Noktalama İşaretleri

1. Yukarıdaki anı metninde dört noktalama işareti numaralanmıştır. Buna göre bu işaretlerden hangisi yanlış kullanılmıştır?

• A) I numaralı işaret
• B) II numaralı işaret
• C) III numaralı işaret
• D) IV numaralı işaret

Doğru cevap: B — “Bugün de gelecek misin” cümlesi soru eki taşıyan bir soru cümlesidir; sonuna nokta değil soru işareti konmalıdır. Öteki işaretler doğru kullanılmıştır.

1. I numaralı virgül sıralı cümleleri ayırdığı için doğrudur.
2. III numaralı noktalı virgül “çünkü” bağlacından önce kullanılmış; doğrudur.
3. IV numaralı nokta tamamlanmış cümlenin sonundadır; doğrudur.
4. II numaralı yerdeki cümle soru cümlesidir, soru işareti gerekir; cevap B.

2. Aynı metnin son cümlesinde geçen “Toprak, emeği görür.” sözü incelenmektedir. Buna göre bu cümlede virgül hangi görevde kullanılmıştır?

• A) Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için
• B) Ara sözün başına ve sonuna konmak için
• C) Özneyi belirginleştirip vurgulamak için
• D) Eş görevli sözcükleri ayırmak için

Doğru cevap: C — Cümlenin öznesi “Toprak” sözcüğüdür. Öznenin ardından konan virgül, bu ögeyi belirginleştirip cümlenin yanlış anlaşılmasını önler.

1. Cümlenin yüklemi “görür”, öznesi “Toprak” sözcüğüdür.
2. Virgül doğrudan öznenin ardına konmuştur.
3. Cümlede sıralanan eş görevli sözcük ya da ara söz yoktur.
4. Virgül özneyi vurgulamak için kullanılmıştır; cevap C.

3. Öğretmen virgülün görevlerini yukarıdaki şemayla özetlemiş, bir kutuyu boş bırakmıştır. Buna göre soru işaretli kutuya hangi görev yazılmalıdır?

• A) Art arda sıralanan yargıları birbirinden ayırır.
• B) Alıntı sözlerin başına ve sonuna konur.
• C) Özel adlara gelen ekleri ayırır.
• D) Tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur.

Doğru cevap: A — Sıralı cümlelerde her yargı ayrı bir yüklemle kurulur; bu yargılar virgülle birbirinden ayrılır. “Kapıyı açtı, içeri girdi.” cümlesi buna örnektir.

1. Şemadaki öteki kutular eş görevli söz, ara söz ve hitabı gösteriyor.
2. Boş kutu sıralı cümlelere aittir.
3. Sıralı cümlede birden çok yargı vardır.
4. Virgül bu yargıları ayırır; cevap A.

4. Bir öğrenci cümlelerdeki noktalama işaretlerinin görevini yukarıdaki çizelgeye yazmıştır. Buna göre görev hangi satırda yanlış belirtilmiştir?

• A) Birinci satırda
• B) İkinci satırda
• C) Üçüncü satırda
• D) Dördüncü satırda

Doğru cevap: C — Üçüncü cümledeki “Öğretmenim” sözü bir hitaptır; virgül hitap sözünden sonra konmuştur. Ara söz, cümlenin ortasında iki virgül arasında verilen açıklama sözüdür.

1. Üçüncü cümlede seslenilen bir kişi vardır: öğretmen.
2. Hitap sözlerinden sonra virgül konur.
3. Ara söz cümlenin ortasında iki virgül arasında bulunur.
4. Burada ara söz olmadığı için görev yanlış yazılmıştır; cevap C.

5. Kütüphane kolunun hazırladığı yukarıdaki afişte bir cümlenin sonundaki işaret unutulmuştur. Buna göre soru işareti nereye getirilmelidir?

• A) Birinci satırın sonuna
• B) İkinci satırın sonuna
• C) Üçüncü satırın sonuna
• D) Alt satırın sonuna

Doğru cevap: D — Alt satırdaki cümle “ister misin” soru ekiyle bitmektedir ve okurdan bir cevap beklemektedir. Soru bildiren cümlelerin sonuna soru işareti konur.

1. İlk üç satır bilgi veren cümlelerdir, sonlarına nokta konmuştur.
2. Alt satırda “mi” soru eki bulunmaktadır.
3. Cümle okura yöneltilmiş bir sorudur.
4. Soru cümlelerinin sonuna soru işareti konur; cevap D.

