Cümlede Anlam

1. Sağlık köşesinden alınan yukarıdaki metinde cümleler numaralanmıştır. Buna göre bu cümlelerden hangisi öznel bir yargı taşır?

• A) I numaralı cümle
• B) II numaralı cümle
• C) III numaralı cümle
• D) IV numaralı cümle

Doğru cevap: D — IV numaralı cümlede hem “Bence” sözü hem de “daha keyifli” değerlendirmesi bulunur. Keyif kişiden kişiye değişir ve ölçülemez; bu yüzden cümle özneldir.

1. Öznel yargı kişisel görüş bildirir, doğruluğu kanıtlanamaz.
2. I ve II numaralı cümlelerde tarihsel bir bilgi aktarılmıştır.
3. III numaralı cümlede araştırmalara dayanan bir sonuç verilmiştir.
4. IV numaralı cümledeki “Bence” ve “daha keyifli” sözleri kişiseldir; cevap D.

2. Aynı metindeki III numaralı cümle sınıfta ayrıca tartışılmıştır. Buna göre bu cümlenin taşıdığı yargı için ne söylenebilir?

• A) Kişisel bir beğeniyi dile getirmektedir.
• B) Araştırmalarla kanıtlanabilen nesnel bir yargıdır.
• C) Gerçekleşmemiş bir varsayımı anlatmaktadır.
• D) Okura bir öneride bulunmaktadır.

Doğru cevap: B — Cümlede yürüyüşün kalp sağlığına yararının araştırmalarla gösterildiği söylenir. Kaynağı olan, doğruluğu ölçülebilen bu yargı nesneldir.

1. Cümlede “pek çok araştırmayla gösterilmiştir” ifadesi geçiyor.
2. Bu ifade yargının bir dayanağı olduğunu gösterir.
3. Kişiden kişiye değişen bir beğeni bildirilmemiştir.
4. Kanıtlanabilir yargılar nesneldir; cevap B.

3. Öğretmen anlam ilişkilerini yukarıdaki şemayla özetlemiş, bir kutuyu boş bırakmıştır. Buna göre soru işaretli kutuya hangi açıklama gelmelidir?

• A) “ama, fakat, ancak” bağlaçlarıyla kurulur.
• B) “sanki, gibi, kadar” sözleriyle kurulur.
• C) “için, diye, üzere” sözleriyle kurulur ve henüz gerçekleşmemiş bir isteği bildirir.
• D) “kesinlikle, mutlaka” sözleriyle kurulur.

Doğru cevap: C — Amaç-sonuç cümlesinde eylemin hangi istekle yapıldığı bildirilir. “Sınavı kazanmak için çalıştı.” cümlesinde kazanma isteği henüz gerçekleşmemiştir.

1. Şemadaki öteki kutular neden-sonuç, koşul ve karşılaştırmayı gösteriyor.
2. Boş kutu amaç-sonuç ilişkisine aittir.
3. Amaç bildiren sözler “için, diye, üzere” biçimindedir.
4. Amaç henüz gerçekleşmemiş bir istektir; cevap C.

4. Bir öğrenci cümlelerdeki anlam ilişkilerini yukarıdaki çizelgeye yazmıştır. Buna göre ilişki hangi satırda yanlış belirlenmiştir?

• A) Birinci satırda
• B) İkinci satırda
• C) Üçüncü satırda
• D) Dördüncü satırda

Doğru cevap: D — Dördüncü cümlede iki roman “daha akıcı” sözüyle birbirine göre değerlendirilmiştir. Cümlede sebep bildiren hiçbir söz yoktur; ilişki karşılaştırmadır.

1. Dördüncü cümlede “öncekinden” ve “daha” sözleri kullanılmıştır.
2. Bu sözler iki şeyin birbirine göre değerlendirildiğini gösterir.
3. Cümlede “çünkü, için, -dığı için” gibi sebep sözleri yoktur.
4. Doğru ilişki karşılaştırmadır; yanlış bilgi dördüncü satırdadır.

5. Rehberlik servisinin hazırladığı yukarıdaki afiş koridora asılmıştır. Buna göre afişte öneri bildiren cümle hangisidir?

• A) Birinci cümle
• B) İkinci cümle
• C) Üçüncü cümle
• D) Alt satırdaki söz

Doğru cevap: A — Birinci cümlede “deneyebilirsiniz” sözü kullanılmıştır; bu söz zorunluluk değil, bir yol gösterme bildirir. İkinci cümle ise emir kipiyle uyarı yapmaktadır.

1. Öneri cümlesinde bir yol gösterilir, zorunluluk yüklenmez.
2. Birinci cümlede “deneyebilirsiniz” sözü seçme özgürlüğü bırakır.
3. İkinci cümlede “ayırın” emir kipiyle çekimlenmiştir.
4. Üçüncü cümle yalnızca bilgi verir; cevap A.

