Üretim, Dağıtım ve Tüketim

1. Grafikte bir ürünün arz ve talep durumu gösterilmiştir. Ürünün fiyatı D noktasının üzerine çıkarıldığında piyasada ne olması beklenir?

• A) Talep artar, ürün raflarda hiç kalmaz.
• B) Arz azalır, üreticiler üretimi durdurur.
• C) Talep azalır ve satılmayan ürün stoklarda birikir.
• D) Fiyat ile talep arasındaki ilişki tamamen ortadan kalkar.

Doğru cevap: C — Fiyat denge noktasının üzerine çıkınca alıcı sayısı azalır; arz talepten fazla olduğu için ürün satılmadan stokta kalır.

1. Grafikte D noktası arz ile talebin eşitlendiği yerdir.
2. Fiyat yükseldiğinde talep eğrisi gereği alıcı azalır.
3. Aynı fiyatta üreticiler daha çok üretmek ister, arz artar.
4. Arz talepten fazla olunca satılmayan ürün stokta birikir.

2. Tabloda bir ürünün üç yıllık üretim durumu ve ortalama fiyatı verilmiştir. Tablodaki verilere göre üretim miktarı ile fiyat arasındaki ilişki nasıl açıklanır?

• A) Üretim arttıkça fiyat da artmaktadır.
• B) Üretim azaldığında fiyat yükselmekte, üretim arttığında fiyat düşmektedir.
• C) Üretim ile fiyat arasında hiçbir ilişki yoktur.
• D) Fiyatı belirleyen tek etken üretim maliyetidir.

Doğru cevap: B — Arz azalınca fiyat yükselir, arz artınca fiyat düşer; tablodaki üç yıl bu ilişkiyi göstermektedir.

1. 2. yılda don nedeniyle üretim düşmüş, fiyat 26 TL'ye çıkmıştır.
2. 3. yılda rekor hasat olmuş, fiyat 6 TL'ye inmiştir.
3. Üretim ile fiyat ters yönde değişmektedir.
4. Bu, arz ile fiyat arasındaki ters ilişkidir.

3. Grafikte bir ülkede 2000 yılında çalışanların sektörlere dağılımı verilmiştir. Bu ülkede aynı yıl için tarımda çalışan her 100 kişiye karşılık sanayide kaç kişinin çalıştığı söylenebilir?

• A) 24 kişi
• B) 36 kişi
• C) 60 kişi
• D) Yaklaşık 67 kişi

Doğru cevap: D — Tarım %36, sanayi %24'tür; 24 ÷ 36 = 0,67 olduğundan tarımdaki her 100 kişiye karşılık sanayide yaklaşık 67 kişi çalışmaktadır.

1. Grafikte tarım %36, sanayi %24 olarak verilmiştir.
2. Oran kurulur: sanayi ÷ tarım = 24 ÷ 36.
3. Bu bölme yaklaşık 0,67 sonucunu verir.
4. 100 kişi için 0,67 × 100 = yaklaşık 67 kişi bulunur.

4. Grafikte aynı ülkenin 2020 yılındaki dağılımı verilmiştir. 2000 yılıyla karşılaştırıldığında tarımın payı %36'dan %17'ye düşerken hizmetin payı %40'tan %57'ye çıkmıştır. Bu değişimin en olası sebebi hangisidir?

• A) Şehirleşmenin artması ve tarımda makineleşmeyle iş gücü ihtiyacının azalması
• B) Ülkede tarım yapılabilecek toprağın tamamen bitmesi
• C) Hizmet sektöründe çalışanların tarıma dönmesi
• D) Sanayi sektörünün tamamen kapanması

Doğru cevap: A — Makineleşme tarımda daha az insanla üretim yapılmasını sağlar; şehirleşmeyle birlikte iş gücü hizmet sektörüne kayar.

