Zarflar

1. Yaşam boyu öğrenme panosuna asılan yukarıdaki metnin ilk cümlesinde “çekinerek girdim” sözü geçmektedir. Buradaki “çekinerek” sözcüğü yüklemi hangi yönden tamamlamaktadır?

• A) Ne zaman girdiğini bildirir, zaman zarfıdır.
• B) Nereye girdiğini bildirir, yer-yön zarfıdır.
• C) Ne kadar girdiğini bildirir, miktar zarfıdır.
• D) Nasıl girdiğini bildirir, durum zarfıdır.

Doğru cevap: D — Yükleme “nasıl?” diye sorduğumuzda “çekinerek” cevabını alırız. Eylemin ne biçimde yapıldığını bildiren sözcükler durum zarfıdır.

1. Yüklemi belirle: girdim.
2. Yükleme “ne zaman, nereye, ne kadar, nasıl” sorularını sor.
3. “Nasıl girdim?” sorusunun cevabı “çekinerek”tir.
4. “Nasıl” sorusuna cevap veren zarf durum zarfıdır → D.

2. Zarflar yüklemi zaman, durum, yer-yön ve miktar bakımından tamamlar. Yukarıdaki cümlelerden hangisinde yüklem zaman yönünden tamamlanmıştır?

• A) 1. cümlede
• B) 2. cümlede
• C) 3. cümlede
• D) 4. cümlede

Doğru cevap: B — 2. cümlede “dün öğleden sonra” sözü “ne zaman gezdik?” sorusuna cevap verir. 1’de durum, 3’te yer-yön, 4’te miktar ve durum bildiren sözcükler vardır.

1. 1. cümlede “özenle” sözü “nasıl?” sorusuna cevap verir: durum zarfı.
2. 3. cümlede “içeri” yön bildirir: yer-yön zarfı.
3. 4. cümlede “çok” miktar, “hızlı” durum bildirir.
4. 2. cümlede “dün öğleden sonra” zaman bildirir → B.

3. Zarf çizelgesinin son satırındaki tür bilgisi boş bırakılmıştır. Çizelgede uygulanan ölçüte göre bu boşluğa yazılacak tür nedir?

• A) durum zarfı
• B) zaman zarfı
• C) miktar zarfı
• D) yer-yön zarfı

Doğru cevap: C — Son cümledeki “biraz” sözcüğü, “uzun” sıfatının derecesini belirtir ve “ne kadar?” sorusuna cevap verir. Bu tür sözcükler miktar (azlık-çokluk) zarfıdır.

1. Çizelgede her cümledeki zarfın türü yazılmış.
2. Son cümlede tamamlanan sözcük “uzun” sıfatıdır.
3. “Ne kadar uzun?” sorusunun cevabı “biraz”dır.
4. “Ne kadar” sorusuna cevap veren zarf miktar zarfıdır → C.

4. Yukarıdaki kavram haritasında zarf türleri birer örnekle verilmiştir. Haritadaki bilgilerden yararlanan bir öğrenci “Konuşmacı biraz sonra kürsüye çıktı.” cümlesindeki zarf için ne söyleyebilir?

• A) Zaman zarfıdır; yüklemin ne zaman gerçekleştiğini bildirir.
• B) Durum zarfıdır; yüklemin nasıl gerçekleştiğini bildirir.
• C) Yer-yön zarfıdır; yüklemin yönünü bildirir.
• D) Miktar zarfıdır; yüklemin derecesini bildirir.

Doğru cevap: A — “Biraz sonra” sözü tek başına miktar bildirmez; “ne zaman çıktı?” sorusuna cevap veren bir zaman sözüdür. Bu yüzden cümlede zaman zarfı görevindedir.

1. Cümlenin yüklemini bul: çıktı.
2. Yükleme “ne zaman çıktı?” diye sor.
3. Cevap “biraz sonra” olur.
4. “Ne zaman” sorusuna cevap veren zarf zaman zarfıdır → A.

5. Melis, dört karttan yalnızca birinde yüklemin “nasıl?” sorusuna cevap veren bir zarfla tamamlandığını söylüyor. Melis’in seçtiği kart hangisidir?

