Üretim, Dağıtım ve Tüketim

1. Şemada bir tişörtün tarladan mağazaya kadar geçirdiği aşamalar gösterilmiştir. Kuraklık yüzünden pamuk hasadının yarıya düşmesi durumunda şemadaki zincir nasıl etkilenir?

• A) Yalnızca tarladaki aşama etkilenir, diğerleri aynı kalır.
• B) Zincirin tamamı etkilenir; üretim azalır, mağazadaki fiyat yükselir.
• C) Yalnızca mağaza aşaması etkilenir, üretim değişmez.
• D) Zincir tersine dönerek mağazadan tarlaya doğru işler.

Doğru cevap: B — Üretim, dağıtım ve tüketim birbirine bağlıdır; ilk halkadaki azalma bütün zincire yansır.

1. Zincirin ilk halkası pamuk tarlasıdır.
2. Hasat azalınca fabrikaya giden ham madde azalır.
3. Az ham madde daha az ürün, dolayısıyla daha az arz demektir.
4. Arz azalıp talep aynı kalınca mağazadaki fiyat yükselir.

2. Tabloda dört meslek ve ağırlıklı olarak yaptıkları iş verilmiştir. Bir kooperatif, ürettiği sütü bozulmadan uzak illere ulaştırmakta zorlanmaktadır. Tabloya göre kooperatifin öncelikle hangi meslek grubundan destek alması gerekir?

• A) Ziraat mühendisi
• B) Pazarlamacı
• C) Gıda mühendisi
• D) Lojistik uzmanı

Doğru cevap: D — Sorun ürünün üretiminde değil, uzak illere taşınmasındadır; taşıma ve dağıtım lojistik uzmanının alanıdır.

1. Kooperatifin sorunu ürünü uzak illere ulaştırmaktır.
2. Bu bir dağıtım sorunudur.
3. Tabloda ürünü depodan pazara ulaştırmak lojistik uzmanına aittir.
4. Bu nedenle öncelikle lojistik uzmanından destek alınmalıdır.

3. Kartta bir ürünün etiketi verilmiştir. Bilinçli bir tüketici bu ürünü satın alırken etiketteki bilgilerden hangisine öncelikle bakmalıdır?

• A) Son tüketim tarihi ile içindekiler bilgisine
• B) Yalnızca ürünün fiyatına
• C) Yalnızca ambalajın rengine
• D) Ürünün mağazadaki rafına

Doğru cevap: A — Sağlık açısından öncelikli bilgi ürünün tüketim tarihi ve içeriğidir; fiyat ve görünüm sonra gelir.

1. Etikette üretim ve son tüketim tarihi yer almaktadır.
2. Tarihi geçmiş ürün sağlık açısından risklidir.
3. İçindekiler listesi alerji ve beslenme açısından önemlidir.
4. Bu nedenle önce tarih ve içerik kontrol edilmelidir.

4. Grafikte toplanan vergilerin harcandığı alanların dağılımı verilmiştir. Bir vatandaşın alışverişinde fiş istemesi, grafikteki hizmetlerle nasıl ilişkilendirilir?

• A) Fiş almak yalnızca satıcıyı ilgilendirir.
• B) Fiş almak ürünün fiyatını düşürür.
• C) Fiş alınmadığında vergi kayda geçmez ve bu hizmetlerin kaynağı azalır.
• D) Fiş almak vergi oranlarını yükseltir.

Doğru cevap: C — Fiş, satışın ve verginin kayda geçmesini sağlar; kayıt dışı satış kamu hizmetlerine ayrılan kaynağı azaltır.

1. Grafikte vergiler eğitim, sağlık, güvenlik ve altyapıya harcanmaktadır.
2. Bu hizmetlerin kaynağı toplanan vergilerdir.
3. Fiş kesilmeyen satış kayda girmez, vergisi ödenmez.
4. Kaynak azalınca bu hizmetlerin bütçesi de daralır.

5. Tabloda bir öğrencinin aylık geliri ve harcamaları verilmiştir. Öğrenci ay sonunda birikim yapmak istemektedir. Tablodaki verilere göre öğrencinin durumu ve yapması gereken hangi seçenekte doğru verilmiştir?

• A) Geliri giderinden fazladır; harcama azaltmasına gerek yoktur.
• B) Gideri gelirini aşmıştır; en esnek kalem olan atıştırmalıktan kısmalıdır.
• C) Geliri giderine eşittir; ulaşımdan vazgeçmelidir.
• D) Gideri gelirinden azdır; kırtasiye harcamasını artırmalıdır.

Doğru cevap: B — Toplam gider 590 TL, gelir 600 TL'dir; birikim payı çok düşüktür ve kısılabilecek en esnek kalem atıştırmalıktır.

1. Giderler toplanır: 150 + 180 + 260 = 590 TL.
2. Gelir 600 TL olduğu için geriye yalnızca 10 TL kalır.
3. Ulaşım ve kırtasiye zorunlu ihtiyaçlardır.
4. Atıştırmalık 260 TL ile kısılabilecek en esnek kalemdir.

