Yazım Kuralları

1. Sosyal bilgiler dersinde okunan yukarıdaki metinde “Millî” sözcüğü düzeltme işaretiyle yazılmıştır. Bu sözcükte düzeltme işaretinin kullanılmasının gerekçesi nedir?

• A) Sözcüğün bir özel ad olması
• B) Sözcüğün birleşik yazılması
• C) Nispet ekini göstermek ve benzer yazılan sözcükten ayırmak
• D) Sözcüğün bir kısaltmadan türemiş olması

Doğru cevap: C — Düzeltme işareti, nispet ekini (-î) belirtmek ve karışabilecek sözcükleri ayırmak için kullanılır. “Millî” ile uzunluk birimi “mili” yazılışça karışabildiği için düzeltme işareti konur.

1. Sözcüğün sonundaki “-î” ekini fark et: bu bir nispet ekidir.
2. Nispet eki yazıda düzeltme işaretiyle gösterilir.
3. Ayrıca “mili” sözcüğüyle karışmayı da önler.
4. Öyleyse gerekçe C’dedir.

2. Bağlaç olan “de/da” ayrı, bulunma durumu eki olan “-de/-da” bitişik yazılır. Yukarıdaki numaralı cümlelerin birinde bu kurala uyulmamıştır. Buna göre yazımı yanlış olan cümle hangisidir?

• A) 1. cümle
• B) 2. cümle
• C) 3. cümle
• D) 4. cümle

Doğru cevap: A — 1. cümlede “öğretmenlerde” sözcüğündeki “de”, “da” ile yer değiştirebiliyor ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmuyor; öyleyse bağlaçtır ve ayrı yazılmalıdır: “öğretmenler de”.

1. 1. cümlede “de”yi çıkar: “Sergiyi gezenler arasında öğretmenler vardı.” Anlam bozulmuyor.
2. Çıkarıldığında cümle bozulmuyorsa bu “de” bağlaçtır, ayrı yazılır.
3. 3. cümledeki “sandıkta” yer bildirir, çıkarılamaz: ek, bitişik doğru.
4. 2 ve 4. cümlelerde yazım doğrudur → yanlış olan 1. cümledir.

3. Yazım kulübünün hazırladığı yukarıdaki çizelgede son satırın değerlendirmesi boş bırakılmıştır. Çizelgede kullanılan ölçüte göre bu satıra yazılacak değerlendirme ve gerekçesi hangisidir?

• A) Doğru — pekiştirilmiş sözcükler bitişik yazılır
• B) Doğru — “pek” sözcüğü tek başına kullanılamaz
• C) Yanlış — sözcük iki kez ek almıştır
• D) Yanlış — “pek çok” ayrı yazılan bir sözcük grubudur

Doğru cevap: D — “Hiçbir” ve “birçok” bitişik yazılan belirsizlik sözcükleridir; “her şey” ve “pek çok” ise ayrı yazılır. Bu yüzden “pekçok” yazımı yanlıştır.

1. Çizelgede yazımı doğru olanlar bitişik yazılan kalıplar: hiçbir, birçok.
2. Yanlış sayılan “herşey”in doğrusu ayrı yazılan “her şey”dir.
3. “Pek çok” da aynı gruptandır, ayrı yazılır.
4. Öyleyse “pekçok” yanlıştır, gerekçesi D’dedir.

4. Okuma kulübünün hazırladığı yukarıdaki afişte bir sözcük yanlış yazılmıştır. Yanlış yazılan sözcük ile doğru biçimi hangi seçenekte birlikte verilmiştir?

• A) “Pazartesi” → “pazartesi”
• B) “Herkezi” → “Herkesi”
• C) “bahçesinde” → “bahçe sinde”
• D) “başlıyor” → “başlıyır”

Doğru cevap: B — Sözcüğün doğru yazımı “herkes”tir; ek aldığında “herkesi” olur, “z” ile yazılmaz. Belirli bir tarih bildirdiği için “18 Mayıs Pazartesi” büyük harfle doğru yazılmıştır.