• A) A kartı
• B) B kartı
• C) C kartı
• D) D kartı

Doğru cevap: C — C kartındaki “ustaca” sözcüğü “nasıl çevirdi?” sorusuna cevap verir ve durum zarfıdır. A’da “çok” miktar, B’de “sabahleyin” zaman, D’de “dışarı” yer-yön zarfıdır.

1. A’daki “çok” sözcüğü “ne kadar?” sorusuna cevap verir.
2. B’deki “sabahleyin” sözcüğü “ne zaman?” sorusuna cevap verir.
3. D’deki “dışarı” sözcüğü “nereye?” sorusuna cevap verir.
4. C’deki “ustaca” yalnızca “nasıl?” sorusuna cevap verir → C kartı.

6. Tuna’nın sorusundaki “nasıl” sözcüğü, yüklemi belli bir yönden sormaktadır. Bu sözcüğün türü ve görevi hangi seçenekte doğru verilmiştir?

• A) Soru zarfıdır; yüklemi durum yönünden sorar.
• B) Soru sıfatıdır; kendisinden sonraki adı sorar.
• C) Soru zamiridir; bir adın yerini tutar.
• D) Bağlaçtır; iki cümleyi birbirine bağlar.

Doğru cevap: A — “Nasıl” sözcüğü burada bir adın önünde değil, yüklemin önünde bulunmakta ve eylemin ne biçimde gerçekleşeceğini sormaktadır. Bu görevdeki soru sözcükleri soru zarfıdır.

1. Sözcüğün hangi ögeyi sorduğuna bak: “gideceğiz” yüklemini.
2. Bir adı sorsaydı soru sıfatı olurdu; ad yok.
3. Adın yerini tutmuyor, öyleyse zamir de değil.
4. Yüklemi durum yönünden sorduğu için soru zarfıdır → A.

7. Yukarıdaki cümlelerde “uzun” sıfatının derecesi ayrı sözcüklerle belirtilmiştir. Bu belirtme işini yapan sözcüklerin ortak görevi nedir?

• A) Adı niteleyerek sıfat görevi görürler.
• B) Sıfatın anlamını miktar yönünden belirterek zarf görevi görürler.
• C) Yüklemi zaman yönünden tamamlarlar.
• D) Adın yerini tutarak zamir görevi görürler.

Doğru cevap: B — Zarflar yalnızca fiilleri değil, sıfatları da tamamlayabilir. “Daha”, “en”, “çok” sözcükleri “uzun” sıfatının derecesini bildirdiği için miktar zarfı görevindedir.

1. Cümlelerde derecesi değişen sözcük “uzun” sıfatıdır.
2. “Daha, en, çok” sözcükleri bu sıfatın önüne gelmiş.
3. Bir sıfatın derecesini belirten sözcük ad niteleyemez.
4. Sıfatı miktar yönünden tamamlayan sözcükler zarftır → B.

8. Dil bilgisi panosunda cümleler ve zarf türleri ayrı sütunlara asılmıştır. Numaralı cümleler ile harfli zarf türleri eşleştirilirse hangi sıralama doğru olur?

• A) 1-a, 2-b, 3-c
• B) 1-b, 2-a, 3-c
• C) 1-c, 2-b, 3-a
• D) 1-c, 2-a, 3-b

Doğru cevap: D — “Aşağı” yön bildirir (c), “az” miktar bildirir (a), “erken” ise zaman bildirir (b).

1. 1. cümlede “aşağı” sözcüğü “nereye?” sorusuna cevap verir → c.
2. 2. cümlede “az” sözcüğü “ne kadar?” sorusuna cevap verir → a.
3. 3. cümlede “erken” sözcüğü “ne zaman?” sorusuna cevap verir → b.
4. Sıralama 1-c, 2-a, 3-b olur → D.

9. Sergi yönlendirme afişindeki “ileri”, “aşağı” ve “geri” sözcükleri hep yüklemlerin önünde bulunmaktadır. Bu sözcüklerin cümledeki görevi için hangisi söylenebilir?