6. Kartlarda okulda uygulanacak davranışlar sıralanmıştır. Bu davranışların hepsinin ortak amacı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Kaynakları ihtiyaç kadar kullanarak israfı önlemek
• B) Ürünlerin fiyatını yükseltmek
• C) Okulun elektrik hattını yenilemek
• D) Öğrencilerin ders saatini artırmak

Doğru cevap: A — Su, elektrik, kâğıt ve gıdanın ihtiyaç kadar kullanılması israfı önlemeye, yani tasarrufa yöneliktir.

1. Musluğun kapatılması suyu, ışığın söndürülmesi elektriği korur.
2. Kâğıdın iki yüzünün kullanılması kâğıt israfını azaltır.
3. Ekmeğin ihtiyaç kadar alınması gıda israfını önler.
4. Dördü de kaynakları ihtiyaç kadar kullanmayı, yani tasarrufu anlatır.

7. Kartta bir ürüne ait reklam cümleleri verilmiştir. Bilinçli bir tüketicinin bu reklam karşısında takınması gereken tutum hangisidir?

• A) Süre bitmeden hemen satın almalıdır.
• B) Arkadaşları aldığı için o da almalıdır.
• C) Reklamdaki fiyat uyarısına güvenip iki adet almalıdır.
• D) Ürünün özelliklerini ve ihtiyacını araştırıp karar vermelidir.

Doğru cevap: D — Reklam ürün hakkında bilgi vermeyip acele ettirmeye ve toplumsal baskıya dayanmaktadır; bilinçli tüketici ihtiyacına ve ürün bilgisine bakar.

1. Reklamda ürünün özelliklerine dair hiçbir bilgi yoktur.
2. "Son 3 saat" ifadesi acele karar verdirmeye yöneliktir.
3. "Havalı olamaz" ifadesi ise toplumsal baskı kurmaktadır.
4. Bilinçli tüketici önce ihtiyacını ve ürün bilgisini değerlendirir.

8. Grafikte ülkemizin dünya pazarındaki bazı ürünlerdeki ihracat payı verilmiştir. Bir ihracatçı birliği, dünya pazarındaki en güçlü ürünü öne çıkaran bir tanıtım kampanyası yapacaktır. Grafiğe göre kampanyanın merkezine hangi ürün alınmalıdır?

• A) Kayısı
• B) İncir
• C) Fındık
• D) Zeytinyağı

Doğru cevap: C — Grafikte en yüksek pay %82 ile fındığa aittir.

1. Grafikteki değerler fındık 82, kayısı 71, incir 58, zeytinyağı 34'tür.
2. En büyük değer 82'dir.
3. Bu değer fındığa aittir.
4. Kampanyanın merkezine fındık alınmalıdır.

9. Krokide bir sanayi bölgesinin yerleşimi gösterilmiştir. Fabrikanın ham madde ocağının yakınına kurulmasının işletmeye sağladığı yarar hangisidir?

• A) Ürünün satış fiyatını doğrudan artırması
• B) Ham maddenin taşınma maliyetinin ve süresinin azalması
• C) İşçi sayısına ihtiyacın tamamen ortadan kalkması
• D) Depoya olan ihtiyacın sona ermesi

Doğru cevap: B — Sanayi tesisleri ham maddeye yakın kurulduğunda taşıma masrafı ve süresi düşer; bu maliyet avantajı sağlar.

1. Krokide fabrika ile ocak yan yanadır.
2. Ham madde kısa mesafede taşınmaktadır.
3. Kısa mesafe daha az yakıt ve daha az zaman demektir.
4. Bu da üretim maliyetini düşürür.

10. Tabloda bir ekmeğin sofraya gelene kadar geçtiği aşamalar ve katkı sağlayanlar verilmiştir. Tabloya bakan bir öğrenci ekmek israfının neden ağır bir kayıp olduğunu açıklayacaktır. Öğrencinin kuracağı en güçlü açıklama hangisidir?

• A) Atılan bir ekmekle birlikte zincirdeki bütün emek ve kaynaklar da boşa gitmiş olur.
• B) Ekmek israfı yalnızca fırıncıyı zarara uğratır.
• C) Ekmeğin fiyatı düşük olduğu için israf önemsizdir.
• D) İsraf yalnızca ekmek üretilen bölgeleri ilgilendirir.

Doğru cevap: A — Tabloda dört ayrı emek aşaması vardır; israf edilen ürünle bu aşamalardaki emek, su, toprak ve enerji de kaybedilir.

1. Tabloda çiftçi, değirmenci, fırıncı ve satıcının emeği sıralanmıştır.
2. Her aşama ayrıca su, toprak ve enerji harcamıştır.
3. Ekmek atıldığında bu aşamaların tamamı boşa gitmiş olur.
4. Bu nedenle israf yalnızca son alıcıyı değil bütün zinciri ilgilendirir.

11. Haritada dört alan işaretlenmiştir. B alanı geniş düzlükler ve verimli topraklara, D alanı ise deniz kıyısı ve limana sahiptir. Ülkenin bu iki alanı için hazırlanacak yatırım planında hangi eşleştirme yapılmalıdır?

