Atatürk'ün Ölümü ve Sonrası

1. Zaman şeridindeki bilgilere göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

• A) Hatay, Atatürk hayattayken Türkiye'ye katılmıştır.
• B) İnönü, II. Dünya Savaşı başladıktan sonra cumhurbaşkanı seçilmiştir.
• C) Atatürk'ün ölümünün ertesi günü yeni cumhurbaşkanı seçilerek devlet yönetiminde boşluk oluşması önlenmiştir.
• D) II. Dünya Savaşı Atatürk'ün ölümünden önce başlamıştır.

Doğru cevap: C — Atatürk 10 Kasım'da vefat etti, TBMM 11 Kasım'da İnönü'yü cumhurbaşkanı seçti; devletin başı bir gün içinde belirlendi.

1. Ne soruluyor: şeridin tarihlerinden çıkan doğru yargı.
2. A: Hatay 1939, Atatürk'ün ölümü 1938; sıra ters, yanlış.
3. B ve D: Savaş 1 Eylül 1939, seçim 11 Kasım 1938; ikisi de sırayla çelişir.
4. C: 10 Kasım → 11 Kasım, ertesi gün seçim. Denetleme: Cumhuriyet kurumları kişiye değil kurala bağlı işledi.
5. Sık yapılan hata: D şıkkı. Savaş dönemiyle Atatürk'ün son yıllarını karıştırmak; savaş ölümünden yaklaşık on ay sonra başladı.

2. Kartta II. Dünya Savaşı yıllarında Türkiye'nin izlediği politika anlatılmaktadır. Bu politikanın temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Ülkeyi savaşın yıkımından korumak
• B) Savaşa Almanya'nın yanında girmek
• C) Ordusunu dağıtmak
• D) Balkanlarda yeni topraklar kazanmak

Doğru cevap: A — Baskılara rağmen savaşa girmemek ve ordunun hazır tutulması, ülkeyi savaşın yıkımından koruyup gerektiğinde kendini savunabilmeyi amaçlar.

1. Ne soruluyor: tarafsızlığın amacı.
2. "Savaşa girmedi" yıkıma sürüklenmemeyi gösterir.
3. "Ordusunu hazır tuttu" saldırıya karşı savunma hazırlığıdır, yeni topraklar için değil.
4. Amaç ülkeyi korumaktır. Denetleme: B ve D savaşa girmeyi, C "hazır tuttu" ile çelişir.
5. Sık yapılan hata: D şıkkı. Ordunun hazır tutulmasını saldırı hazırlığı sanmak; metin baskılara rağmen savaşa girilmediğini söylüyor.

3. II. Dünya Savaşı yıllarında Türkiye savaşa girmemesine rağmen çalışma çağındaki erkeklerin önemli bir kısmı askere alındı, üretim düştü, bazı şehirlerde ekmek karneyle dağıtıldı ve fiyatlar hızla yükseldi. Bu durumun temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Türkiye'nin savaşta toprak kaybetmesi
• B) Savaşa girilmese de seferberlik ve savaş koşullarının üretimi ve ekonomiyi zorlaması
• C) Ekonominin tamamen yabancı şirketlere bırakılması
• D) Köy Enstitüleri'nin kapatılması

Doğru cevap: B — Olası bir saldırıya karşı yapılan seferberlik üretimdeki iş gücünü azalttı, dış ticaret daraldı; savaşa girilmese de ekonomi savaş koşullarından ağır etkilendi.

1. Ne soruluyor: savaşa girmeyen bir ülkede sıkıntıların sebebi.
2. Erkeklerin askere alınması tarlada ve fabrikada çalışacak insanın azalması demektir.
3. Üretim düşünce mal azalır; mal azalınca fiyat artar ve karne gerekir.
4. Sebep savaş koşullarıdır, savaşa girmek değil. Denetleme: A yanlış, Türkiye toprak kaybetmedi; D metinde yok.
5. Sık yapılan hata: A şıkkı. Sıkıntıların büyüklüğünden savaşa girildiğini sanmak; metin açıkça "savaşa girmemesine rağmen" diyor.

