Atatürkçülük ve Çağdaşlaşan Türkiye

1. Şemada Atatürk ilkeleri merkez etrafında toplanmış biçimde gösterilmiştir. Bu altı ilkenin tamamının dayandığı temel esas hangisidir?

• A) Yabancı devletlerin desteğine güvenmek
• B) Millî egemenlik, akıl ve bilim ile tam bağımsızlık
• C) Saltanat düzenini korumak
• D) Ekonomik kaynakları yabancı sermayeye açmak

Doğru cevap: B — Bütün ilkeler egemenliğin millete ait olması, aklın ve bilimin rehber alınması ve tam bağımsızlık esasına dayanır.

1. Cumhuriyetçilik ve halkçılık egemenliği millete bağlar.
2. Laiklik ve inkılapçılık akıl ve bilimi ölçüt alır.
3. Milliyetçilik ve devletçilik bağımsızlığı korumayı hedefler.
4. Öyleyse ortak temel millî egemenlik, akıl-bilim ve tam bağımsızlıktır.

2. Tabloda Cumhuriyet Dönemi inkılapları alanlarına göre örneklendirilmiştir. Bu tabloya bakarak inkılapların ortak amacı için ne söylenebilir?

• A) Toplumun her alanını çağdaş ölçütlere göre yeniden düzenlemek
• B) Yalnızca orduyu güçlendirmek
• C) Yalnızca ekonomiyi düzenlemek
• D) Eski kurumları olduğu gibi korumak

Doğru cevap: A — İnkılaplar siyaset, hukuk, eğitim ve toplumsal yaşamı kapsayan bir çağdaşlaşma programıdır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda alan, sağda o alandan bir örnek inkılap. Önce kaç alan sayıldığına bakalım: dört.
2. Dört alanın da kapsandığına dikkat edelim: siyasi düzen, hukuk, eğitim ve toplumsal yaşam. Yani değişim tek bir alanla sınırlı kalmamış.
3. Her satırda eski kurumun yerine yenisi geliyor. Ortak amaç da buradan okunuyor: toplumun her alanını çağdaş ölçütlere göre yeniden düzenlemek.
4. Denetleyelim: "yalnızca orduyu" ya da "yalnızca ekonomiyi" diyen seçenekler ✓ — ikisi de tablodaki dört satırı görmezden gelirdi.

3. Zaman şeridinde birbirini izleyen üç siyasi inkılap verilmiştir. Bu üç adımın birlikte gerçekleştirdiği dönüşüm nedir?

• A) Meclisin yetkilerinin azaltılması
• B) Halifelik makamının güçlendirilmesi
• C) Egemenliğin hanedandan alınıp millete verilmesi ve yönetimin tümüyle millî egemenliğe dayandırılması
• D) Yeni bir hanedanın kurulması

Doğru cevap: C — Saltanatın kaldırılmasıyla siyasi, halifeliğin kaldırılmasıyla dinî otorite hanedandan alınmış; Cumhuriyet'in ilanıyla yönetim millete dayandırılmıştır.

1. Saltanatın kaldırılması hanedanın siyasi yetkisini sona erdirmiştir.
2. Cumhuriyet'in ilanıyla devletin adı ve yönetim biçimi belirlenmiştir.
3. Halifeliğin kaldırılmasıyla hanedanın son yetkisi de kalkmıştır.
4. Üç adım birlikte egemenliği tamamen millete geçirmiştir.

4. Kaynak metinde Cumhuriyet'in ilan edildiği gün kabul edilen anayasa değişikliği verilmiştir. Bu değişikliğin getirdiği en önemli yenilik nedir?

• A) Saltanatın yeniden kurulması
• B) Meclisin kapatılması
• C) Halifeliğin güçlendirilmesi
• D) Devletin yönetim biçiminin adının konulması ve devlet başkanlığı sorununun çözülmesi

Doğru cevap: D — Cumhuriyet'in ilanına kadar devletin yönetim biçiminin adı konulmamış ve devlet başkanlığı makamı belirsiz kalmıştı.

1. Metnin ilk cümlesi yönetim biçimini cumhuriyet olarak adlandırır.
2. İkinci cümle yönetimin meclise ait olduğunu belirtir.
3. Üçüncü cümle cumhurbaşkanının nasıl seçileceğini düzenler.
4. Böylece hem rejimin adı konmuş hem devlet başkanlığı sorunu çözülmüştür.