• A) B alanına liman, D alanına tahıl silosu
• B) B alanına balıkçı barınağı, D alanına sulama kanalı
• C) B alanına tarımsal üretim tesisi, D alanına dış ticaret limanı
• D) İki alana da aynı tür maden ocağı

Doğru cevap: C — Yatırım, bölgenin doğal ve coğrafi özelliklerine uygun olmalıdır; verimli düzlüğe tarım, kıyıya deniz ticareti yatırımı yapılır.

1. B alanı geniş ve verimli düzlüklere sahiptir.
2. Bu özellik tarımsal üretim için elverişlidir.
3. D alanı deniz kıyısındadır ve limana sahiptir.
4. Bu da dış ticaret ve deniz taşımacılığı için uygundur.

12. Metinde Atatürk'ün ekonomiyle ilgili bir sözü ve kongrede alınan kararlar verilmiştir. Bu söz ile kararlar birlikte değerlendirildiğinde ulaşılacak sonuç hangisidir?

• A) Askerî zaferler ekonomiden daha önemsizdir.
• B) Ekonomik kalkınma yalnızca tarımla sağlanır.
• C) Yerli üretim yerine dışarıdan alım tercih edilmelidir.
• D) Bağımsızlığın kalıcı olması ekonomik güce bağlıdır.

Doğru cevap: D — Atatürk askerî zaferin ancak ekonomik başarıyla kalıcı olabileceğini belirtmiş; kongre kararları da bu ekonomik gücü kurmayı hedeflemiştir.

1. Sözde askerî zaferin tek başına yeterli olmadığı belirtilmektedir.
2. Zaferin "iktisadi zaferlerle taçlandırılması" istenmektedir.
3. Kongrede sanayi, tarım ve yerli üretim kararları alınmıştır.
4. Bu kararlar bağımsızlığı ekonomik güçle sürdürme amacını gösterir.

13. Bir tarım kasabasında çiftçiler ürünlerini tek tek satarken düşük fiyatla alıcı bulabiliyordu. Kooperatif kurup ürünlerini birlikte sattıklarında ise hem fiyatı yükseltmeyi hem taşımada indirim almayı başardılar. Bu değişim neyi göstermektedir?

• A) Üretim miktarının kendiliğinden arttığını
• B) Birlikte hareket etmenin üreticiyi pazarda güçlendirdiğini
• C) Ürün kalitesinin fiyatı belirlemediğini
• D) Taşıma maliyetinin fiyata etkisi olmadığını

Doğru cevap: B — Üreticiler bir araya gelince pazarlık gücü artar, maliyetler paylaşılır ve daha iyi koşullarda satış yapılır.

1. Tek tek satışta her çiftçinin ürün miktarı azdır.
2. Az miktarda ürünle pazarlık gücü düşüktür.
3. Kooperatifte ürünler birleştiği için satış miktarı büyür.
4. Büyük miktar hem fiyatta hem taşımada avantaj sağlar.

14. Bir ülke, çıkardığı ham maden cevherini işlenmemiş hâlde ucuza satmakta; aynı madenden üretilen makineleri ise yurt dışından pahalıya satın almaktadır. Bu ülkenin gelirini artırmak için izlemesi gereken yol hangisidir?

• A) Ham maddeyi kendi ülkesinde işleyerek katma değeri yüksek ürüne dönüştürmek
• B) Maden çıkarmayı tamamen durdurmak
• C) Makine alımını artırıp maden satışını hızlandırmak
• D) Ham madde fiyatını daha da düşürmek

Doğru cevap: A — Ham madde işlendikçe değeri artar; üretimin ileri aşamalarını ülke içinde yapmak geliri yükseltir.

1. Ülke ham maddeyi ucuza satmaktadır.
2. Aynı maddeden üretilen ürünü pahalıya geri almaktadır.
3. Aradaki fark, işleme aşamasında oluşan katma değerdir.
4. Bu değeri kazanmak için ham madde ülke içinde işlenmelidir.

15. Aldığı telefonun garanti süresi içinde bozulduğunu fark eden bir tüketici, satıcının onarımı reddetmesi üzerine ne yapacağını bilememektedir. Bu tüketicinin hakkını aramak için başvurabileceği en doğru yol hangisidir?

• A) Telefonu satıcıya geri bırakıp durumu kabullenmek
• B) Sosyal medyada satıcıyı hedef göstermek
• C) Fatura ve garanti belgesiyle tüketici hakem heyetine başvurmak
• D) Aynı mağazadan yeni bir telefon almak

Doğru cevap: C — Tüketici, belgeleriyle birlikte tüketici hakem heyetine başvurarak hakkını yasal yoldan arayabilir.

1. Ürün garanti süresi içindedir; onarım hakkı vardır.
2. Satıcının reddetmesi hakkın ortadan kalktığı anlamına gelmez.
3. Fatura ve garanti belgesi hakkı kanıtlayan belgelerdir.
4. Bu belgelerle tüketici hakem heyetine başvurmak yasal yoldur.