Etkin Vatandaşlık

1. Kartta bir dilekçe örneği verilmiştir. Öğrencilerden biri okulun bahçesindeki kırık basketbol potasının onarımı için dilekçe yazacaktır. Dilekçenin sonuç doğurabilmesi için bu öğrencinin dikkat etmesi gereken en önemli nokta hangisidir?

• A) Dilekçeyi konuyla ilgili yetkili birime, ad ve imza bilgisiyle vermek
• B) Dilekçeyi mümkün olduğunca uzun yazmak
• C) Dilekçeyi imzasız bırakıp panoya asmak
• D) Dilekçeyi arkadaşlarına okutup saklamak

Doğru cevap: A — Dilekçe hakkının işlemesi için başvurunun yetkili birime yapılması ve kimlik ile imza bilgilerinin bulunması gerekir.

1. Örnekte dilekçe ilgili kuruma hitapla başlamaktadır.
2. Sonunda ad, imza, tarih ve adres yer almaktadır.
3. İmzasız ve yetkisiz birime verilen başvuru işleme alınmaz.
4. Bu nedenle yetkili birim ile kimlik bilgileri en kritik noktadır.

2. Şemada yönetim birimleri iki başlıkta toplanmıştır. Bir mahallede çöp toplama saatlerinin değiştirilmesi talebi söz konusudur. Şemaya göre bu talebin öncelikle iletileceği birim hangisidir?

• A) Bakanlık
• B) Valilik
• C) Belediye
• D) Büyükelçilik

Doğru cevap: C — Çöp toplama gibi yerel hizmetler yerel yönetimlerin, yani belediyenin görev alanındadır.

1. Şemada belediye yerel yönetim başlığındadır.
2. Talep bir mahalledeki günlük hizmetle ilgilidir.
3. Yerel hizmetler yerel yönetimlerce yürütülür.
4. Bu nedenle başvurulacak birim belediyedir.

3. Şemada devletin görevlerinin üç başlıkta ayrıldığı gösterilmiştir. Bu ayrımın demokratik yönetim açısından sağladığı temel yarar hangisidir?

• A) Kararların daha hızlı alınmasını sağlar.
• B) Gücün tek elde toplanmasını engelleyerek keyfî yönetimin önüne geçer.
• C) Devletin gelirlerini artırır.
• D) Seçimlerin sıklığını azaltır.

Doğru cevap: B — Yasama, yürütme ve yargının ayrı olması gücün tek elde toplanmasını önler ve birbirini denetlemesini sağlar.

1. Şemada üç görev ayrı kutularda gösterilmiştir.
2. Kanunu yapan, uygulayan ve yargılayan farklı organlardır.
3. Böylece hiçbir organ tek başına sınırsız güç kullanamaz.
4. Bu ayrım keyfî yönetimin önüne geçer.

4. Grafikte bir sınıfta yapılan başkanlık seçiminin sonuçları verilmiştir. Seçimi A listesi kazanmıştır. Demokrasi anlayışına göre seçimden sonra izlenmesi gereken en doğru tutum hangisidir?

• A) Kazanan liste diğer listelerin görüşlerini dikkate almamalıdır.
• B) Seçim iptal edilip yeniden yapılmalıdır.
• C) Az oy alan listelerin üyeleri sınıf etkinliklerinden çıkarılmalıdır.
• D) Kazanan liste görevi üstlenmeli, diğer görüşler de dinlenmelidir.

Doğru cevap: D — Demokraside çoğunluğun kararı uygulanırken azınlıkta kalan görüşler de korunur ve dinlenir.

1. Grafikte A listesi %46 ile en yüksek oyu almıştır.
2. Çoğunluğun tercihi olduğu için görevi A listesi üstlenir.
3. Ancak toplam %46, sınıfın yarısından azdır.
4. Diğer görüşlerin dinlenmesi demokrasinin gereğidir.

5. Kartlarda çocuk haklarından bazıları verilmiştir. Ailesi tarafından günde on saat çalıştırılıp okula gönderilmeyen bir çocuğun kartlardaki hangi hakları doğrudan engellenmiş olur?

• A) Eğitim hakkı ile oyun ve dinlenme hakkı
• B) Yalnızca sağlık hakkı
• C) Yalnızca görüşünü ifade etme hakkı
• D) Hiçbir hakkı engellenmez

Doğru cevap: A — Okula gidememek eğitim hakkını, uzun çalışma saatleri ise oyun ve dinlenme hakkını doğrudan engeller.

1. Çocuk okula gönderilmemektedir; bu eğitim hakkının engellenmesidir.
2. Günde on saat çalışmak boş zaman bırakmaz.
3. Bu da oyun ve dinlenme hakkını ortadan kaldırır.
4. Öyleyse iki hak birden doğrudan engellenmiştir.

