Millî Uyanış: Bağımsızlık Yolunda Atılan Adımlar

1. Şeritte 1919 yılındaki bazı gelişmeler verilmiştir. "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." ifadesiyle kurtuluşun yöntemi ilk kez hangisinde açıklanmıştır?

• A) Havza Genelgesi
• B) Amasya Genelgesi
• C) Erzurum Kongresi
• D) Sivas Kongresi

Doğru cevap: B — Kurtuluşun millî iradeyle gerçekleşeceği, yani mücadelenin yöntemi ilk kez Amasya Genelgesi'nde açıklanmıştır.

1. Ne soruluyor: kurtuluşun YÖNTEMİNİN ilk açıklandığı belge.
2. Amasya Genelgesi mücadelenin gerekçesini, amacını ve yöntemini birlikte açıklar.
3. Yöntem "milletin azim ve kararı", yani millî egemenliğe dayanan bir mücadeledir.
4. Denetleme: şeritte Amasya, iki kongreden önce geliyor; "ilk kez" ifadesiyle tutarlı.
5. Sık yapılan hata: Havza Genelgesi. Havza protesto mitinglerini istedi; kurtuluşun yöntemini açıklamadı.

2. Kartta Amasya Genelgesi'nin ilk üç maddesi verilmiştir. Bu maddelere dayanarak aşağıdakilerden hangisine ULAŞILAMAZ?

• A) Kurtuluş mücadelesinin gerekçesi açıklanmıştır.
• B) İstanbul Hükümeti'nin görevini yapamadığı belirtilmiştir.
• C) Millî egemenliğe dayalı bir mücadele anlayışı benimsenmiştir.
• D) Manda ve himaye açıkça reddedilmiştir.

Doğru cevap: D — Maddelerde gerekçe, İstanbul Hükümeti'nin yetersizliği ve millî irade vardır; manda ve himayenin reddi bu maddelerde geçmez, Erzurum ve Sivas kongrelerinde karara bağlanmıştır.

1. Ne soruluyor: kartta kanıtı OLMAYAN yargı.
2. A: "Vatanın bütünlüğü tehlikededir" mücadelenin gerekçesidir, ulaşılır.
3. B: İkinci madde İstanbul Hükümeti'nin sorumluluğunu yerine getiremediğini söyler, ulaşılır.
4. C: "Milletin azim ve kararı" millî egemenliktir, ulaşılır. D: Manda ve himaye kartta hiç geçmez.
5. Sık yapılan hata: bilinen doğru bir bilgiyi karta aitmiş gibi okumak. Manda-himaye reddi doğrudur ama bu maddelerde değil, kongrelerdedir.

3. Erzurum Kongresi'ne yalnızca Doğu Anadolu illerinden delegeler katılmıştır. Kongrede ise "Millî sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz." ve "Manda ve himaye kabul edilemez." gibi bütün yurdu ilgilendiren kararlar alınmıştır. Bu bilgiye göre Erzurum Kongresi için hangisi söylenebilir?

• A) Toplanış bakımından bölgesel, aldığı kararlar bakımından ulusaldır.
• B) Hem toplanış hem kararlar bakımından ulusaldır.
• C) İstanbul Hükümeti'nin çağrısıyla toplanmıştır.
• D) Yalnızca Doğu Anadolu'nun savunmasını karara bağlamıştır.

Doğru cevap: A — Delegeler yalnız Doğu Anadolu'dan geldiği için toplanış bölgeseldir; kararlar bütün vatanı kapsadığı için içerik ulusaldır.

1. Ne soruluyor: kongrenin toplanış ve karar niteliği.
2. Katılım yalnız Doğu Anadolu illerinden: toplanış BÖLGESEL.
3. "Vatan bir bütündür", "manda kabul edilemez" bütün yurdu ilgilendirir: kararlar ULUSAL.
4. Denetleme: B'deki "toplanış ulusal" katılım bilgisiyle çelişir; D kararların kapsamıyla çelişir.
5. Sık yapılan hata: B şıkkı. Ulusal toplanış Sivas Kongresi'nin özelliğidir; oraya yurdun her yerinden delege gelmiştir.

4. Kartlarda Mondros Ateşkesi'nden sonra kurulan bazı cemiyetler verilmiştir. Bunlardan hangisi millî varlığa düşman olup Rum azınlık tarafından Bizans'ı yeniden kurmak amacıyla kurulmuştur?