6. Yukarıdaki hava durumu haberi cümlelerin taşıdığı anlam bakımından incelenmektedir. Buna göre haberin hangi cümlesinde olasılık anlamı yoktur?

• A) Birinci cümlede
• B) İkinci cümlede
• C) Üçüncü cümlede
• D) Dördüncü cümlede

Doğru cevap: A — Birinci cümlede gerçekleşmiş bir olay aktarılmıştır: uzmanlar uyarıda bulunmuştur. Öteki cümlelerde “olası görünüyor”, “yaşanabilir”, “bekleniyor” sözleriyle ihtimal bildirilmiştir.

1. İkinci cümlede “olası görünüyor” sözü ihtimal bildirir.
2. Üçüncü cümledeki “yaşanabilir” sözü de kesinlik taşımaz.
3. Dördüncü cümledeki “bekleniyor” sözü tahmin anlamı verir.
4. Birinci cümlede gerçekleşmiş bir eylem aktarılmıştır; cevap A.

7. Anlam ilişkileri alıştırmasında öğrencilere yukarıdaki cümleler verilmiştir. Buna göre bu cümlelerin hangisinde amaç-sonuç ilişkisi vardır?

• A) I numaralı cümlede
• B) II numaralı cümlede
• C) III numaralı cümlede
• D) IV numaralı cümlede

Doğru cevap: B — II. cümlede yürüyüşün hangi istekle yapıldığı bildirilir: sağlıklı kalmak. Bu istek henüz gerçekleşmemiştir, bu yüzden ilişki amaç-sonuçtur.

1. I. cümlede geç kalmanın sebebi verilmiştir; neden-sonuçtur.
2. III. cümlede yürüyüş bir şarta bağlanmıştır; koşuldur.
3. IV. cümlede iki kitap kalınlık bakımından karşılaştırılmıştır.
4. II. cümlede eylemin amacı bildirilmiştir; cevap B.

8. Sınava hazırlanan iki arkadaşın konuşması yukarıda verilmiştir. Buna göre bir yargının başka bir yargıya bağlandığı koşul anlamı hangi balondadır?

• A) Birinci balonda
• B) İkinci balonda
• C) Üçüncü balonda
• D) Dördüncü balonda

Doğru cevap: A — Birinci balonda kütüphaneye uğrama işi erken kalkma şartına bağlanmıştır. “-sa / -se” eki koşul anlamı katan en yaygın ektir.

1. Koşul cümlesinde bir eylem başka bir eylemin gerçekleşmesine bağlanır.
2. Birinci balonda “kalkarsam” sözcüğünde -sa eki vardır.
3. Kütüphaneye uğrama, erken kalkma şartına bağlanmıştır.
4. Öteki balonlarda şart bildiren bir söz yoktur; cevap A.

9. Etkinlik kâğıdında anlam özellikleri ile örnek cümleler karışık verilmiştir. Buna göre doğru eşleştirme hangi seçenektedir?

• A) 1-a, 2-b, 3-c, 4-d
• B) 1-d, 2-c, 3-a, 4-b
• C) 1-c, 2-d, 3-b, 4-a
• D) 1-d, 2-a, 3-c, 4-b

Doğru cevap: B — “En güzel filmdi” kişisel beğeni bildirir, özneldir (1-d). Yüz ölçümü ölçülebilir bir veridir, nesneldir (2-c). “Diyelim ki” sözü varsayım kurar (3-a). Nüfus karşılaştırması ise iki şehri birbirine göre değerlendirir (4-b).

1. d cümlesindeki “en güzel” nitelemesi kişiden kişiye değişir: 1-d.
2. c cümlesindeki sayısal veri ölçülebilir: 2-c.
3. a cümlesindeki “Diyelim ki” sözü olmamış bir durumu var sayar: 3-a.
4. b cümlesinde iki şehir kalabalık bakımından ölçülmüştür: 4-b; cevap B.

10. Yukarıda bir öğrencinin cümlede anlam konusunu çalışırken aldığı notlar verilmiştir. Buna göre hangi maddedeki bilgi doğru değildir?

• A) Birinci maddedeki
• B) İkinci maddedeki
• C) Üçüncü maddedeki
• D) Dördüncü maddedeki

Doğru cevap: D — “için” sözü amaç da sebep de bildirebilir. “Geç kaldığı için otobüsü kaçırdı.” cümlesinde “için” sebep bildirir; bu yüzden dördüncü maddedeki genelleme yanlıştır.