4. Zaman şeridinde Türkiye'nin savaş yıllarındaki bazı diplomatik adımları verilmiştir. Türkiye'nin savaşın son aylarında, Şubat 1945'te Almanya ve Japonya'ya savaş ilan etmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Almanya'yı işgal etmek
• B) Japonya ile sınır sorununu çözmek
• C) Cepheye asker göndererek toprak kazanmak
• D) Kurulacak Birleşmiş Milletler'in kurucu toplantısına katılabilmek

Doğru cevap: D — Belirlenen tarihe kadar Almanya'ya savaş ilan eden devletler Birleşmiş Milletler'in kuruluş konferansına çağrılacaktı; Türkiye cepheye asker göndermeden bu koşulu yerine getirdi ve BM'nin kurucu üyesi oldu.

1. Ne soruluyor: savaşın bitmek üzereyken yapılan ilanın gerekçesi.
2. Şubat 1945'te savaşın sonucu belliydi; ilan askerî değil diplomatik bir adımdı.
3. Koşul: BM kuruluş konferansına katılmak için savaş ilanı gerekiyordu.
4. Türkiye asker göndermeden koşulu karşıladı ve kurucu üye oldu. Denetleme: A, B ve C fiilî savaşa girmeyi gerektirir; olmadı.
5. Sık yapılan hata: C şıkkı. "Savaş ilanı" sözünü cepheye asker göndermek sanmak.

5. Atatürk, Hatay'ın Türkiye'ye katıldığını göremedi; ancak onun döneminde başlatılan diplomatik süreç, 1939'da İnönü döneminde tamamlandı. Bu durum Türk dış politikası hakkında neyi gösterir?

• A) Dış politikanın kişilere değil devlet politikasına bağlı olarak kesintisiz sürdüğünü
• B) Atatürk'ün ölümüyle dış politikanın tamamen değiştiğini
• C) Hatay'ın savaş yoluyla alındığını
• D) Hatay sorununun hiç çözülemediğini

Doğru cevap: A — Bir cumhurbaşkanının başlattığı sürecin bir sonrakinin döneminde aynı hedefle tamamlanması, dış politikanın kişiden bağımsız bir devlet politikası olarak sürdüğünü gösterir.

1. Ne soruluyor: sürecin iki dönemde tamamlanmasının anlamı.
2. Başlangıç: Atatürk dönemi. Bitiş: İnönü dönemi. Hedef değişmedi.
3. Kişi değişip hedef değişmediyse politika kişiye değil devlete bağlıdır.
4. Denetleme: B "hedef değişmedi" ile çelişir; C yanlış, süreç diplomatikti; D yanlış, Hatay katıldı.
5. Sık yapılan hata: B şıkkı. Liderin değişmesini politikanın değişmesi sanmak.

6. Kartta 1940'ta kurulan Köy Enstitüleri anlatılmaktadır. Bu kurumların temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Şehirlerdeki üniversitelerin sayısını artırmak
• B) Köylerden şehirlere göçü hızlandırmak
• C) Köylerin öğretmen ihtiyacını karşılamak ve köy kalkınmasına katkı sağlamak
• D) Yabancı dil öğretimini yaygınlaştırmak

Doğru cevap: C — Köyden alınıp hem öğretmenlik hem de uygulamalı meslek eğitimiyle yetiştirilen gençlerin köylerine dönmesi, öğretmen açığını kapatmayı ve köyün kalkınmasını amaçlar.

1. Ne soruluyor: Köy Enstitüleri'nin amacı.
2. Öğrenciler köyden geliyor ve köylerine öğretmen olarak dönüyor: köyün öğretmen ihtiyacı.
3. Çiftçilik, marangozluk gibi dersler köyün üretimine ve kalkınmasına yöneliktir.
4. İkisi birlikte C'yi verir. Denetleme: B "köylerine döndüler" bilgisiyle çelişir.
5. Sık yapılan hata: A şıkkı. "Yüksek eğitim" gibi düşünülüyor; enstitüler köyde, köy için kurulmuştu.

7. II. Dünya Savaşı demokrasiyle yönetilen devletlerin de yer aldığı cephenin zaferiyle bitti. Türkiye 1945'te Birleşmiş Milletler Antlaşması'nı imzaladı ve ülkede demokratik hak ve özgürlükler daha çok tartışılmaya başlandı. 7 Ocak 1946'da Demokrat Parti kuruldu. Bu bilgilere göre çok partili hayata geçişte etkili olan dış gelişme hangisidir?