• A) Redd-i İlhak
• B) Mavri Mira
• C) Wilson Prensipleri
• D) Kilikyalılar

Doğru cevap: B — Mavri Mira, İstanbul'daki Rum Patrikhanesi çevresinde kurulan ve Bizans'ı canlandırmayı amaçlayan, millî varlığa düşman bir Rum cemiyetidir.

1. Ne soruluyor: hem zararlı hem Rum azınlığın kurduğu cemiyet.
2. Redd-i İlhak (İzmir) ve Kilikyalılar (Adana) işgallere karşı kurulan yararlı cemiyetlerdir.
3. Wilson Prensipleri Cemiyeti zararlıdır ama Amerikan mandasını savunan Türk aydınlarınca kurulmuştur.
4. Rum azınlığın Bizans amacıyla kurduğu Mavri Mira'dır. Denetleme: iki koşulu birlikte sağlayan tek şık B.
5. Sık yapılan hata: C şıkkı. Wilson Prensipleri zararlıdır, fakat azınlık cemiyeti değildir; soru iki koşulu birlikte istiyor.

5. Sivas Kongresi'nde yurdun çeşitli yerlerinde ayrı ayrı çalışan millî cemiyetler "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleştirilmiştir. Bu kararın temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İstanbul Hükümeti'ne bağlılığı güçlendirmek
• B) Bütün cemiyetleri kapatmak
• C) Millî Mücadele'yi tek merkezden ve ortak kararlarla yönetmek
• D) Manda yönetimine hazırlık yapmak

Doğru cevap: C — Dağınık cemiyetleri tek çatı altında birleştirmek, mücadelenin tek merkezden yönetilmesini ve güçlerin birleşmesini sağlamıştır.

1. Ne soruluyor: birleşme kararının amacı.
2. Önce cemiyetler bölgesel ve birbirinden bağımsız çalışıyordu.
3. Tek bir cemiyet adı altında toplanmak ortak karar ve tek merkez demektir; bu merkez Temsil Heyeti'dir.
4. Denetleme: kongre manda ve himayeyi kesin olarak reddetti; D ile çelişir. B'de cemiyetler kapatılmadı, birleştirildi.
5. Sık yapılan hata: A şıkkı. Birleşmenin amacı İstanbul'a bağlılık değil, millî iradeye dayanan bağımsız bir yönetimdi.

6. Kartta Misak-ı Millî'nin iki maddesi özetlenmiştir. Bu maddeler için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

• A) Vatanın sınırlarını ve tam bağımsızlık ilkesini belirlemiştir.
• B) Saltanatın kaldırıldığını ilan etmiştir.
• C) Kapitülasyonların sürmesini kabul etmiştir.
• D) TBMM tarafından ilan edilmiştir.

Doğru cevap: A — İlk madde vatanın sınırını, ikinci madde siyasi-adli-mali kısıtlamaların, yani kapitülasyonların kaldırılmasını ister; ikisi birlikte sınırları ve tam bağımsızlığı tanımlar.

1. Ne soruluyor: maddelerin ortak niteliği.
2. "Türk çoğunluğun yaşadığı yerler ayrılamaz": vatanın sınırı çiziliyor.
3. "Gelişmemizi engelleyen kısıtlamalar kaldırılmalıdır": kapitülasyonlara karşı çıkış, tam bağımsızlık.
4. Denetleme: C bu maddeyle doğrudan çelişir. D yanlış: Misak-ı Millî 28 Ocak 1920'de Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde kabul edildi, TBMM henüz açılmamıştı.
5. Sık yapılan hata: D şıkkı. Misak-ı Millî'yi TBMM'nin kararı sanmak; TBMM 23 Nisan 1920'de açıldı.

7. Zaman şeridinde 1920 yılındaki olaylar verilmiştir. Bu olaylar arasındaki sebep-sonuç ilişkisiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi DOĞRUDUR?

• A) TBMM'nin açılması Misak-ı Millî'nin kabul edilmesine yol açmıştır.
• B) Sevr Antlaşması İstanbul'un resmen işgal edilmesine sebep olmuştur.
• C) Misak-ı Millî'nin kabulü üzerine İstanbul işgal edilip meclis dağıtılmış, bu da TBMM'nin açılmasına zemin hazırlamıştır.
• D) İstanbul'un resmen işgali Misak-ı Millî'nin kabulünden önce gerçekleşmiştir.