5. Grafikte Türkiye'de okuma yazma bilenlerin oranındaki değişim verilmiştir. Bu artışta Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile Harf İnkılabı'nın payı nasıl açıklanır?

• A) Eğitimin yalnızca büyük şehirlerle sınırlandırılmasıyla
• B) Eğitimin tek çatı altında toplanması ve kolay öğrenilen yeni bir alfabenin kabulüyle okuryazarlığın yaygınlaşması
• C) Okul sayısının azaltılmasıyla
• D) Eğitimin yabancı kurumlara bırakılmasıyla

Doğru cevap: B — Tevhid-i Tedrisat eğitimde birliği sağlamış, yeni harfler okuma yazma öğrenmeyi kolaylaştırmış ve oran hızla yükselmiştir.

1. Grafikte oran 1923'te yüzde 10 iken 1960'ta yüzde 39'a çıkmıştır.
2. Tevhid-i Tedrisat bütün okulları tek bakanlığa bağlamıştır.
3. Harf İnkılabı ile öğrenilmesi daha kolay bir alfabe kabul edilmiştir.
4. Bu iki düzenleme okuryazarlığın hızla artmasını sağlamıştır.

6. Kaynak metinde Harf İnkılabı'nın ardından açılan Millet Mektepleri tanıtılmaktadır. Bu okulların açılmasındaki temel gerekçe nedir?

• A) Yeni alfabenin okul çağı dışındaki yetişkinlere de öğretilerek okuryazarlığın hızla yaygınlaştırılması
• B) Yalnızca devlet memurlarının eğitilmesi
• C) Yabancı dil öğretiminin yaygınlaştırılması
• D) Eski alfabenin korunması

Doğru cevap: A — Yaş aralığının on altı ile kırk beş olarak belirlenmesi, hedefin okul çağı dışındaki yetişkin nüfus olduğunu gösterir.

1. Metinde okulların amacı yeni harfleri öğretmek olarak belirtilir.
2. Katılım on altı-kırk beş yaş aralığı için zorunlu tutulmuştur.
3. Bu yaş aralığı okul çağı dışındaki yetişkinleri kapsar.
4. Öyleyse amaç yetişkin okuryazarlığını hızla yaygınlaştırmaktır.

7. Zaman şeridinde Türk kadınının kazandığı haklar yıllarıyla birlikte sıralanmıştır. Bu sıralamaya bakarak hangi sonuca ulaşılır?

• A) Bütün haklar tek bir kanunla ve bir defada verilmiştir.
• B) Kadınlar yalnızca hukuki haklar kazanmıştır.
• C) Kazanılan haklar yalnızca aile içinde geçerlidir.
• D) Kadınlar önce hukuki, ardından adım adım siyasi haklarını kazanarak toplum yaşamına eşit biçimde katılmıştır.

Doğru cevap: D — Medeni Kanun ile hukuki eşitlik sağlanmış; 1930, 1933 ve 1934'te sırasıyla yerel ve genel seçme-seçilme hakları tanınmıştır.

1. 1926'da Medeni Kanun ile hukuki eşitlik sağlanmıştır.
2. 1930'da belediye seçimlerinde oy hakkı verilmiştir.
3. 1933'te muhtarlık seçimlerinde bu hak genişletilmiştir.
4. 1934'te milletvekili seçme ve seçilme hakkı tanınmıştır; süreç aşamalıdır.

8. Zaman şeridinde laikliğe geçiş sürecinin aşamaları yıllarıyla verilmiştir. Bu aşamaların on beş yıla yayılarak gerçekleştirilmesi neyi göstermektedir?

• A) Laikliğin tek bir kararla, bir günde uygulandığını
• B) Sürecin yalnızca hukuk alanıyla sınırlı kaldığını
• C) Laikliğin toplumun hazır oluşu gözetilerek aşama aşama yerleştirildiğini
• D) Sürecin tümüyle dışarıdan dayatıldığını

Doğru cevap: C — Aşamaların on beş yıla yayılması, laikliğin toplumun hazır oluşu gözetilerek yerleştirildiğini gösterir.

1. Zaman şeridindeki dört adımı sırayla okuyalım: 1922 saltanat, 1924 halifelik, 1928 anayasadaki madde, 1937 laiklik ilkesi.
2. Adımların sırası da anlamlı. Önce siyasi ve dinî otorite birbirinden ayrılıyor, sonra anayasadaki hüküm çıkarılıyor, en sonunda ilke anayasaya yazılıyor. Her adım bir öncekinin üzerine biniyor.
3. Bu düzen ve on beş yıllık süre, laikliğin tek bir kararla değil aşama aşama yerleştirildiğini gösterir.
4. Denetleyelim: adımların yeri değiştirilemezdi ✓ — ilke, dayanağı kurulmadan yazılamazdı.