• A) I. Dünya Savaşı'nın sona ermesi
• B) II. Dünya Savaşı sonrasında demokrasinin öne çıkması ve Türkiye'nin Birleşmiş Milletler'e katılması
• C) Lozan Antlaşması'nın imzalanması
• D) Balkan Savaşları'nın yaşanması

Doğru cevap: B — Savaş sonrası dünyada demokrasinin güç kazanması ve demokratik ilkeleri benimseyen BM Antlaşması'nın imzalanması, Türkiye'de çok partili hayata geçişi hızlandırdı.

1. Ne soruluyor: çok partili hayata geçişi etkileyen DIŞ gelişme.
2. Metindeki dış gelişmeler: II. Dünya Savaşı'nın sonucu ve BM Antlaşması.
3. Bu gelişmelerin ardından ülke içinde demokratik haklar tartışıldı ve yeni parti kuruldu.
4. Sıra: dış gelişme → iç tartışma → yeni parti. Denetleme: A, C ve D çok daha önceki olaylardır, metinde geçmez.
5. Sık yapılan hata: iç etkenle dış etkeni karıştırmak; soru yalnız dış gelişmeyi istiyor.

8. Kartta 1946 ve 1950 seçimlerinin oy verme ve sayım biçimleri karşılaştırılmıştır. 1950'de yapılan değişiklik aşağıdakilerden hangisini sağlamıştır?

• A) Seçimlerin kaldırılmasını
• B) Tek partili döneme geri dönülmesini
• C) Kadınların oy hakkının kaldırılmasını
• D) Seçmenin oyunu baskı altında kalmadan kullanmasını ve sonuçların herkesin gözü önünde sayılmasını

Doğru cevap: D — Gizli oy seçmenin tercihini kimsenin görmemesini, açık sayım da oyların herkesin önünde sayılmasını sağlar; ikisi birlikte seçimin özgür ve güvenilir olmasını güçlendirir.

1. Ne soruluyor: 1946'dan 1950'ye değişen şeyin sonucu.
2. 1946: oy açık verilir, yani seçmen baskı hissedebilir; sayım gizli, yani sonuç tartışmaya açık.
3. 1950: oy gizli, yani baskı yok; sayım açık, yani sonuç güvenilir.
4. Değişiklik özgürlüğü ve güvenilirliği artırdı. Denetleme: A, B ve C demokrasiyi geriletir; karttaki değişiklik tersini yapıyor.
5. Sık yapılan hata: "gizli" ve "açık" sözcüklerini ters okumak; önemli olan oyun gizli, sayımın açık olmasıdır.

9. 14 Mayıs 1950 seçimlerinde Demokrat Parti çoğunluğu kazandı. 27 yıldır iktidarda olan Cumhuriyet Halk Partisi yönetimi seçim sonucuna uyarak barışçı biçimde devretti. Bu gelişme Türk demokrasisi açısından neden önemlidir?

• A) Kadınlar ilk kez oy kullanmıştır.
• B) Cumhuriyet ilan edilmiştir.
• C) İktidar ilk kez seçim sonucuyla ve barışçı yolla el değiştirmiştir.
• D) Tek parti dönemi başlamıştır.

Doğru cevap: C — Uzun süre iktidarda kalan partinin seçimi kaybedip yönetimi barışçı biçimde devretmesi, iktidarın seçimle değişebildiğini gösteren ilk örnekti.

1. Ne soruluyor: 1950 seçiminin demokrasideki yeri.
2. 27 yıllık iktidar seçimi kaybetti ve yönetimi devretti.
3. Bu, iktidarın zorla değil sandıkla değiştiği ilk durumdur.
4. Denetleme: A yanlış, kadınlar 1934'ten beri oy kullanıyordu; B 1923'tedir; D tam tersidir, çok partili dönemdir.
5. Sık yapılan hata: A şıkkı. Önemli bir seçimi "ilk" olaylarla karıştırmak; kadınların seçme hakkı 1934'tedir.

