Söz Sanatları

1. Yedinci sınıflar doğa gözlem defterine bahar temalı dizeler yazdı. Emre, öğretmenine dizelerde güneşin, rüzgârın ve çiçeklerin insana özgü davranışlar sergilediğini söyledi. Buna göre dizelerde en belirgin söz sanatı hangisidir?

• A) benzetme
• B) abartma
• C) tezat
• D) kişileştirme

Doğru cevap: D — Güneşin göz açması, rüzgârın dolaşması, çiçeklerin gülümsemesi yalnızca insana özgü davranışlardır; bu davranışlar doğaya verilmiştir.

1. Kişileştirme, insana ait bir özelliğin insan dışı bir varlığa verilmesidir.
2. Gözünü açmak, dolaşmak ve gülümsemek insana özgü eylemlerdir.
3. Bu eylemler güneş, rüzgâr ve çiçeklere verildiği için kişileştirme yapılmıştır.

2. Sınıf panosundaki “Günlük Cümleler” köşesinde dört örnek yer almaktadır. Öğretmen, öğrencilerden iki varlığın ortak bir özellik yönünden birbirine benzetildiği cümleyi bulmalarını istiyor. Panodaki hangi kart bu isteğe uygundur?

• A) A kartındaki cümle
• B) B kartındaki cümle
• C) C kartındaki cümle
• D) D kartındaki cümle

Doğru cevap: B — B kartında kardeşin gözleri, ablasının gözlerine renk yönünden benzetilmiştir.

1. Benzetmede iki farklı varlık ortak bir özellik yönünden karşılaştırılır.
2. A, C ve D'de yalnızca bir olay anlatılır, karşılaştırma yoktur.
3. B'de gözler renk yönünden birbirine benzetilmiştir → cevap B kartı.

3. Masal anlatma etkinliğinde Ali Dede'nin anlattığı masaldan bir bölüm yukarıda verilmiştir. Dinleyen öğrenciler, pehlivanın bir gölü tek yudumda içmesinin gerçekte imkânsız olduğunu fark etti. Bu dizelerde hangi söz sanatı vardır?

• A) abartma
• B) kişileştirme
• C) konuşturma
• D) tezat

Doğru cevap: A — Bir gölün tek yudumda içilmesi gerçekte imkânsızdır; bir durumun olduğundan çok büyük gösterilmesine abartma denir.

1. Abartmada bir durum gerçek ölçülerinin çok üstünde anlatılır.
2. Bir insanın bir gölü içmesi fiziksel olarak imkânsızdır.
3. Bu imkânsız büyütme abartma (mübalağa) sanatıdır.

4. Tiyatro kulübü "Karınca ile Ağustosböceği" masalını canlandırmak için repliklerini yukarıdaki gibi hazırladı. Metinde karınca ve ağustosböceği insan gibi konuşturulmuştur. Bu anlatım biçimine ne ad verilir?

• A) benzetme
• B) konuşturma (intak)
• C) tezat
• D) ad aktarması

Doğru cevap: B — İnsan dışı varlıklara söz söyletme sanatına konuşturma (intak) denir.

1. Karınca ve ağustosböceği gerçekte konuşamaz.
2. Metinde ikisine de insan gibi cümleler söyletilmiştir.
3. İnsan dışı varlığa söz söyletmeye konuşturma (intak) denir.

5. Okul duvar gazetesinin öğrenci köşesinde bir öğrencinin sınav heyecanını anlattığı yukarıdaki cümle yayımlandı. Cümlede birbirine tamamen zıt iki duygu bir arada kullanılmıştır. Bu söz sanatına ne ad verilir?

• A) benzetme
• B) abartma
• C) kişileştirme
• D) tezat (karşıtlık)

Doğru cevap: D — Gülmek ve ağlamak birbirine zıt durumlardır; zıt kavramların bir arada kullanılmasına tezat denir.

1. Gülmek sevinci, ağlamak üzüntüyü anlatır; ikisi zıttır.
2. Cümlede bu iki zıt durum aynı anda yaşanmıştır.
3. Zıt kavramların birlikte kullanılması tezat (karşıtlık) sanatıdır.