9. Tabloda bazı uygulamalar ilişkili oldukları Atatürk ilkeleriyle eşleştirilmiştir. Halkçılıkla eşleştirilen uygulamanın bu ilkeye uygunluğu nasıl açıklanır?

• A) Vergi yükünün tümüyle şehirlilere aktarılmasıyla
• B) Köylünün üzerindeki ağır vergi yükünün kaldırılarak toplumsal eşitliğin gözetilmesiyle
• C) Devletin ekonomiye doğrudan girmesiyle
• D) Yeni bir alfabenin kabul edilmesiyle

Doğru cevap: B — Halkçılık, toplumda ayrıcalık tanımadan herkesin eşit sayılmasını öngörür; ağır aşar vergisinin kaldırılması köylünün yükünü hafifletmiştir.

1. Aşar, üründen alınan ve köylüyü çok zorlayan bir vergiydi.
2. Bu vergi 1925'te kaldırılmıştır.
3. Böylece nüfusun büyük bölümünü oluşturan köylünün yükü azalmıştır.
4. Toplumsal eşitliği gözeten bu uygulama halkçılık ilkesine uyar.

10. Grafikte 1923-1938 arasında sanayi üretimindeki artış verilmiştir. Bu artışta Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı ve devletçilik uygulamalarının payı nasıl açıklanır?

• A) Özel sermayenin yetersiz kaldığı alanlarda devletin fabrikalar kurarak üretimi doğrudan üstlenmesiyle
• B) Bütün fabrikaların yabancı şirketlere devredilmesiyle
• C) Devletin ekonomiden tamamen çekilmesiyle
• D) Üretimin yalnızca tarım alanında artmasıyla

Doğru cevap: A — Yeni kurulan devlette özel sermaye birikimi yoktu; devlet plan yaparak fabrikalar kurmuş ve sanayi üretimini kendisi başlatmıştır.

1. Grafikte gösterge 118'den 420'ye yükselmiştir.
2. Cumhuriyet'in ilk yıllarında büyük yatırım yapacak özel sermaye yoktu.
3. Devlet Birinci Beş Yıllık Plan ile fabrikalar kurmuştur.
4. Üretimi devletin üstlenmesi devletçilik ilkesinin uygulamasıdır.

11. Kaynak metinde 1931 ve 1932'de kurulan iki kurumun amacı açıklanmaktadır. Bu kurumların kurulması hangi ilkenin doğrudan uygulaması sayılır?

• A) Devletçilik
• B) Laiklik
• C) Halkçılık
• D) Milliyetçilik

Doğru cevap: D — Türk tarihini ve dilini konu alan bu kurumların kurulması milliyetçilik ilkesinin uygulamasıdır.

1. İki kurumun konusuna bakalım: biri tarih, öteki dil. Bunlar bir ulusu ulus yapan iki temel taşıyıcıdır.
2. Metindeki amaçlar da aynı yöne bakıyor: tarihi kendi kaynaklarına dayanarak araştırmak, dili yabancı sözcüklerden arındırıp zenginleştirmek. İkisi de ulusal kimliği güçlendirmeye yönelik.
3. Bu amacı doğrudan karşılayan ilke milliyetçiliktir. Devletçilik ekonomiyi, laiklik din-devlet ilişkisini, halkçılık toplumsal eşitliği konu edinir.
4. Denetleyelim: kurumlar 1931 ve 1932’de kuruluyor ✓ — ulusal kimlik çalışmalarının yoğunlaştığı yıllar.

12. Kaynak metinde inkılapların amacı açıklanmaktadır. Yeniliklerin durmadan sürdürülmesini ve çağın gerisinde kalınmamasını öngören bu ilke hangisidir?

• A) Devletçilik
• B) Halkçılık
• C) İnkılapçılık
• D) Cumhuriyetçilik

Doğru cevap: C — Yeniliklerin sürdürülmesini ve çağın gerisinde kalınmamasını öngören ilke inkılapçılıktır.