6. Duyuruda mahallede kurulan bir derneğin çalışması anlatılmaktadır. Bu duyuruya göre sivil toplum kuruluşlarının ayırt edici özelliği hangisidir?

• A) Devlet adına karar alma yetkisine sahip olmaları
• B) Üyelerinden zorunlu vergi toplamaları
• C) Gönüllülük esasına dayanmaları ve kamu görevi yürütmemeleri
• D) Yalnızca kamu görevlilerinden oluşmaları

Doğru cevap: C — Sivil toplum kuruluşları gönüllü katılıma dayanır; devletin bir birimi değildir ve kamu görevi yürütmez.

1. Duyuruda katılımın gönüllü olduğu belirtilmiştir.
2. Üyelikten çıkmak serbesttir.
3. Derneğin kamu görevi yürütmediği açıkça yazılmıştır.
4. Bu özellikler sivil toplum kuruluşlarını tanımlar.

7. Kartta Anayasa'dan sadeleştirilmiş bir madde verilmiştir. Bir kurumun iş ilanında "yalnızca belirli bir şehirde doğanlar başvurabilir" koşulunun bulunması bu maddeye göre nasıl değerlendirilir?

• A) Kurumun serbest tercihidir, maddeyle ilgisi yoktur.
• B) Maddeye aykırıdır; belirli bir gruba ayrıcalık tanınmış olur.
• C) Maddeye uygundur çünkü ilan yazılı yapılmıştır.
• D) Maddeye uygundur çünkü herkes başvurabilir.

Doğru cevap: B — Madde kanun önünde eşitliği düzenler ve hiçbir gruba ayrıcalık tanınamayacağını belirtir; doğum yerine göre sınırlama bu ilkeye aykırıdır.

1. Maddede ayrım gözetilmeksizin eşitlik ilkesi yer almaktadır.
2. İlan, başvuru hakkını doğum yerine göre sınırlamaktadır.
3. Bu sınırlama belirli bir gruba ayrıcalık anlamına gelir.
4. Madde ayrıcalık tanınamayacağını söylediği için ilan aykırıdır.

8. Tabloda bazı sorunlar ve başvurulacak birimler eşleştirilmiştir. Bir öğrencinin kimlik kartını kaybettiği durumda tabloya göre ailesinin gitmesi gereken birim hangisidir?

• A) Belediye
• B) Muhtarlık
• C) İl Millî Eğitim Müdürlüğü
• D) Nüfus müdürlüğü

Doğru cevap: D — Tabloda kimlik işlemleri nüfus müdürlüğü ile eşleştirilmiştir.

1. Sorun kimlik kartının yenilenmesiyle ilgilidir.
2. Tabloda kimlik yenileme satırı bulunmaktadır.
3. Bu satırda başvurulacak birim nüfus müdürlüğüdür.
4. Diğer birimler farklı hizmet alanlarına aittir.

9. Yazıtta Atatürk'ün egemenlikle ilgili sözü verilmiştir. Bu söz, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılışıyla birlikte düşünüldüğünde hangi ilkeyi hayata geçirmiştir?

• A) Yönetme yetkisinin doğrudan millete ve onun seçtiği temsilcilere ait olması
• B) Yönetimin tek bir ailede kalması
• C) Kararların yalnızca askerlerce alınması
• D) Seçimlerin kaldırılması

Doğru cevap: A — "Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir" ilkesi, yönetme yetkisinin millete ve onun seçtiği TBMM'ye ait olduğunu ifade eder.

1. Sözde egemenliğin millete ait olduğu belirtilmektedir.
2. TBMM halkın seçtiği temsilcilerden oluşur.
3. Meclisin açılması bu yetkinin millete geçtiğini gösterir.
4. Böylece yönetme yetkisi millî egemenlik ilkesine dayandırılmıştır.

10. Şemada TBMM'nin görevlerinden bazıları verilmiştir. Ülkede trafik cezalarının yeniden düzenlenmesi için bir kanun çıkarılacaktır. Şemaya göre bu iş hangi görev başlığı altında yürütülür?

• A) Bütçeyi görüşmek
• B) Yürütmeyi denetlemek
• C) Kanun yapmak
• D) Mahkeme kurmak

Doğru cevap: C — Kanun çıkarmak ve değiştirmek TBMM'nin yasama görevi kapsamındadır.

1. Şemada TBMM'nin görevleri üç başlıkta verilmiştir.
2. Yapılacak iş yeni bir kanun düzenlemesidir.
3. Bu iş doğrudan kanun yapma görevine girer.
4. Bütçe ve denetim ise farklı görev başlıklarıdır.