6. Şiir atölyesinde öğrenciler benzetmeli cümleler yazıp defterlerine kaydediyor. Zehra'nın yazdığı yukarıdaki cümlede benzeyen (asıl anlatılmak istenen varlık) hangisidir?

• A) gül
• B) narin
• C) küçük kızın elleri
• D) kadar

Doğru cevap: C — Benzetmede asıl anlatılmak istenen öge "benzeyen"dir; burada eller güle benzetilmiştir.

1. Benzetmede dört öge vardır: benzeyen, benzetilen, benzetme yönü, benzetme edatı.
2. Burada "gül" benzetilen, "narin" ortak özelliktir (benzetme yönü).
3. Asıl anlatılmak istenen "küçük kızın elleri" ise benzeyendir.

7. Okulun kültür panosuna asılan haberde yukarıdaki cümle yer almaktadır. Cümlede "okulumuz" sözcüğüyle aslında okulda okuyan öğrenciler kastedilmektedir. Bu tür anlatıma ne ad verilir?

• A) ad aktarması (mecaz-ı mürsel)
• B) kişileştirme
• C) tezat
• D) konuşturma

Doğru cevap: A — Bir okul yarışma kazanamaz; kurum adıyla o kurumdaki kişiler kastedilmiştir. Bu, parça-bütün ilişkisine dayanan ad aktarmasıdır.

1. Bir bina veya kurum kendi başına yarışamaz.
2. "Okulumuz" sözüyle aslında okuldaki öğrenciler anlatılmak istenmiştir.
3. Bir kavramın onunla ilgili başka bir kavram yerine kullanılmasına ad aktarması denir.

8. Fen ve Türkçe derslerinin ortak etkinliğinde öğrenciler hava olaylarını anlatan dört cümle yazdı. Bu cümlelerden hangisinde kişileştirme YOKTUR?

• A) I
• B) II
• C) III
• D) IV

Doğru cevap: C — Yağmurun damları ıslatması doğal ve gerçek bir olaydır; insana özgü bir davranış yoktur.

1. Dertleşmek, tıkırdatmak ve somurtmak insana özgü davranışlardır.
2. I, II ve IV'te bu davranışlar doğaya verilmiştir.
3. III'te yağmurun ıslatması gerçek bir olaydır, kişileştirme yoktur.

9. Türkçe defterine yazılan üç örnek cümle ile bunlarda kullanılan söz sanatları karışık biçimde verilmiştir. Numaralı cümleler harfli söz sanatlarıyla doğru eşleştirildiğinde sıralama nasıl olur?

• A) 1-b, 2-c, 3-a
• B) 1-c, 2-a, 3-b
• C) 1-a, 2-c, 3-b
• D) 1-a, 2-b, 3-c

Doğru cevap: D — Yıldızların gülümsemesi kişileştirme, cesaretin aslana benzetilmesi benzetme, gözyaşının seli andırıp evi su bastığının sanılması ise abartmadır.

1. 1. cümlede yıldızlara insana özgü "gülümsemek" verilmiş → kişileştirme (a).
2. 2. cümlede cesaret aslana benzetilmiş → benzetme (b).
3. 3. cümlede gözyaşının evi su bastığı sanılacak kadar çok akması abartmadır (c).
4. Sıralama 1-a, 2-b, 3-c olur.

10. Ders defterine tutulan söz sanatları tablosunda dört örnek ve karşılarına yazılan söz sanatları yer almaktadır. Tabloda hangi satırdaki eşleştirme YANLIŞTIR?

• A) 1. satır
• B) 2. satır
• C) 3. satır
• D) 4. satır

Doğru cevap: C — "Gözleri deniz gibi maviydi." cümlesinde zıtlık değil benzetme vardır; "gibi" benzetme edatıdır.

1. 1. satırda güllerin bakması kişileştirmedir, doğru eşleştirilmiş.
2. 2. satırda fil kadar ağırlaşmak abartmadır, doğru eşleştirilmiş.
3. 3. satırda "deniz gibi" benzetme edatıdır; tezat değil benzetmedir → yanlış eşleştirme.
4. 4. satırda kitabın konuşması konuşturmadır, doğru eşleştirilmiş.