• A) Ad görevindedirler, çekim eki almışlardır.
• B) Ek almadan yüklemi yön bakımından tamamlayan yer-yön zarflarıdır.
• C) Kendilerinden sonraki adları niteleyen sıfatlardır.
• D) İki cümleyi birbirine bağlayan bağlaçlardır.

Doğru cevap: B — Yer-yön zarfları ek almadan doğrudan yüklemi tamamlar ve “nereye?” sorusuna cevap verir. Afişteki üç sözcük de hiçbir ek almadan yüklemin yönünü bildirmektedir.

1. Sözcüklerin ek alıp almadığına bak: hiçbiri ek almamış.
2. Ek alsalardı (ileriye, aşağıya) ad olurlardı.
3. Kendilerinden sonra ad değil, yüklem geliyor: sıfat olamazlar.
4. Yüklemi yön yönünden tamamlıyorlar → yer-yön zarfı, cevap B.

10. Aynı sözcük yukarıdaki iki cümlede ayrı görevlerde kullanılmıştır. “Güzel” sözcüğünün bu iki cümledeki görevi hangi seçenekte doğru belirtilmiştir?

• A) İki cümlede de sıfat görevindedir.
• B) İki cümlede de zarf görevindedir.
• C) Birinci cümlede zarf, ikinci cümlede sıfattır.
• D) Birinci cümlede sıfat, ikinci cümlede zarftır.

Doğru cevap: D — Birinci cümlede “güzel” sözcüğü “kitaplar” adını nitelediği için sıfattır. İkinci cümlede ise “hazırlamış” yüklemini nasıl sorusuyla tamamladığı için zarftır.

1. 1. cümlede sözcükten sonra ad geliyor: güzel kitaplar.
2. Addan önce gelip onu niteleyen sözcük sıfattır.
3. 2. cümlede sözcükten sonra yüklem geliyor: güzel hazırlamış.
4. Yüklemi tamamlayan sözcük zarftır → D.

11. Yukarıdaki dörtlükte yüklemleri durum yönünden tamamlayan birden çok sözcük bulunmaktadır. Bu sözcüklerden biri aşağıdakilerden hangisidir?

• A) usulca
• B) sabahleyin
• C) bana
• D) içinden

Doğru cevap: A — “Usulca” sözcüğü “nasıl açıldı?” sorusuna cevap verir ve durum zarfıdır. “Sabahleyin” zaman bildirir; “bana” ve “içinden” ise ek almış ad soylu sözcüklerdir, tümleç görevindedir.

1. “Sabahleyin” sözcüğü “ne zaman?” sorusuna cevap verir: zaman zarfı.
2. “Bana” ve “içinden” çekim eki almış adlardır.
3. “Usulca” sözcüğü açılma eyleminin biçimini bildirir.
4. “Nasıl?” sorusuna cevap veren sözcük durum zarfıdır → A.

12. Yukarıdaki haber metninde geçen “erkenden”, “hızlıca” ve “geç” sözcükleri zarf görevindedir. Bu üç sözcüğün türü incelendiğinde hangi sonuca ulaşılır?

• A) Üçü de yer-yön zarfıdır.
• B) Üçü de miktar zarfıdır.
• C) “Erkenden” ve “geç” zaman, “hızlıca” durum zarfıdır.
• D) “Erkenden” durum, “hızlıca” ile “geç” zaman zarfıdır.

Doğru cevap: C — “Erkenden açıldı” ve “geç sona erdi” sözlerinde “ne zaman?” sorusunun cevabı verilmiştir: zaman zarfı. “Hızlıca yerleşti” sözünde ise “nasıl?” sorusu cevaplanmıştır: durum zarfı.

1. “Ne zaman açıldı?” sorusunun cevabı “erkenden”dir.
2. “Ne zaman sona erdi?” sorusunun cevabı “geç”tir.
3. “Nasıl yerleşti?” sorusunun cevabı “hızlıca”dır.
4. İki zaman, bir durum zarfı vardır → C.