Doğru cevap: C — İtilaf Devletleri Misak-ı Millî'ye tepki olarak İstanbul'u resmen işgal edip Mebusan Meclisi'ni dağıttı; millet adına karar alacak yeni meclis olarak TBMM Ankara'da açıldı.

1. Ne soruluyor: olaylar arasındaki doğru sebep-sonuç bağı.
2. Sıra: Misak-ı Millî (Ocak) → İşgal (Mart) → TBMM (Nisan) → Sevr (Ağustos).
3. Sonuç sebepten önce gelemez: A (TBMM → Misak) ve B (Sevr → İşgal) sırayla çelişir; D tarihlerle çelişir.
4. Misak-ı Millî tepki çekti, İstanbul işgal edildi, meclis dağıldı, Ankara'da TBMM açıldı. Denetleme: C'deki zincir şeridin sırasıyla birebir uyuyor.
5. Sık yapılan hata: B şıkkı. Sevr, işgalden beş ay sonra imzalandı; bir olay kendinden önceki bir olayın sebebi olamaz.

8. Ekim 1919'da Amasya'da İstanbul Hükümeti adına Salih Paşa ile Temsil Heyeti bir araya gelmiş ve İstanbul Hükümeti Temsil Heyeti'ni muhatap alarak onunla anlaşma yapmıştır. Bu görüşmenin Millî Mücadele açısından en önemli sonucu hangisidir?

• A) Saltanatın kaldırılması
• B) Sevr Antlaşması'nın reddedilmesi
• C) Kuvâ-yi Milliye birliklerinin dağıtılması
• D) Temsil Heyeti'nin İstanbul Hükümeti tarafından resmen tanınması

Doğru cevap: D — İstanbul Hükümeti'nin Temsil Heyeti'ni muhatap alması, heyetin hukuki varlığının resmen tanınması anlamına gelir.

1. Ne soruluyor: görüşmenin Millî Mücadele'ye kazandırdığı.
2. Bir hükümetin bir kurulla masaya oturup anlaşması o kurulu muhatap, yani yetkili saymasıdır.
3. Böylece Temsil Heyeti'nin varlığı resmen kabul edilmiş olur.
4. Denetleme: Saltanat 1922'de kaldırıldı, Sevr 1920'de imzalandı; ikisi de Ekim 1919'dan sonradır.
5. Sık yapılan hata: B şıkkı. Sevr henüz yoktu; olayı ileride yaşanan bir gelişmeyle karıştırmak.

9. Haritada Mondros'tan sonra işgal edilen bazı yerler işaretlenmiştir. İzmir'in 15 Mayıs 1919'da işgali sırasında Hasan Tahsin'in ilk kurşunu atması ve halkın silahlı direnişe geçmesi, aşağıdakilerden hangisinin yaygınlaşmasını hızlandırmıştır?

• A) Kuvâ-yi Milliye birliklerinin
• B) Düzenli ordunun
• C) Manda ve himaye yanlılığının
• D) Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nin

Doğru cevap: A — İzmir'in işgaline karşı halkın kendiliğinden silaha sarılması, bölgesel gönüllü direniş birlikleri olan Kuvâ-yi Milliye'nin hızla yayılmasını sağladı.

1. Ne soruluyor: halkın silahlı direnişinin güçlendirdiği oluşum.
2. İşgale karşı gönüllü halkın kurduğu direniş birlikleri Kuvâ-yi Milliye'dir.
3. İzmir'in işgali tepkiyi büyüttü ve birlikler özellikle Batı Anadolu'da hızla çoğaldı.
4. Denetleme: düzenli ordu 1920 sonunda kuruldu; C direnişin tersidir; D bir meclistir, silahlı birlik değil.
5. Sık yapılan hata: B şıkkı. Silahlı direniş "ordu" kelimesini çağrıştırıyor, ama 1919'da düzenli ordu yoktu.

10. Gönüllülerden oluşan Kuvâ-yi Milliye birlikleri düşmanı oyalayıp zaman kazandırmış, halkın moralini yükseltmiştir. Ancak birlikler tek bir merkeze bağlı olmadığı ve disiplin sorunları yaşandığı için büyük ve düzenli bir düşman ordusu karşısında kesin sonuç alamamıştır. Bu bilgiden hangi sonuca ulaşılır?

