklığını yükselttiği için yol buz tutmaz.
• C) Tuz yolu ısıtarak buzu eritir.
• D) Tuz suyu buharlaştırarak yolu kurutur.

Doğru cevap: A — Tuz katılan suyun donma sıcaklığı 0 °C'nin altına iner; bu yüzden yol geç donar.

1. Deneyde saf su donmuş, tuzlu su sıvı kalmıştır.
2. Demek ki tuzlu su daha düşük sıcaklıkta donmaktadır.
3. Yola serpilen tuz da aynı etkiyi yapar.
4. Donma sıcaklığı düştüğü için yolda buz oluşumu gecikir.

13. Isınma grafiğini inceleyen bir öğrencinin tabloya yazdığı yorum ve gerekçesi verilmiştir. Bu yorumun yanlışlığını gösteren açıklama hangisidir?

• A) Sıcaklık sabitse madde gerçekten ısı almamıştır.
• B) Madde ısı almaya devam eder, alınan ısı erime için harcandığından sıcaklık artmaz.
• C) Sıcaklığın sabit kalması ısıtıcının kapandığını gösterir.
• D) Sabit bölümde madde ısı vermektedir.

Doğru cevap: B — Isıtıcı açık olduğu için madde ısı almayı sürdürür; alınan ısı erimeye harcandığından sıcaklık artmaz.

1. Öğrencinin yorumu "sıcaklık sabitse ısı alınmamıştır" varsayımına dayanıyor; hata burada.
2. Isıtıcı deney boyunca açık kalmış, yani madde sürekli ısı alıyor.
3. Sabit bölümde alınan ısı sıcaklığı yükseltmek yerine katıyı sıvıya çevirmek için kullanılıyor.
4. Denetleyelim: 8. dakikadan sonra grafik yeniden yükseliyor ✓ — ısı hiç kesilmemiş, yalnız nereye harcandığı değişmiş.

14. Bir kaptaki su düzenli olarak ısıtılırken ölçülen sıcaklıklar tabloya yazılmıştır. Aynı düzenle ısıtmaya devam edilirse suyun 90 °C'ye ulaşması için ısıtmanın kaçıncı dakikası beklenmelidir?

• A) 12. dakika
• B) 15. dakika
• C) 18. dakika
• D) 21. dakika

Doğru cevap: C — Sıcaklık dakikada 4 °C artmaktadır; 18 °C'den 90 °C'ye 72 °C'lik artış için 72 ÷ 4 = 18 dakika gerekir.

1. 3 dakikada sıcaklık 18'den 30 °C'ye, yani 12 °C artmıştır.
2. Bir dakikadaki artış 12 ÷ 3 = 4 °C'dir.
3. 90 °C'ye ulaşmak için gereken artış 90 − 18 = 72 °C'dir.
4. 72 ÷ 4 = 18 olduğundan 18. dakikada ulaşılır.

15. Tabloda ıslak çamaşırların asılacağı üç farklı koşul verilmiştir. Çamaşırların en kısa sürede kuruması için hangi koşul seçilmeli ve gerekçesi ne olmalıdır?

• A) 1. koşul; rüzgârsız ortamda su daha çabuk uçar.
• B) 2. koşul; sıcaklık düşükken buharlaşma hızlanır.
• C) 3. koşul; sıcaklık ve rüzgâr birlikte buharlaşmayı hızlandırır.
• D) Üç koşulda da kuruma aynı sürede tamamlanır.

Doğru cevap: C — Buharlaşma sıcaklık arttıkça ve hava hareketi oldukça hızlanır; 3. koşulda ikisi birden vardır.

1. Buharlaşmayı hızlandıran etkenlerden biri sıcaklıktır.
2. Bir diğeri de yüzeydeki hava hareketi, yani rüzgârdır.
3. 1. koşulda rüzgâr yok, 2. koşulda sıcaklık düşüktür.
4. 3. koşulda hem rüzgâr hem yüksek sıcaklık bulunduğu için kuruma en hızlıdır.