1. Afişteki sözcükleri tek tek gözden geçir.
2. “Herkez” diye bir sözcük yoktur; doğrusu “herkes”tir.
3. Gün ve ay adları belirli bir tarihle kullanıldığında büyük yazılır: A yanlıştır.
4. C ve D’deki biçimler zaten yanlıştır → doğru seçenek B.

5. Bağlaç olan “ki” ayrı, ek olan “-ki” bitişik yazılır. Zeynep Öğretmen, kartlardan yalnızca birinde “ki”nin ek olduğunu söylüyor. Öğretmenin işaret ettiği kart hangisidir?

• A) A kartı
• B) B kartı
• C) C kartı
• D) D kartı

Doğru cevap: D — A, B ve C’de “ki” iki cümleyi bağlayan bir bağlaçtır, çıkarıldığında cümle anlamca kopar ama sözcüklerden ayrı yazılır. D’deki “-ki” ise “sınıfta olan” anlamını veren bir ektir ve bitişik yazılır.

1. A, B ve C’de “ki”den önce ve sonra ayrı yargılar var: bağlaç.
2. Bağlaç olan “ki” her zaman ayrı yazılır.
3. D’de “sınıftaki” sözcüğü “sınıfta olan” anlamındadır.
4. Bu bir ektir, bitişik yazılır → D kartı.

6. Yukarıdaki konuşmada soru eki “mi” üç kez geçmektedir. Bu ekin yazımıyla ilgili verilen bilgilerden hangisi doğrudur?

• A) Soru eki kendinden önceki sözcüğe her durumda bitişik yazılır.
• B) Soru eki ayrı yazılır, ancak kendisinden sonra gelen ekler ona bitişik yazılır.
• C) Soru eki yalnızca cümle sonunda kullanıldığında ayrı yazılır.
• D) Soru eki ünlü uyumuna girmez, her zaman “mi” biçiminde yazılır.

Doğru cevap: B — Soru eki her zaman ayrı yazılır; ancak “okudun mu?”, “gelecek misin?” örneklerinde olduğu gibi ekten sonra gelen kişi ve zaman ekleri soru ekine bitişik yazılır. Ek ünlü uyumuna da girer: mi, mı, mu, mü.

1. Konuşmadaki “okudun mu”, “okumadın mı” örneklerine bak: ek ayrı yazılmış.
2. Ek ünlü uyumuna girip “mu” ve “mı” biçimlerini almış: D yanlıştır.
3. Ek cümle sonunda olmadığında da ayrı yazılır: C yanlıştır.
4. Ekten sonraki ekler soru ekine bitişir → doğru bilgi B’dedir.

7. Yukarıdaki haberde kısaltmalara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmıştır. Bu eklerin “-den, -de, -ye” biçiminde seçilmesinde uyulan kural nedir?

• A) Ek her zaman kısaltmanın ilk harfine göre seçilir.
• B) Kısaltmalara gelen ekler her durumda kalın ünlülü yazılır.
• C) Ek, kısaltmanın son harfinin okunuşuna göre seçilir.
• D) Kısaltmalara ek getirilirken ünlü uyumu aranmaz.

Doğru cevap: C — Kısaltmalara getirilen ekler, kısaltmanın okunuşundaki son sese göre belirlenir. “MEB” sözcük gibi okunduğu için “MEB’den”, “TDK” harf harf okunup “ka” ile bittiği için “TDK’den”, “TBMM” “me” ile bittiği için “TBMM’ye” olur.

1. Kısaltmayı sesli olarak oku: MEB “meb”, TDK “te-de-ka”.
2. Ek, bu okunuştaki son sese göre seçilir.
3. “TBMM” okunuşu “te-be-me-me” ile bittiği için ince ünlülü ek alır.
4. Öyleyse kural “son harfin okunuşuna göre” seçmektir → C.

8. Sayıların yazımıyla ilgili kurallar göz önüne alındığında yukarıdaki cümlelerden birinde yazım yanlışı yapılmıştır. Bu yanlışın hangi cümlede ve nasıl olduğu hangi seçenekte doğru belirtilmiştir?

• A) IV. cümlede, birden çok sözcükten oluşan sayı bitişik yazılmıştır.
• B) I. cümlede, büyük sayı rakamla yazılmıştır.
• C) II. cümlede, tarih rakamla yazılmıştır.
• D) III. cümlede, sayı yazıyla yazılmıştır.