13. Yukarıdaki şemada zarfın hangi türden sözcükleri tamamlayabildiği örneklerle gösterilmiştir. Şemadaki bilgilerden yola çıkarak zarflarla ilgili hangi genellemeye ulaşılabilir?

• A) Zarf; fiili, sıfatı ya da başka bir zarfı anlamca tamamlar.
• B) Zarf yalnızca fiilleri tamamlayabilir.
• C) Zarf yalnızca adları niteleyebilir.
• D) Zarf cümlede her zaman özne görevindedir.

Doğru cevap: A — Şemada üç ayrı kullanım vardır: fiili tamamlama (hızlı koştu), sıfatı tamamlama (çok güzel), başka bir zarfı tamamlama (pek çabuk). Öyleyse zarfın alanı yalnızca fiille sınırlı değildir.

1. Şemadaki üç kutuyu tek tek oku.
2. İkinci kutuda zarf bir sıfatı tamamlıyor.
3. Üçüncü kutuda zarf başka bir zarfı tamamlıyor.
4. Öyleyse genelleme A’dadır.

14. Yukarıdaki metinde birden çok zarf kullanılmıştır. Bu zarflarla ilgili yapılan değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

• A) “Dün akşam” yüklemi zaman yönünden tamamlar.
• B) “Uzun uzun” bir ikilemedir ve durum zarfı görevindedir.
• C) “Nazikçe” yüklemi miktar yönünden tamamlar.
• D) “Dışarı” yön bildiren bir zarftır.

Doğru cevap: C — “Nazikçe hatırlattı” sözünde “nasıl hatırlattı?” sorusu cevaplanır; bu bir durum zarfıdır, miktar zarfı değildir. Öteki değerlendirmeler doğrudur.

1. “Dün akşam” için “ne zaman?” sorusu geçerlidir: A doğrudur.
2. “Uzun uzun” oturmanın biçimini bildirir: B doğrudur.
3. “Dışarı” yön bildirir: D doğrudur.
4. “Nazikçe” miktar değil durum bildirir → yanlış değerlendirme C’dedir.

15. Kartlardaki sözcüklerin üçü cümlede zarf görevi üstlenebilir; biri ise ad soyludur ve tek başına zarf olamaz. Bu sözcük hangi karttadır?

• A) sessizce
• B) erkenden
• C) içeri
• D) sessizlik

Doğru cevap: D — “Sessizce” durum, “erkenden” zaman, “içeri” yer-yön zarfı olarak kullanılabilir. “Sessizlik” ise bir varlığı, daha doğrusu bir kavramı karşılayan addır; zarf görevi üstlenemez.

1. “Sessizce konuştu” denebilir: durum zarfı.
2. “Erkenden kalktı” denebilir: zaman zarfı.
3. “İçeri girdi” denebilir: yer-yön zarfı.
4. “Sessizlik” yüklemi tamamlamaz, ad soyludur → D.

16. Zarfların Kullanımı

• A) Okuldan
• B) dolu dolu
• C) gönülle
• D) eve

Doğru cevap: B — Özet cevap: Doğru cevap B) dolu dolu'dur. Bu sözcük cümlede fiile yön vererek 'nasıl?' sorusuna cevap veriyor, yani zarf görevindedir.

1. Cümleyi okuyalım ve 'dolu dolu' sözcüğünün konumunu inceleyelim. Bu sözcük 'döndü' fiiline bağlı olarak kullanılmıştır.
2. Zarfların fiile, özneye veya cümleye yön vermesi gerektiğini hatırlayalım. 'Nereden?' sorusuna cevap veren 'okuldan' (A), 'neyle?' sorusuna cevap veren 'gönülle' (C) ve 'nereye?' sorusuna cevap veren 'eve' (D) şıkları bu kriteri sağlamıyor.
3. 'Nasıl döndü?' sorusunu sorduğumuzda 'dolu dolu' cevabını alırız. Bu, sözcüğün fiilin nasıl gerçekleştiğini ifade ettiğini gösterir.
4. Bu nedenle, 'dolu dolu' sözcüğü cümlede zarf görevindedir. Doğru şık B) dolu dolu'dur.