11. Şemada bir sorunun çözümü için izlenen basamaklar sıralanmıştır. Okul yolundaki yaya geçidinin silindiğini fark eden bir öğrenci grubu, hazırladıkları başvuruyu ilettikten sonra hiçbir şey yapmamıştır. Bu grup şemadaki hangi basamağı eksik bırakmıştır?

• A) Sorunu fark etme
• B) Sonucu takip etme
• C) Bilgi toplama
• D) Yetkili birimi bulma

Doğru cevap: B — Etkin vatandaşlık başvuruyla bitmez; sürecin sonucunu izlemek de gerekir.

1. Grup sorunu fark etmiş ve başvuruyu iletmiştir.
2. Şemadaki son basamak sonucu takip etmedir.
3. Grup başvurudan sonra hiçbir şey yapmamıştır.
4. Bu nedenle eksik bırakılan basamak sonucu takip etmedir.

12. Bir sınıfta öğrenciler gezi yeri seçimi için oylama yapmış; ancak birkaç öğrenci "Bizim fikrimiz azınlıkta kaldı, biz gitmiyoruz." diyerek etkinliğe katılmayı reddetmiştir. Bu öğrencilerin tutumu demokrasi anlayışı bakımından nasıl değerlendirilir?

• A) Doğrudur, çünkü herkes istediği yere gitmelidir.
• B) Doğrudur, çünkü oylama sonucu bağlayıcı değildir.
• C) Yanlıştır, çünkü oylamaya hiç katılmamalıydılar.
• D) Yanlıştır, çünkü demokraside çoğunluğun kararına uyulur, itiraz ise usulüne göre dile getirilir.

Doğru cevap: D — Demokraside kişi farklı düşünebilir; ancak usulüne uygun alınan çoğunluk kararına uyar ve itirazını kurallı yollarla dile getirir.

1. Karar oylama ile, yani demokratik yolla alınmıştır.
2. Farklı düşünmek demokratik bir haktır.
3. Ancak alınan karara uymamak ortak yaşamı bozar.
4. İtiraz, karara uyulurken usulüne göre dile getirilmelidir.

13. Bir mahallede yaşayanlar, park alanının otoparka çevrilmesine karşı imza toplayıp belediye meclisi toplantısına katılarak görüşlerini bildirmiştir. Meclis kararı gözden geçirmiştir. Bu olay hangi kavramın işlediğini gösterir?

• A) Yönetime katılma
• B) Zorunlu askerlik
• C) Kanun yapma yetkisi
• D) Yargı bağımsızlığı

Doğru cevap: A — Vatandaşların görüşlerini yasal yollarla iletip karar sürecini etkilemesi yönetime katılmadır.

1. Mahalleli imza toplayarak ortak görüş oluşturmuştur.
2. Görüşünü belediye meclisi toplantısında dile getirmiştir.
3. Bu yollar yasal ve barışçıl katılım yollarıdır.
4. Kararın gözden geçirilmesi katılımın etkili olduğunu gösterir.

14. Bir ülkede gazetelerin haber içerikleri yayımlanmadan önce izne bağlanmış, farklı görüşleri savunan yayınlar kapatılmıştır. Bu uygulamaların demokrasiye verdiği en büyük zarar hangisidir?

• A) Seçim tarihlerinin belirsizleşmesi
• B) Vergi gelirlerinin azalması
• C) Halkın farklı görüşleri öğrenip bilinçli tercih yapma imkânının ortadan kalkması
• D) Yerel yönetimlerin sayısının artması

Doğru cevap: C — Demokraside seçmen ancak farklı görüşleri karşılaştırarak bilinçli karar verebilir; basın kısıtlanınca bu imkân yok olur.

1. Haberlerin izne bağlanması bilgi akışını kontrol altına alır.
2. Farklı görüşü savunan yayınların kapatılması seçenekleri azaltır.
3. Halk yalnızca tek yönlü bilgiye ulaşır.
4. Karşılaştırma yapamayan seçmen bilinçli tercih yapamaz.

15. Okulda oluşturulan öğrenci meclisi, kantin fiyatlarıyla ilgili şikâyetleri topladı; okul yönetimiyle görüşerek fiyat listesinin panoya asılmasını sağladı. Bu çalışma öğrenci meclisinin hangi işlevini göstermektedir?

• A) Öğrencilere ceza verme işlevini
• B) Öğrencilerin taleplerini yönetime ileten temsil işlevini
• C) Kantini işletme işlevini
• D) Ders programını belirleme işlevini

Doğru cevap: B — Öğrenci meclisi öğrencilerin görüşlerini toplayıp yönetime ileten bir temsil organıdır.

1. Meclis önce öğrencilerin şikâyetlerini toplamıştır.
2. Ardından bu talepleri okul yönetimine iletmiştir.
3. Görüşme sonucunda somut bir düzenleme sağlanmıştır.
4. Bu süreç meclisin temsil ve aracılık işlevidir.