Doğru cevap: A — Birden çok sözcükten oluşan sayılar ayrı yazılır: “otuz beş”. Büyük sayıların rakamla, tarihlerin rakamla, küçük sayıların yazıyla yazılması ise kurala uygundur.

1. I’de büyük sayı rakamla yazılmış: kurala uygundur.
2. II’de tarih rakamla yazılmış: kurala uygundur.
3. III’te sayı yazıyla ve ayrı yazılmış: doğrudur.
4. IV’te “otuzbeş” bitişik yazılmış; doğrusu “otuz beş”tir → A.

9. Bir öğrencinin taslak cümlesi ile öğretmenin düzelttiği biçim yukarıda yan yana verilmiştir. Öğretmenin bu düzeltmeyi yapmasının sebebi nedir?

• A) Sözcüğün aslı “herkes”tir; ek aldığında sondaki “s” korunur, “z”ye dönüşmez.
• B) Sözcük cümle başında olmadığı için küçük harfle yazılmalıdır.
• C) “Birer” sözcüğü her zaman ayrı yazılmalıdır.
• D) “Katalog” sözcüğü düzeltme işareti almalıdır.

Doğru cevap: A — Türkçede sert ünsüzle biten bazı sözcükler ek aldığında yumuşasa da “herkes” bu değişime uğramaz. Bu yüzden yönelme eki geldiğinde “herkese” biçiminde yazılır.

1. İki cümle arasındaki tek fark “herkeze / herkese” sözcüğüdür.
2. Sözcüğün yalın hâli “herkes”tir, sonunda “s” vardır.
3. Bu sözcük ek aldığında son sesi değişmez.
4. Öyleyse doğru yazım “herkese”dir, gerekçe A’dadır.

10. Yukarıdaki şemada büyük harfle yazılması gereken söz grupları örneklerle gösterilmiştir. Şemadaki ölçütlere göre bir öğrenci aşağıdakilerden hangisini yazarken büyük harf kullanmamalıdır?

• A) Atatürk Kültür Merkezi
• B) 23 Nisan Salı
• C) sonbahar mevsimi
• D) Jüpiter gezegeni

Doğru cevap: C — Mevsim adları özel ad değildir; cümle başında değilse küçük harfle yazılır. Kurum adları, belirli tarihler ve gezegen adları ise büyük harfle başlar.

1. “Atatürk Kültür Merkezi” bir kurum adıdır: büyük yazılır.
2. “23 Nisan Salı” belirli bir tarihtir: ay ve gün adı büyük yazılır.
3. “Jüpiter” bir gezegen adıdır: büyük yazılır.
4. “Sonbahar” mevsim adıdır, özel ad değildir → küçük yazılır, cevap C.

11. Yazım kulübünün panosunda kurallar ve örnekler ayrı sütunlara asılmıştır. Numaralı kurallar ile harfli örnekler eşleştirildiğinde hangi sıralama elde edilir?

• A) 1-a, 2-b, 3-c
• B) 1-b, 2-a, 3-c
• C) 1-c, 2-a, 3-b
• D) 1-b, 2-c, 3-a

Doğru cevap: B — “Sen de bizimle gel.” cümlesindeki “de” bağlaçtır (b). “Masmavi” pekiştirilmiş sözcüktür (a). “Benimki” sözcüğündeki “-ki” ilgi ekidir (c).

1. 1. kural bağlaç olan “de” ile ilgili → “Sen de bizimle gel.” yani b.
2. 2. kural pekiştirme ile ilgili → “masmavi”, yani a.
3. 3. kural ilgi eki “-ki” ile ilgili → “benimki”, yani c.
4. Sıralama 1-b, 2-a, 3-c olur → B.

12. Kaan, yukarıdaki zaman şeridindeki olayları cümle içinde yazacak ve tarihleri kurallara uygun biçimde göstermek istiyor. Tarih yazımıyla ilgili aşağıdaki kullanımlardan hangisi doğrudur?