10. Kartlarda II. Dünya Savaşı yıllarında Türkiye'de hayata geçirilen bazı uygulamalar verilmiştir. Bunlardan hangisi savaşın ekonomik sıkıntılarıyla mücadele için alınan önlemlerden DEĞİLDİR?

• A) Millî Korunma Kanunu
• B) Fiyat denetimi
• C) Ekmek karnesi
• D) Köy Enstitüleri

Doğru cevap: D — Millî Korunma Kanunu, fiyat denetimi ve ekmek karnesi kıtlık ve pahalılığa karşı alınan önlemlerdir; Köy Enstitüleri ise bir eğitim ve köy kalkınması kurumudur.

1. Ne soruluyor: ekonomik savaş önlemi OLMAYAN uygulama.
2. Millî Korunma Kanunu devlete üretimi ve fiyatları düzenleme yetkisi verdi: ekonomik önlem.
3. Fiyat denetimi ve ekmek karnesi pahalılık ve kıtlığa karşıdır: ekonomik önlem.
4. Köy Enstitüleri aynı yıllarda kuruldu ama amacı eğitimdir. Denetleme: olumsuz kök "DEĞİLDİR" dışarıda kalanı ister.
5. Sık yapılan hata: aynı yıllarda kurulduğu için Köy Enstitüleri'ni savaş önlemi sanmak.

11. 1945'te Sovyetler Birliği, Türkiye ile olan dostluk antlaşmasını yenilemeyeceğini bildirdi; Boğazlarda üs kurmak ve Kars ile Ardahan'ın kendisine verilmesini istedi. Bu talepler Türkiye'nin dış politikasını nasıl etkilemiştir?

• A) Türkiye'yi Batı ile yakınlaşmaya ve ABD'nin yardımlarını kabul etmeye yöneltmiştir.
• B) Türkiye Sovyetlerle askerî ittifak kurmuştur.
• C) Türkiye Boğazları bütün gemilere kalıcı olarak kapatmıştır.
• D) Türkiye Birleşmiş Milletler'den ayrılmıştır.

Doğru cevap: A — Toprak ve üs talepleri Türkiye'nin güvenliğini tehdit etti; Türkiye bu tehdide karşı Batı bloku ile yakınlaştı ve ABD'nin askerî ve ekonomik yardımlarını kabul etti.

1. Ne soruluyor: Sovyet taleplerinin dış politikaya etkisi.
2. Talepler doğrudan toprak bütünlüğüne ve Boğazlara yönelik bir tehdittir.
3. Tehdit altındaki devlet destek arar; bu destek karşı bloktan, Batı'dan geldi.
4. Sonuç Batı ile yakınlaşma ve ABD yardımları. Denetleme: B tehditle çelişir; C ve D gerçekleşmedi.
5. Sık yapılan hata: C şıkkı. Boğazlar sözünü görünce kapatma sanmak; Montrö düzeni sürdü, kapatılmadı.

12. Kartta II. Dünya Savaşı'ndan sonra yapılan yardımlar anlatılmaktadır. Bu yardımların arka planında aşağıdakilerden hangisi vardır?

• A) II. Dünya Savaşı'nın hâlâ sürmesi
• B) Soğuk Savaş döneminde Batı'nın Sovyet yayılmacılığına karşı önlem alması
• C) Türkiye'nin savaşa Almanya'nın yanında girmiş olması
• D) Lozan Antlaşması'nın yeniden imzalanması

Doğru cevap: B — Savaştan sonra ABD ile Sovyetler Birliği arasında Soğuk Savaş başladı; ABD, Sovyet etkisinin yayılmasını önlemek için bu bölgedeki ülkelere askerî ve ekonomik yardım yaptı.

1. Ne soruluyor: yardımların arka planı.
2. Tarihler 1947-1948: savaş bitmişti, A yanlış.
3. Yardım alan ülkeler Sovyetlere komşu ya da yakındı (Türkiye, Yunanistan, Avrupa).
4. Amaç Sovyet yayılmacılığını durdurmaktı: Soğuk Savaş. Denetleme: C yanlış, Türkiye savaşa girmedi; D metinle ilgisiz.
5. Sık yapılan hata: A şıkkı. Yardımları savaş içi yardım sanmak; iki tarih de savaşın bitiminden sonradır.