11. Öğretmen tahtaya iki cümle yazarak öğrencilerden aradaki farkı bulmalarını istedi. Bu iki cümleden hangisinde konuşturma (intak) sanatı vardır?

• A) 1. cümlede
• B) 2. cümlede
• C) İkisinde de vardır.
• D) İkisinde de yoktur.

Doğru cevap: B — 1. cümlede rüzgâra yalnızca insana özgü bir davranış (çalıp geçmek) verilmiştir; bu kişileştirmedir. 2. cümlede rüzgâr doğrudan konuşturulmuştur; bu konuşturmadır.

1. Kişileştirmede varlığa insana özgü davranış verilir, konuşma şart değildir.
2. Konuşturmada ise varlık doğrudan cümle kurarak "konuşur".
3. 1. cümlede rüzgâr yalnızca hareket ediyor; 2. cümlede tırnak içinde konuşuyor → cevap 2. cümle.

12. Okuma kulübünün seçkisine giren yukarıdaki dizelerde kişileştirme, konuşturma ve abartma sanatlarından kaçı bir arada kullanılmıştır?

• A) 1
• B) 2
• C) 3
• D) 4

Doğru cevap: C — Denizin kükremesi kişileştirme, rüzgârın "Sakının!" diye bağırması konuşturma, dalgaların gökyüzüne değmesi ise abartmadır: üç sanat bir aradadır.

1. "Deniz kükredi" ve "dağlar sarsıldı" kişileştirmedir.
2. "Rüzgâr, 'Sakının!' diye bağırdı" konuşturmadır; rüzgâr doğrudan konuşuyor.
3. "Dalgalar gökyüzüne değdi" imkânsız bir büyütmedir, yani abartmadır.
4. Üç farklı söz sanatı bir arada kullanılmıştır → cevap 3.

13. Türkçe öğretmeni ders panosuna söz sanatlarının kullanılma amacını yukarıdaki gibi yazmıştır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi söz sanatı kullanmanın amaçlarından biri DEĞİLDİR?

• A) Anlatımı etkili ve akılda kalıcı kılmak
• B) Duygu ve düşünceyi güçlü biçimde anlatmak
• C) Okurun hayal gücünü harekete geçirmek
• D) Cümlenin yazım kurallarına uygunluğunu artırmak

Doğru cevap: D — Söz sanatları anlatımı güçlendirmek için kullanılır; cümlenin yazım kurallarına uygunluğuyla ilgisi yoktur.

1. Söz sanatları canlı, etkili, akılda kalıcı bir anlatım sağlar.
2. Duygu ve düşünceyi güçlendirir, okurun hayal gücünü harekete geçirir.
3. Yazım kurallarına uygunluk ise imla konusudur, söz sanatının amacı değildir.

14. Yarışma sunumu için hazırlanan kartlardan birinde hem benzetme hem abartma sanatı birlikte kullanılmıştır. Bu iki sanatın bir arada bulunduğu kart hangisidir?

• A) A kartı
• B) B kartı
• C) C kartı
• D) D kartı

Doğru cevap: B — "Aslan gibi" benzetme, "rüzgârı geride bırakmak" ise imkânsız ölçüde büyütme, yani abartmadır; B kartında ikisi bir aradadır.

1. A kartında yalnızca kişileştirme vardır: güllerin dans etmesi.
2. B kartında "aslan gibi" benzetme, "rüzgârı geride bırakmak" ise abartmadır.
3. C ve D'de herhangi bir söz sanatı yoktur.
4. İki sanatın bir arada olduğu kart B'dir.

15. Okul gazetesinin kültür köşesinde yayımlanan yukarıdaki yazıda “Raflar bize ‘Beni de oku.’ diye seslendi sanki.” cümlesinde hangi söz sanatı vardır?

• A) konuşturma (intak)
• B) tezat
• C) abartma
• D) ad aktarması

Doğru cevap: A — Raflara söz söyletilmiştir; insan dışı bir varlığın konuşturulmasına konuşturma (intak) denir.

1. Raflar gerçekte konuşamaz.
2. Cümlede raflara doğrudan söz söyletilmiştir: "Beni de oku."
3. İnsan dışı varlığa konuşma yeteneği verilmesine konuşturma (intak) denir.