17. Zarf Türlerini Belirleme

• A) Derece zarfı
• B) Yer zarfı
• C) Zaman zarfı
• D) Şekil zarfı

Doğru cevap: D — Cümlede vurgulu kelime "hızla", fiilin nasıl gerçekleştiğini bildiren bir şekil zarfıdır; bu nedenle doğru cevap D şıkkıdır.

1. Cümleyi okuyup vurgulu kelimeyi ("hızla") tespit et.
2. Zarf türlerini hatırla: yer, zaman, derece, şekil vb.
3. "Hızla" kelimesinin fiilin (koştu) eylemin niteliğini, yani nasıl yapıldığını anlattığını gör.
4. Bu özellik "şekil zarfı" tanımına uyar; bu yüzden seçenekler arasından D) Şekil zarfı'ni işaretle.

18. Zarf (Belirteç) Bulma

• A) Çocuklar, okulun bahçesinde neşeyle koşturuyorlardı.
• B) Yarünkü sınav için sabaha kadar ders çalıştı.
• C) Öğretmenimizin sorduğu soruya heyecanla cevap verdi.
• D) İhtiyar adam, ağır adımlarla merdivenleri çıktı.

Doğru cevap: B — Özet cevap: Doğru yanıt B şıkkıdır. Bu cümlede durum zarfı değil, zaman ve miktar/süre anlamı veren zarflar kullanılmıştır.

1. Durum zarfları, fiillerin nasıl yapıldığını, eylemin hangi durumla gerçekleştirildiğini bildiren sözcüklerdir ve fiile sorulan "nasıl?" sorusuna yanıt verir.
2. A seçeneğindeki "koşturuyorlardı" fiiline "Nasıl koşturuyorlardı?" diye sorduğumuzda "neşeyle" yanıtını alırız; bu durum zarfıdır.
3. B seçeneğindeki "çalıştı" fiiline "Ne zaman çalıştı?" diye sorduğumuzda "yarünkü sınav için" ve "sabaha kadar" yanıtlarını alırız; burada durum anlamı katan bir zarf yoktur, zaman ve süre anlamı vardır.
4. C seçeneğindeki "cevap verdi" fiiline "Nasıl cevap verdi?" diye sorduğumuzda "heyecanla" yanıtını alırız; bu bir durum zarfıdır.
5. D seçeneğindeki "çıktı" fiiline "Nasıl çıktı?" diye sorduğumuzda "ağır adımlarla" yanıtını alırız; bu da durum zarfıdır.
6. Bu doğrultuda, durum anlamı veren zarfın kullanılmadığı seçenek B seçeneğidir.

19. Zarfların Cümledeki İşlevleri

• A) Bu eski kasabada iki yıl boyunca huzur içinde yaşadık.
• B) Güneş tepeden kavurucu bir sıcaklıkla toprakları ısıtıyordu.
• C) Genç adam, elindeki ağır paketi masaya yavaşça bıraktı.
• D) Hava kararınca bütün mahalle sakinleri evlerine çekildi.

Doğru cevap: C — Doğru cevap C seçeneğidir. Fiile sorulan "nasıl" sorusuna yanıt veren sözcük durum zarfını verir.

1. Zarflar, fiilleri ve fiilimsileri durum, zaman, yer-yön, miktar ve soru yönünden niteleyen sözcüklerdir.
2. Durum zarfını bulmak için fiile "nasıl?" sorusu yöneltilir.
3. A seçeneğinde "huzur içinde" sözü yaşama durumunu belirtse de edat öbeğidir, B seçeneğinde "kavurucu bir sıcaklıkla" yine edat öbeğidir, D seçeneğinde "hava kararınca" ise zaman bildirir.
4. C seçeneğinde geçen "bıraktı" fiiline "Nasıl bıraktı?" diye sorduğumuzda "yavaşça" yanıtını alırız; bu sözcük eylemin yapılış tarzını (durumunu) bildirdiği için durum zarfıdır.