• A) 19 mayıs 1919’da
• B) 19 Mayıs 1919 da
• C) 19.Mayıs.1919’da
• D) 19 Mayıs 1919’da

Doğru cevap: D — Ay adı belirli bir tarihle birlikte kullanıldığı için büyük harfle başlar; sayıyla yazılan yıl özel ad gibi kabul edildiğinden ek kesme işaretiyle ayrılır. Araya nokta konmaz.

1. Belirli tarihte ay adı büyük yazılır: “mayıs” yanlış, A elenir.
2. Yıla gelen ek kesme işaretiyle ayrılır: B’deki ayrı “da” yanlıştır.
3. Gün, ay ve yıl arasına nokta konmaz: C yanlıştır.
4. Kurala uyan tek kullanım D’dir.

13. Birleşik sözcüklerin bitişik mi ayrı mı yazılacağı, sözcüklerin anlamını yitirip yitirmediğine bağlıdır. Yukarıdaki kartlardan birinde yazım yanlışı vardır. Bu sözcüğün doğru biçimi nedir?

• A) hanım eli
• B) başvurmak
• C) ateş kes
• D) kahve rengi

Doğru cevap: B — “Başvurmak” sözcüğünde “baş” kendi anlamını yitirmiştir; bu yüzden bitişik yazılır. “Hanımeli”, “ateşkes” ve “kahverengi” de aynı sebeple bitişik yazılan doğru biçimlerdir.

1. Kartlardaki sözcüklerde anlam kayması var mı diye bak.
2. “Hanımeli” bir çiçek, “ateşkes” bir anlaşma, “kahverengi” bir renktir: bitişik doğru.
3. “Baş vurmak”ta “baş” organ anlamını yitirmiş, sözcük “müracaat etmek” anlamı kazanmıştır.
4. Anlam kayması olduğu için bitişik yazılır → “başvurmak”, cevap B.

14. Yukarıdaki taslak, çini atölyesi gezisinden sonra bir öğrenci tarafından yazılmıştır. Taslakta kaç yazım yanlışı bulunduğu ve bunların hangi sözcükler olduğu hangi seçenekte doğru verilmiştir?

• A) 1 yanlış: “pırıl pırıl”
• B) 2 yanlış: “İznik” ve “çini”
• C) 3 yanlış: “herşeyi”, “Bizde” ve “biliyormuş”
• D) 2 yanlış: “herşeyi” ve “Bizde”

Doğru cevap: D — “Her şey” ayrı yazılır, bu yüzden “herşeyi” yanlıştır. “Biz de” sözündeki “de” bağlaçtır, ayrı yazılmalıdır. Metindeki öteki sözcüklerde yazım yanlışı yoktur.

1. Birinci cümledeki “herşeyi” bitişik yazılmış; doğrusu “her şeyi”dir.
2. Üçüncü cümledeki “Bizde”den “de”yi çıkar: cümle bozulmuyor, öyleyse bağlaçtır.
3. Bağlaç ayrı yazılır: doğrusu “Biz de”dir.
4. Başka yanlış yok; toplam 2 yanlış vardır → D.

15. Yazım kulübünün çizelgesinde son satırdaki değerlendirme boş bırakılmıştır. Çizelgede uygulanan ölçüte göre bu satıra yazılacak değerlendirme ve gerekçe hangisidir?

• A) Doğru — özel ada gelen bütün ekler kesmeyle ayrılır
• B) Doğru — sözcük büyük harfle başladığı için
• C) Yanlış — özel adlara gelen yapım ekleri kesmeyle ayrılmaz
• D) Yanlış — sözcük yabancı kökenli olduğu için

Doğru cevap: C — Özel adlara getirilen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılır (Ankara’dan, Atatürk’ün); yapım ekleri ise ayrılmaz. “-lı/-li” bir yapım ekidir, bu yüzden doğru yazım “İstanbullu”dur. Aynı sebeple “Türkçeyi” de kesmesiz yazılır.

1. Çizelgede doğru sayılan örneklerde ekler çekim ekidir: -dan, -ün.
2. Yanlış sayılan “Türkçe’yi” örneğinde ek yapım ekinden sonra gelmiştir.
3. “İstanbul’lu”daki “-lu” bir yapım ekidir.
4. Yapım ekleri kesmeyle ayrılmaz → değerlendirme yanlış, gerekçe C’dedir.