1. İlk üç maddedeki tanımlar doğrudur.
2. Dördüncü maddede “her cümle” denilerek kesin bir yargı kurulmuş.
3. “Geç kaldığı için” yapısında “için” sebep bildirir.
4. Bu yüzden genelleme yanlıştır; cevap D.

11. Bir söyleşide sanatçı için “Eserini bitirmeden kimseye göstermez.” denilmiştir. Bu sözle anlamca en yakın cümle hangisidir?

• A) A kartındaki cümle
• B) B kartındaki cümle
• C) C kartındaki cümle
• D) D kartındaki cümle

Doğru cevap: C — Verilen cümle, eserin ancak tamamlandıktan sonra paylaşıldığını bildirir. C kartındaki cümle de aynı yargıyı başka sözcüklerle anlatır.

1. Verilen cümlede “bitirmeden göstermez” denilmektedir.
2. Bu, ancak bittikten sonra gösterildiği anlamına gelir.
3. B kartı hiç göstermediğini söyler; bu daha güçlü bir yargıdır.
4. C kartı aynı anlamı verdiği için cevap C.

12. Türkçe dersinde yukarıdaki kart tahtaya çizilmiş ve anlamı sorulmuştur. Buna göre bu atasözünün anlamı hangisidir?

• A) Küçük birikimler zamanla büyük bir değere dönüşür.
• B) Su, insan yaşamındaki en değerli varlıktır.
• C) Acele eden kişi işini yarım bırakır.
• D) Herkes elindekiyle yetinmeyi bilmelidir.

Doğru cevap: A — Atasözü, tek başına önemsiz görünen küçük miktarların üst üste eklendiğinde büyük bir bütün oluşturduğunu anlatır. Tasarruf ve düzenli çalışma için sıkça kullanılır.

1. Atasözünde damla küçük miktarı, göl büyük bütünü simgeler.
2. Damlaların art arda gelmesi zaman içindeki birikimi anlatır.
3. Sözün konusu suyun değeri değil, birikimin gücüdür.
4. Bu anlamı veren seçenek A olur.

13. Yukarıdaki şiirin son dizesi sınıfta yorumlanmıştır. Buna göre son dizede örtülü olarak ne anlatılmaktadır?

• A) Çay içme alışkanlığının bırakıldığı
• B) Sokağın eskisinden kalabalık olduğu
• C) Ayrılan kişinin geri dönmediği
• D) Havaların iyice soğuduğu

Doğru cevap: C — Şiirde iki kişinin birlikte çay içtiği günlerden söz edilmiştir. Son dizede fincanlardan birinin boş kalması, o kişinin hâlâ geri dönmediğini dolaylı yoldan anlatır.

1. Üçüncü dizede birlikte çay demlenen günler anlatılıyor.
2. Son dizede iki fincandan söz ediliyor.
3. Fincanlardan birinin boş olması ikinci kişinin yokluğunu gösterir.
4. Bu, doğrudan söylenmeyen örtülü bir anlamdır; cevap C.

14. Çevre kulübü yukarıdaki grafiği okul dergisinde yayımlayacak ve altına bir yorum ekleyecektir. Buna göre aday yorumlardan hangi yorum cümlesi öznel bir yargıdır?

• A) Toplanan kâğıt miktarı dört yıl boyunca artmıştır.
• B) 2024 yılında 96 kilogram kâğıt toplanmıştır.
• C) Bu artış, okulumuzun şimdiye kadarki en güzel başarısıdır.
• D) En düşük değer 2021 yılına aittir.

Doğru cevap: C — C seçeneğindeki “en güzel başarı” nitelemesi ölçülebilir değildir ve kişiden kişiye değişir. Öteki yorumlar doğrudan grafikteki sayılara dayanır.

1. A, B ve D yorumları grafikten okunabilen verileri aktarır.
2. Bu veriler herkes için aynıdır; nesneldir.
3. C yorumunda bir değer yargısı bulunmaktadır.
4. Güzellik ölçülemeyeceği için bu yorum özneldir; cevap C.

15. Konu tekrarı için hazırlanan yukarıdaki çizelgede son satır eksik bırakılmıştır. Buna göre boş hücreye hangi anlam özelliği yazılmalıdır?

• A) Şaşırma
• B) Öneri
• C) Küçümseme
• D) Pişmanlık

Doğru cevap: D — “Keşke” sözü, geçmişte yapılmayan bir davranış için duyulan üzüntüyü bildirir. Cümlede kişi erken çıkmadığı için pişmanlık duymaktadır.

1. Cümledeki “Keşke” sözü geçmişe yöneliktir.
2. Kişi olmuş bir durumun başka türlü olmasını istemektedir.
3. Bu istek gerçekleşme imkânı olmayan bir istektir.
4. Geçmişe duyulan bu üzüntü pişmanlıktır; cevap D.