1. Tarımın payı yarıdan fazla azalmıştır.
2. Makineleşme sayesinde aynı üretim daha az kişiyle yapılabilmektedir.
3. Açığa çıkan iş gücü şehirlere göç etmiştir.
4. Şehirde ticaret, ulaşım, eğitim gibi hizmet işleri arttığı için pay hizmete kaymıştır.

5. Kartta bir fabrikanın iş ilanı verilmiştir. İlandaki koşullar dikkate alındığında iş arayan bir gencin ücretini yükseltmek için yapması gereken hangisidir?

• A) Daha uzun süre iş araması
• B) İlandaki ücreti pazarlıkla artırmayı denemesi
• C) Mesleki eğitim, sertifika ve yabancı dil gibi niteliklerini artırması
• D) Başvurusunu daha erken göndermesi

Doğru cevap: C — İlanda ücretin "nitelik ve belgelere göre" belirleneceği yazmaktadır; ücreti yükselten şey nitelikli iş gücü olmaktır.

1. İlanda aranan koşullar belge ve nitelik üzerinedir.
2. Ücretin niteliğe göre belirleneceği açıkça yazılmıştır.
3. Nitelik, mesleki eğitim ve sertifikayla kazanılır.
4. Bu nedenle gencin niteliklerini artırması gerekir.

6. Grafikte bir ülkenin bir yıllık ihracat ve ithalat değerleri verilmiştir. Grafikteki durumun sürmesi ülke ekonomisi açısından ne anlama gelir?

• A) Ülkenin dışarıya sattığı mal aldığından fazladır.
• B) Ülke dışarıya ödediği parayı kazandığından fazla harcamaktadır.
• C) Ülkenin dış ticareti tamamen dengededir.
• D) Ülke hiç ithalat yapmamaktadır.

Doğru cevap: B — İthalat 88, ihracat 62'dir; ülke sattığından fazlasını satın aldığı için dış ticaret açığı vermektedir.

1. Grafikte ihracat sütunu 62, ithalat sütunu 88 birimdir.
2. İthalat ihracattan 26 birim fazladır.
3. Bu fark dış ticaret açığı olarak adlandırılır.
4. Yani ülke kazandığından fazlasını dışarıya ödemektedir.

7. Grafikte bir ülkedeki su kullanımının dağılımı verilmiştir. Kuraklık nedeniyle su tasarrufu yapılacaksa en büyük kazancı sağlayacak önlem hangisidir?

• A) Tarımda damlama sulamaya geçilmesi
• B) Evlerde musluk başlıklarının değiştirilmesi
• C) Sanayide üretimin durdurulması
• D) Şehirlerde çeşmelerin kapatılması

Doğru cevap: A — Suyun %74'ü tarımsal sulamada kullanılmaktadır; en büyük tasarruf ancak bu alanda verimli sulamaya geçilerek sağlanır.

1. Grafikte en büyük dilim %74 ile tarımsal sulamadır.
2. Evsel kullanım yalnızca %11'dir.
3. Küçük dilimde yapılacak tasarrufun toplam etkisi sınırlıdır.
4. Damlama sulama en büyük dilimde kayıpları azalttığı için en çok kazancı sağlar.

8. Tabloda dört enerji kaynağı yenilenebilirlik bakımından sınıflandırılmıştır. Bir ülke uzun vadede dışa bağımlılığını azaltmak ve çevre kirliliğini düşürmek istiyorsa tabloya göre nasıl bir yol izlemelidir?

• A) Kömür santrallerinin sayısını artırmalıdır.
• B) Doğal gaz ithalatını çoğaltmalıdır.
• C) Kaynak türü fark etmeksizin en ucuz olanı seçmelidir.
• D) Güneş ve rüzgâr gibi yenilenebilir kaynaklara yatırım yapmalıdır.

Doğru cevap: D — Yenilenebilir kaynaklar tükenmez ve ülke içinde üretilebilir; bu hem dışa bağımlılığı hem kirliliği azaltır.