6. Yukarıdaki haber metninde bir noktalama işareti çıkarılıp yeri parantezle gösterilmiştir. Buna göre boş bırakılan yere hangi işaret gelmelidir?

• A) Virgül
• B) Noktalı virgül
• C) Kısa çizgi
• D) İki nokta

Doğru cevap: D — Bir kişinin sözü doğrudan aktarılacağı zaman, aktarma cümlesinden sonra iki nokta konur; söz de tırnak içine alınır. Metinde tırnak zaten kullanıldığına göre eksik işaret iki noktadır.

1. Boşluktan sonra tırnak içinde doğrudan bir söz aktarılmıştır.
2. Doğrudan aktarmalardan önce iki nokta kullanılır.
3. Virgül ya da noktalı virgül bu görevi üstlenmez.
4. Kısa çizgi de aktarma için kullanılmaz; cevap D.

7. Noktalama alıştırmasında öğrencilere yukarıdaki cümleler verilmiştir. Buna göre noktalı virgül hangi cümlede yanlış kullanılmıştır?

• A) I numaralı cümlede
• B) II numaralı cümlede
• C) III numaralı cümlede
• D) IV numaralı cümlede

Doğru cevap: A — Noktalı virgül cümlenin ögeleri arasına konmaz. I. cümlede nesne ile yüklem arasında kullanıldığı için yanlıştır; orada hiçbir işaret gerekmez.

1. II. cümlede “çünkü” bağlacından önce noktalı virgül kullanılabilir; doğrudur.
2. III. cümlede virgülle ayrılmış öbekler birbirinden ayrılmıştır; doğrudur.
3. IV. cümlede iki ayrı yargı birbirinden ayrılmıştır; doğrudur.
4. I. cümlede işaret öge arasına konmuştur; cevap A.

8. Yukarıdaki konuşma bir öykü içinde yazıya geçirilecektir. Buna göre her konuşmanın başına hangi noktalama işareti konur?

• A) Kısa çizgi
• B) Uzun çizgi (konuşma çizgisi)
• C) Eğik çizgi
• D) Üç nokta

Doğru cevap: B — Yazıda karşılıklı konuşmalar aktarılırken her konuşmanın başına uzun çizgi, yani konuşma çizgisi konur. Kısa çizgi satır sonlarında ve ekleri göstermek için kullanılır.

1. Metinde iki kişi karşılıklı konuşmaktadır.
2. Karşılıklı konuşmalarda her sözün başına konuşma çizgisi konur.
3. Kısa çizgi satır sonu bölmelerinde kullanılır.
4. Eğik çizgi adres ve dize yazımında kullanılır; cevap B.

9. Etkinlik kâğıdında noktalama işaretleri ile görevleri karışık verilmiştir. Buna göre doğru eşleştirme hangi seçenektedir?

• A) 1-b, 2-d, 3-c, 4-a
• B) 1-a, 2-b, 3-c, 4-d
• C) 1-b, 2-c, 3-d, 4-a
• D) 1-c, 2-d, 3-a, 4-b

Doğru cevap: A — Üç nokta tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur (1-b), kesme işareti özel adlara gelen ekleri ayırır (2-d), eğik çizgi adres yazımında kullanılır (3-c), ünlem işareti ise duygu bildiren sözlerden sonra gelir (4-a).

1. b görevi sözün yarım bırakılmasıyla ilgilidir: 1-b.
2. d görevi özel adlara gelen eklerle ilgilidir: 2-d.
3. c görevi adres yazımıyla ilgilidir: 3-c.
4. a görevi duygu bildiren sözlerle ilgilidir: 4-a; cevap A.

10. Yukarıda bir öğrencinin noktalama konusunda aldığı notlar sıralanmıştır. Buna göre hangi maddedeki bilgi yanlıştır?

• A) Birinci maddedeki
• B) İkinci maddedeki
• C) Üçüncü maddedeki
• D) Dördüncü maddedeki

Doğru cevap: D — Soru eki taşıyan her cümle soru sormaz. “Bilmez miyim onu!” cümlesinde soru eki vardır; ancak cümle ünlem bildirdiği için sonuna ünlem işareti konur.

1. İlk üç maddedeki kurallar doğrudur.
2. Dördüncü maddede “her cümlenin” denilerek genelleme yapılmış.
3. Soru eki alıp cevap beklemeyen cümleler vardır.
4. Bu cümlelerin sonuna ünlem ya da nokta konur; cevap D.