• A) Kuvâ-yi Milliye'nin Millî Mücadele'ye hiçbir katkısı olmamıştır.
• B) Kesin sonuç için düzenli orduya geçilmesi gerekli hâle gelmiştir.
• C) Düşman ordusu Kuvâ-yi Milliye karşısında geri çekilmek zorunda kalmıştır.
• D) Kuvâ-yi Milliye birlikleri tek merkezden yönetilmiştir.

Doğru cevap: B — Metin Kuvâ-yi Milliye'nin katkısını anlatır ama merkezsizlik ve disiplin eksikliği yüzünden kesin sonuç alamadığını söyler; bu, düzenli orduya geçişin gerekçesidir.

1. Ne soruluyor: metnin olumlu ve olumsuz yanlarından çıkan sonuç.
2. Olumlu: zaman kazandırma, moral. Bu yüzden A yanlıştır.
3. Olumsuz: merkeze bağlı değil, disiplin sorunu, kesin sonuç yok. Bu yüzden D yanlıştır.
4. Kesin sonuç alınamadıysa daha düzenli bir güç gerekir: düzenli ordu. Denetleme: C metindeki "kesin sonuç alamamıştır" ile çelişir.
5. Sık yapılan hata: A şıkkı. Metin sınırlılığı anlatıyor diye bütün katkıyı yok saymak; "zaman kazandırdı" cümlesi açıkça katkıdır.

11. Mustafa Kemal Samsun'a çıktıktan kısa süre sonra kartta özetlenen genelgeyi yayımlamıştır. Bu genelgenin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Düzenli ordunun kuruluşunu başlatmak
• B) Ulusal bir kongrenin toplanmasını sağlamak
• C) Halkı işgallere karşı bilinçlendirip millî bilinci uyandırmak
• D) Saltanat ve halifeliği kaldırmak

Doğru cevap: C — Mitingler ve protesto telgrafları halkı işgallere karşı harekete geçirmeye, millî bilinci uyandırmaya yöneliktir.

1. Ne soruluyor: miting ve telgraf isteğinin amacı.
2. Miting halkı bir araya getirip ortak tepki oluşturur.
3. Telgraf, bu tepkiyi dünyaya ve İstanbul'a duyurur.
4. İkisi birlikte halkın işgallere karşı bilinçlenmesini sağlar. Denetleme: kartta ordu, kongre ya da saltanattan söz edilmez.
5. Sık yapılan hata: B şıkkı. Kongre çağrısı Amasya Genelgesi'nde yapıldı; Havza yalnız protesto istedi.

12. Sivas Kongresi'nde alınan bazı kararlar şunlardır: Manda ve himaye kabul edilemez. Temsil Heyeti bütün yurdu temsil eder. Kongrenin görüşlerini duyurmak için İrade-i Milliye adlı bir gazete çıkarılacaktır. Bu kararlara dayanarak aşağıdakilerden hangisine ULAŞILAMAZ?

• A) Tam bağımsızlık hedeflenmiştir.
• B) Mücadelenin tek merkezden yürütülmesi amaçlanmıştır.
• C) Kamuoyu oluşturmaya önem verilmiştir.
• D) Cumhuriyetin ilan edilmesine karar verilmiştir.

Doğru cevap: D — Kararlarda tam bağımsızlık, tek merkez ve basın yoluyla kamuoyu vardır; cumhuriyetin ilanı bu kararlarda yoktur ve 1923'te gerçekleşmiştir.

1. Ne soruluyor: kararlarda KANITI olmayan yargı.
2. A: Manda ve himayeyi reddetmek tam bağımsızlıktır, ulaşılır.
3. B: Temsil Heyeti'nin bütün yurdu temsil etmesi tek merkezdir, ulaşılır.
4. C: Gazete çıkarmak kamuoyu oluşturmaktır, ulaşılır. D: Yönetim biçimine dair karar yok; cumhuriyet 29 Ekim 1923'te ilan edildi.
5. Sık yapılan hata: B şıkkı. "Temsil Heyeti" kavramı tanıdık olmayınca tek merkez anlamı gözden kaçıyor.