1. Metindeki bir söz öbeğine dikkat edelim: "yaptığımız ve yapmakta olduğumuz". İnkılaplar bitmiş bir iş olarak değil, süren bir iş olarak anılıyor.
2. Bu süreklilik vurgusu ilkeyi belirliyor. Cumhuriyetçilik egemenliği, halkçılık eşitliği, devletçilik ekonomiyi konu edinir; hiçbiri yeniliklerin sürdürülmesini anlatmaz.
3. Yapılanı korumayı ve çağın gereklerine göre geliştirmeyi esas alan ilke inkılapçılıktır. Metnin "çağdaş toplum" hedefi de bu ilkeyle örtüşür.
4. Denetleyelim: metinde bir bitiş noktası verilmiyor ✓ — hedef sürekli olarak çağın düzeyinde kalmak.

13. Kaynak metinde Cumhuriyet'in ilk yıllarında kurulan iki siyasi parti tanıtılmaktadır. Bu denemelerin yapılması cumhuriyetçilik ilkesiyle nasıl ilişkilendirilir?

• A) Meclisin kapatılmasını amaçlaması yönüyle
• B) Halkın yönetime farklı görüşlerle katılmasını sağlayarak millî egemenliği güçlendirme çabası olması yönüyle
• C) Saltanatın geri getirilmek istenmesi yönüyle
• D) Yalnızca ekonomik amaç taşıması yönüyle

Doğru cevap: B — Çok partili yaşam denemeleri, halkın farklı görüşlerle yönetime katılmasını sağlayarak millî egemenliği güçlendirme çabasıdır.

1. Cumhuriyetçiliğin ne dediğini hatırlayalım: egemenlik millete aittir. Şimdi bir adım ileri gidelim — millet bu egemenliği nasıl kullanır?
2. Yanıt seçim ve siyasi partilerdir. Tek bir parti varsa seçmenin önünde tek seçenek olur; farklı partiler ise farklı görüşlerin temsil edilmesini sağlar.
3. 1924’te Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, 1930’da Serbest Cumhuriyet Fırkası bu amaçla kuruldu. Denemeler, katılımı genişleterek millî egemenliği güçlendirme çabası olarak değerlendirilir.
4. Denetleyelim: iki partinin de adında "cumhuriyet" geçiyor ✓ — amaçları rejimi değiştirmek değil, işleyişini genişletmek.

14. Tabloda bir öğrenci bazı uygulamaları Atatürk ilkeleriyle eşleştirmiştir. Bu eşleştirmelerden hangisi yanlıştır ve doğrusu ne olmalıdır?

• A) Tekkelerin kapatılması devletçilikle değil laiklikle ilişkilidir.
• B) Kabotaj Kanunu milliyetçilikle değil laiklikle ilişkilidir.
• C) Aşar vergisinin kaldırılması halkçılıkla değil inkılapçılıkla ilişkilidir.
• D) Tablodaki üç eşleştirme de doğrudur.

Doğru cevap: A — Tekke ve zaviyelerin kapatılması din ile devlet işlerinin ayrılmasına yöneliktir; bu laikliktir. Diğer iki eşleştirme doğrudur.

1. Devletçilik ekonomide devletin rol almasını anlatır.
2. Tekkelerin kapatılması ekonomik değil, dinî-toplumsal bir düzenlemedir.
3. Bu düzenleme din ve devlet işlerinin ayrılmasına hizmet eder, yani laikliktir.
4. Kabotaj milliyetçilik, aşarın kaldırılması halkçılıkla doğru eşleştirilmiştir.

15. Kaynak kartında Cumhuriyet Dönemi'nde yapılan başlıca inkılaplar sıralanmıştır. Bu inkılaplar bir arada değerlendirildiğinde ortaya çıkan sonuç nedir?

• A) Değişimin yalnızca hukuk alanında kaldığı
• B) Değişimin yalnızca büyük kentlerle sınırlandığı
• C) İnkılapların birbirinden bağımsız olarak yapıldığı
• D) Siyasetten hukuka, eğitimden ekonomiye kadar birbirini tamamlayan bütünlüklü bir çağdaşlaşma programı uygulandığı

Doğru cevap: D — Sıralanan inkılaplar farklı alanlarda olmakla birlikte aynı amaca, çağdaş ve bağımsız bir toplum kurmaya hizmet eder.

1. Kartta siyasi, hukuki, eğitim, toplumsal ve ekonomik inkılaplar bir aradadır.
2. Her biri farklı bir alanı düzenlemektedir.
3. Ancak hepsi aynı hedefe, çağdaşlaşmaya yöneliktir.
4. Öyleyse inkılaplar bütünlüklü tek bir program oluşturur.