11. Öğretmen noktalama konusunu pekiştirmek için yukarıdaki kartları dağıtmıştır. Buna göre hangi kartta noktalama yanlışı yoktur?

• A) A kartında
• B) B kartında
• C) C kartında
• D) D kartında

Doğru cevap: A — B kartında soru cümlesinin sonuna nokta konmuş ve gereksiz virgül kullanılmıştır. C kartında dolaylı tümleçten sonra gereksiz virgül vardır. D kartında ünlem bildiren cümlenin sonuna soru işareti konmuştur.

1. B kartındaki cümle soru cümlesidir; sonunda soru işareti olmalıydı.
2. C kartında öge arasına virgül konmuş, sıralama da bozulmuştur.
3. D kartındaki cümle hayranlık bildirir; ünlem işareti gerekir.
4. A kartında eş görevli sözcükler doğru ayrılmıştır; cevap A.

12. Yukarıdaki kartta aynı sözcüklerden kurulu iki cümle verilmiştir. Buna göre virgülün konulmasıyla cümlede ne değişmiştir?

• A) Cümlenin yüklemi değişmiştir.
• B) Cümlenin öznesi değişmiş, bu yüzden anlam farklılaşmıştır.
• C) Cümle soru cümlesine dönüşmüştür.
• D) Cümlede hiçbir anlam değişikliği olmamıştır.

Doğru cevap: B — Virgülsüz cümlede “genç adam” bir sıfat tamlamasıdır ve yürüyen kişi bellidir. Virgül konunca “Genç” sözcüğü tek başına özne olur; bu kez yürüyen kişi gençtir, bakmadığı kişi ise adamdır.

1. Birinci cümlede “genç adam” tamlaması bir bütündür.
2. Virgül konduğunda “Genç” sözcüğü tamlamadan ayrılır.
3. Böylece “Genç” cümlenin öznesi durumuna geçer.
4. Özne değiştiği için cümlenin anlamı da değişir; cevap B.

13. Yukarıdaki künyenin adres satırında bir eğik çizgi kullanılmıştır. Buna göre bu eğik çizginin görevi nedir?

• A) Ara sözü cümleden ayırmak
• B) Alıntı sözün başladığını göstermek
• C) Adres yazımında bölümleri birbirinden ayırmak
• D) Cümlenin tamamlanmadığını göstermek

Doğru cevap: C — Eğik çizgi adres yazımında kapı numarası ile daire numarasını ayırmak için kullanılır. Ayrıca dizeler yan yana yazıldığında da eğik çizgiyle ayrılır.

1. İşaret adres satırında, numaraların arasında kullanılmıştır.
2. Burada kapı numarası ile daire numarası ayrılmaktadır.
3. Ara söz virgülle, alıntı tırnakla gösterilir.
4. Tamamlanmamış cümle üç noktayla belirtilir; cevap C.

14. Yukarıdaki şiirin son dizesi üç noktayla bitmektedir. Buna göre bu üç noktanın görevi hangisidir?

• A) Alıntı yapıldığını belirtmek
• B) Sözün bitmediğini, devamının okura bırakıldığını göstermek
• C) Cümleye soru anlamı katmak
• D) Sıralanan sözcükleri birbirinden ayırmak

Doğru cevap: B — Üç nokta, tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur; söylenmeyen bölümün okurun hayaline bırakıldığını gösterir. Son dizede umut yarım bırakılmıştır.

1. Son dize “Belki bir gün” sözüyle yarım kalmıştır.
2. Cümlenin devamı söylenmemiştir.
3. Bu tür yarım cümlelerin sonuna üç nokta konur.
4. Okur devamını kendi tamamlar; cevap B.

15. Konu tekrarı için hazırlanan yukarıdaki çizelgede son satır eksik bırakılmıştır. Buna göre boş hücreye hangi işaret yazılmalıdır?

• A) Nokta
• B) Virgül
• C) Üç nokta
• D) Kesme işareti

Doğru cevap: C — Son cümle “bir bilsen” sözüyle yarım bırakılmıştır; söylenmek istenen tamamlanmamıştır. Tamamlanmamış cümlelerin sonuna üç nokta konur.

1. Cümlede bir yargı tam olarak bitirilmemiştir.
2. “Bir bilsen” sözü devamını okurun tamamlamasını ister.
3. Soru eki ya da duygu bildiren bir ünlem yoktur.
4. Yarım bırakılan cümlelerde üç nokta kullanılır; cevap C.