13. 1945'te Celal Bayar, Adnan Menderes, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan, Meclis'e verdikleri Dörtlü Takrir ile demokratik hak ve özgürlüklerin genişletilmesini istedi. Takrir reddedildi; imza sahiplerinin bir kısmı partiden çıkarıldı ya da ayrıldı. Bu gelişmenin sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Tek parti yönetimi kalıcı hâle gelmiştir.
• B) Takrir sahipleri siyasetten tamamen çekilmiştir.
• C) İmza sahipleri yeni bir parti olarak Demokrat Parti'yi kurmuştur.
• D) Seçimler kaldırılmıştır.

Doğru cevap: C — Takririn reddedilmesinin ardından imza sahipleri 7 Ocak 1946'da Demokrat Parti'yi kurdu; bu, çok partili hayata kalıcı geçişin başlangıcı oldu.

1. Ne soruluyor: takririn reddinin sonucu.
2. İstekleri parti içinde kabul görmeyen milletvekilleri partiden ayrıldı.
3. Görüşlerini sürdürmek için kendi partilerini kurdular: Demokrat Parti, 1946.
4. Denetleme: A ve D yanlış, çok partili hayat başladı; B yanlış, bu isimler 1950'de iktidara geldi.
5. Sık yapılan hata: B şıkkı. Partiden ayrılmayı siyasetten çekilmek sanmak.

14. Atatürk'ün naaşı ölümünden sonra geçici olarak Ankara Etnografya Müzesi'ne konuldu. Anıtkabir'in projesi uluslararası bir yarışmayla seçildi, yapımı yıllar sürdü ve naaş 10 Kasım 1953'te Anıtkabir'e taşındı. Bu bilgilere göre aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

• A) Anıtkabir'in yapımı uzun bir süreçte tamamlanmıştır.
• B) Atatürk'ün naaşı ölümünden hemen sonra Anıtkabir'e konmuştur.
• C) Proje yarışma yapılmadan doğrudan bir mimara verilmiştir.
• D) Anıtkabir 1938'de açılmıştır.

Doğru cevap: A — Naaş 1938'den 1953'e kadar geçici yerde kaldı ve yapım yıllar sürdü; Anıtkabir uzun bir süreçte tamamlanmıştır.

1. Ne soruluyor: metinden çıkan yargı.
2. Ölüm 1938, Anıtkabir'e taşınma 1953: 15 yıl.
3. Metin "yapımı yıllar sürdü" diyor: uzun süreç.
4. Denetleme: B "geçici olarak müzeye" ile, C "uluslararası yarışma" ile, D 1953 tarihiyle çelişir.
5. Sık yapılan hata: D şıkkı. Atatürk'ün ölüm yılını Anıtkabir'in açılış yılı sanmak.

15. 1940'ta çıkarılan Millî Korunma Kanunu, savaş koşullarında devlete temel ihtiyaç maddelerinin üretimini, dağıtımını ve fiyatlarını düzenleme yetkisi vermiştir. Bu kanunun çıkarılma amacı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Dış ticareti tamamen yabancılara bırakmak
• B) Savaş yıllarında halkın temel ihtiyaçlarını güvenceye almak ve aşırı fiyat artışını önlemek
• C) Seçimleri ertelemek
• D) Köy Enstitüleri'ni kapatmak

Doğru cevap: B — Kanun, savaş yüzünden azalan temel malların üretim ve dağıtımını düzenleyip fiyatları denetleyerek halkın ihtiyaçlarını karşılamayı amaçladı.

1. Ne soruluyor: Millî Korunma Kanunu'nun amacı.
2. Kanunun verdiği yetki: temel ihtiyaçların üretimi, dağıtımı, fiyatı.
3. Bu yetki kıtlık ve pahalılık dönemine yöneliktir.
4. Amaç temel ihtiyaçları güvenceye almak ve fiyat artışını önlemek. Denetleme: A, C ve D metindeki yetkiyle ilgisizdir.
5. Sık yapılan hata: A şıkkı. "Dağıtım" sözcüğünü dış ticaret sanmak; kanun devletin denetimini artırdı, yabancılara bırakmadı.