1. Tabloda güneş ve rüzgâr yenilenebilir olarak verilmiştir.
2. Kömür ve doğal gaz ise tükenen kaynaklardır.
3. Tükenen kaynaklar çoğu ülkede dışarıdan satın alınır.
4. Yenilenebilir kaynaklara yatırım hem bağımlılığı hem kirliliği azaltır.

9. Şemada bir ürünün üreticiden tüketiciye ulaşana kadar geçtiği halkalar verilmiştir. Bir belediyenin üretici ile tüketiciyi doğrudan buluşturan pazar kurmasının fiyat üzerindeki etkisi hangisi olur?

• A) Fiyat değişmez çünkü halkaların fiyata etkisi yoktur.
• B) Fiyat yükselir çünkü üretici pazarlık gücü kazanır.
• C) Aradaki halkalar azaldığı için tüketicinin ödediği fiyat düşer.
• D) Ürünün kalitesi düşeceği için fiyat da düşer.

Doğru cevap: C — Her aracı halka kendi payını fiyata ekler; halka sayısı azaldığında son fiyat düşer.

1. Şemada üretici ile tüketici arasında toptancı ve perakendeci vardır.
2. Her aracı ürüne kâr payı ekler.
3. Doğrudan pazarda bu iki halka devreden çıkar.
4. Eklenen paylar ortadan kalktığı için son fiyat düşer.

10. Kartta bir kullanıcının alışveriş uygulamasında yaptığı işlem anlatılmaktadır. Kullanıcının kararı bilinçli tüketicilik açısından nasıl değerlendirilir?

• A) Doğrudur, çünkü kargo ücreti ödemekten kurtulmuştur.
• B) Yanlıştır, çünkü 60 TL kazanmak için 600 TL'lik gereksiz harcama yapmıştır.
• C) Doğrudur, çünkü kampanya süresi sınırlıdır.
• D) Yanlıştır, çünkü ihtiyacı olan ürünü de sepetten çıkarmalıydı.

Doğru cevap: B — Kampanya avantajı 60 TL'lik kargo iken, bunun için 600 TL gereksiz harcama yapılmıştır; kazanç değil kayıp doğmuştur.

1. Kullanıcının gerçek ihtiyacı 900 TL'lik üründür.
2. Kargo ücreti 60 TL'dir.
3. Kargoyu bedava yapmak için 600 TL'lik gereksiz ürün eklenmiştir.
4. 600 TL harcayıp 60 TL kazanmak toplamda zarardır.

11. Şemada toplanan vergilerin kullanıldığı başlıklar verilmiştir. Bir ülkede kayıt dışı çalışmanın yaygınlaşması şemadaki başlıkları nasıl etkiler?

• A) Vergi geliri azalacağı için üç başlığa da ayrılan kaynak daralır.
• B) Yalnızca sosyal yardımlar etkilenir, diğerleri aynı kalır.
• C) Kamu hizmetleri artar çünkü çalışan sayısı çoğalır.
• D) Şemadaki başlıklar vergiden bağımsız olduğu için etkilenmez.

Doğru cevap: A — Kayıt dışı çalışma verginin toplanmasını engeller; havuz küçüldüğü için tüm harcama başlıkları etkilenir.

1. Şemada üç başlığın da kaynağı toplanan vergilerdir.
2. Kayıt dışı çalışanın kazancından vergi alınamaz.
3. Bu durumda toplam vergi geliri azalır.
4. Ortak havuz küçüldüğü için üç başlığa da daha az kaynak düşer.

12. Haritada dört alan işaretlenmiştir. Bir konserve fabrikası kurulacaktır; ham madde bozulabilir sebzedir ve ürün ihraç edilecektir. Yatırımcının yer seçiminde öncelikle dikkate alması gereken iki ölçüt hangileridir?