13. Temsil Heyeti Aralık 1919'da merkez olarak Ankara'yı seçmiştir. Ankara batı cephesine yakındır, demiryoluyla İstanbul'a ve Anadolu'ya bağlıdır, telgraf haberleşmesi kolaydır ve işgal güçlerinin denetiminden uzaktır. Bu seçimde aşağıdakilerden hangisi etkili OLMAMIŞTIR?

• A) Padişahın Ankara'da yaşaması
• B) Ulaşım ve haberleşme olanakları
• C) Cepheye yakınlık
• D) İşgal güçlerinden uzak ve güvenli olması

Doğru cevap: A — Metinde cepheye yakınlık, demiryolu-telgraf olanakları ve güvenlik sayılmıştır; padişah İstanbul'da yaşıyordu ve bu seçimle bir ilgisi yoktur.

1. Ne soruluyor: metinde SAYILMAYAN, yani etkili olmayan etken.
2. Demiryolu ve telgraf: B metinde var.
3. Batı cephesine yakınlık: C metinde var. İşgal güçlerinin denetiminden uzaklık: D metinde var.
4. Padişah metinde geçmez ve İstanbul'daydı. Denetleme: olumsuz soru kökü ("OLMAMIŞTIR") dışarıda kalanı ister.
5. Sık yapılan hata: olumsuz kökü atlayıp metinde gördüğü ilk etkeni (B) işaretlemek.

14. Kaynak metinde Mustafa Kemal Erzurum Kongresi'nden hemen önce askerlikten istifa ettiğini duyurmaktadır. Bu kararın temel amacı hangisidir?

• A) Askerî rütbesini yükseltmek
• B) Görevinden alınma baskısından kurtulup mücadeleyi millet adına sivil olarak sürdürmek
• C) İstanbul'a dönerek hükümette görev almak
• D) Millî Mücadele'den çekilmek

Doğru cevap: B — İstanbul Hükümeti onu görevden alıp geri çağırıyordu; istifa ederek resmî baskıdan kurtuldu ve "ferd-i millet", yani milletin bir üyesi olarak mücadeleyi sürdürdü.

1. Ne soruluyor: istifanın amacı.
2. Metnin ikinci cümlesi amacı söyler: vatanın bağımsızlığı için çalışmaya devam.
3. "Ferd-i millet" sivil bir vatandaş olarak demektir; resmî görev bağı kalmaz.
4. Böylece İstanbul'un emirleri onu bağlamaz, kongrelere millet temsilcisi olarak katılır. Denetleme: A ve D metinle çelişir.
5. Sık yapılan hata: D şıkkı. İstifa ilk bakışta çekilme gibi görünür; oysa metin "çalışacağım" diyerek devam ettiğini söyler.

15. Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nin İstanbul'da toplanmasına Mustafa Kemal karşı çıkmış, meclisin Anadolu'da güvenli bir yerde toplanmasını istemişti. Meclis İstanbul'da toplandı ve kısa süre sonra işgal güçlerince dağıtıldı. Mustafa Kemal'in bu karşı çıkışında aşağıdaki öngörülerden hangisi etkilidir?

• A) Ankara'nın başkent ilan edilmiş olması
• B) İstanbul'da seçim yapılamayacak olması
• C) İşgal altındaki İstanbul'da meclisin baskı görüp dağıtılabileceği
• D) Meclisin ilk toplantıda cumhuriyeti ilan edeceği

Doğru cevap: C — İstanbul İtilaf Devletlerinin denetimindeydi; Mustafa Kemal meclisin orada özgürce çalışamayacağını ve dağıtılabileceğini öngördü, olaylar da bunu doğruladı.

1. Ne soruluyor: karşı çıkışın arkasındaki öngörü.
2. İstanbul o sırada İtilaf Devletlerinin denetimindeydi.
3. Denetim altındaki bir şehirde meclis özgür karar alamaz, baskıyla kapatılabilir.
4. Metnin sonu öngörüyü doğrular: meclis dağıtıldı. Denetleme: Ankara 1923'te başkent oldu, cumhuriyet de 1923'te ilan edildi; A ve D zamanla çelişir.
5. Sık yapılan hata: A şıkkı. Ankara Temsil Heyeti'nin merkeziydi ama başkent ilanı 13 Ekim 1923'tür.