• A) Alanın yükseltisi ve yağış miktarı
• B) Alanın nüfusu ve okul sayısı
• C) Alanın tarihî eser sayısı ve turizm geliri
• D) Sebze üretim alanına yakınlık ve limana erişim

Doğru cevap: D — Bozulabilir ham madde üretim alanına yakınlık, ihracat ise limana erişim gerektirir.

1. Ham madde bozulabilir olduğu için hızlı işlenmelidir.
2. Bu da fabrikanın üretim alanına yakın olmasını gerektirir.
3. Ürün ihraç edileceği için dışa açılma noktasına ihtiyaç vardır.
4. Bu iki gereklilik üretim alanına yakınlık ve limana erişimdir.

13. Bir kasabada tek fırın vardır ve ekmek fiyatını istediği gibi belirlemektedir. Belediye ikinci bir fırının açılmasına izin verdikten sonra fiyatlar düşmüş, ekmek kalitesi yükselmiştir. Bu değişim piyasa hakkında hangi sonucu gösterir?

• A) Fiyatları yalnızca belediye belirler.
• B) Üretici sayısının fiyata etkisi yoktur.
• C) Rekabetin artması fiyatı düşürüp kaliteyi yükseltebilir.
• D) Kalite yalnızca ham maddeye bağlıdır.

Doğru cevap: C — Tek üreticinin bulunduğu piyasada fiyat serbestçe belirlenir; rakip girince üreticiler fiyat ve kalitede yarışır.

1. Tek fırın varken tüketicinin başka seçeneği yoktu.
2. İkinci fırınla birlikte tüketici tercih yapabilir hâle geldi.
3. Müşteri kaybetmemek için fırınlar fiyat ve kalitede yarıştı.
4. Bu yarış rekabettir ve tüketicinin lehine sonuç doğurmuştur.

14. Bir bölgede zeytin üreticileri ürünlerini işlenmemiş olarak satarken kazançları düşüktü. Kooperatif kurup zeytinyağı üretmeye ve şişeleyip markalaştırmaya başladıklarında kazançları belirgin biçimde arttı. Bu artışın temel sebebi nedir?

• A) Ürünün işlenip markalaşmasıyla katma değerinin yükselmesi
• B) Zeytin ağacı sayısının kendiliğinden artması
• C) Bölgede yağış miktarının değişmesi
• D) Tüketici sayısının azalması

Doğru cevap: A — Ham ürün işlendikçe ve markalaştıkça değeri artar; üretici bu katma değeri kendisi kazanmış olur.

1. Önceden zeytin ham hâlde satılmaktaydı.
2. Ham ürünün birim değeri düşüktür.
3. Yağa dönüştürme, şişeleme ve marka oluşturma değer katar.
4. Bu katma değer üreticide kaldığı için kazanç artmıştır.

15. Bir ülkede her yıl üretilen gıdanın üçte biri tüketilmeden atılmakta; aynı ülkede gıdaya erişemeyen aileler bulunmaktadır. Bu iki bilgi birlikte değerlendirildiğinde ulaşılacak sonuç hangisidir?

• A) Ülkede üretim miktarı kesinlikle yetersizdir.
• B) Sorun yalnızca üretimde değil, dağıtım ve tüketim alışkanlıklarındadır.
• C) Gıda üretimi tamamen durdurulmalıdır.
• D) İsraf edilen gıdanın ekonomiye hiçbir etkisi yoktur.

Doğru cevap: B — Üretilen gıdanın bir bölümü atılıyorsa yetersizlik üretimde değil, ürünün ihtiyaç sahibine ulaştırılmasında ve tüketim alışkanlıklarındadır.

1. Ülkede üretilen gıdanın üçte biri atılmaktadır.
2. Aynı anda gıdaya erişemeyen aileler vardır.
3. Üretim yetersiz olsaydı atılacak fazla ürün bulunmazdı.
4. Öyleyse sorun dağıtımda ve tüketim alışkanlıklarındadır.