Söz Sanatları

1. Türkçe dersinde okunan yukarıdaki şiir söz sanatları bakımından incelenmiştir. Buna göre şiirin hangi dizesinde konuşturma sanatı vardır?

• A) Birinci dizede
• B) İkinci dizede
• C) Üçüncü dizede
• D) Dördüncü dizede

Doğru cevap: D — Dördüncü dizede rüzgâra “Uyanın!” sözü söyletilmiştir. İnsan dışı bir varlığın konuşturulmasına konuşturma (intak) sanatı denir.

1. Birinci ve ikinci dizelerde çınara ve toprağa insan özelliği verilmiştir.
2. Üçüncü dizede damlalar inciye benzetilmiştir.
3. Dördüncü dizede rüzgâr doğrudan konuşturulmuştur.
4. İnsan dışı varlığa söz söyletme konuşturmadır; cevap D.

2. Aynı şiirin üçüncü dizesinde bir benzetme kurulmuştur. Bu benzetmede benzeyen ile kendisine benzetilen sırasıyla hangileridir?

• A) cam – inci
• B) damlalar – inci
• C) inci – damlalar
• D) cam – damlalar

Doğru cevap: B — Dizede yağmur damlalarının parlaklığı incinin parlaklığına benzetilmiştir. Nitelik bakımından zayıf olan taraf benzeyen, güçlü olan taraf kendisine benzetilendir.

1. Dizede iki varlık yan yana getirilmiştir: damlalar ve inci.
2. Anlatılmak istenen damlaların parlaklığıdır.
3. Parlaklıkta güçlü olan taraf incidir; kendisine benzetilendir.
4. Damlalar benzeyen olduğu için sıralama damlalar – incidir; cevap B.

3. Öğretmen söz sanatlarını yukarıdaki şemayla özetlemiş, bir kutuyu boş bırakmıştır. Buna göre soru işaretli kutuya hangi tanım gelmelidir?

• A) İnsan dışı varlıklara insana özgü nitelikler yükleme
• B) Bir sözcüğü gerçek anlamının dışında kullanma
• C) Karşıt kavramları aynı dizede bir arada verme
• D) Bir düşünceyi soru biçiminde dile getirme

Doğru cevap: A — Kişileştirmede bitki, hayvan ya da cansız varlıklara gülmek, küsmek, ağlamak gibi insana özgü davranışlar verilir. “Menekşeler utandı.” dizesi buna örnektir.

1. Şemadaki öteki kutular benzetme, konuşturma ve abartmayı tanımlıyor.
2. Boş kutu kişileştirmeye aittir.
3. Kişileştirmede varlığa insan davranışı yüklenir.
4. Bu tanımı veren seçenek A olur.

4. Bir grup, dizelerdeki söz sanatlarını yukarıdaki çizelgeye yazmıştır. Buna göre sanat adı hangi satırda yanlış belirlenmiştir?

• A) Birinci satırda
• B) İkinci satırda
• C) Üçüncü satırda
• D) Dördüncü satırda

Doğru cevap: C — Üçüncü dizede gözyaşının değirmen döndürecek kadar çok olduğu söylenmiştir. Burada insan özelliği verilen bir varlık yoktur; olağandışı büyütme yapıldığı için sanat abartmadır.

1. Üçüncü dizede gözyaşının miktarı anlatılıyor.
2. Bir insanın gözyaşıyla değirmen döndürmesi mümkün değildir.
3. Olağanın çok üstünde bir büyütme yapılmıştır.
4. Doğru sanat abartmadır; yanlış bilgi üçüncü satırdadır.

5. Çevre kulübünün hazırladığı yukarıdaki afişin birinci cümlesi dikkat çekicidir. Buna göre bu cümlede hangi söz sanatına başvurulmuştur?

• A) Benzetme
• B) Kişileştirme
• C) Abartma
• D) Tezat

Doğru cevap: B — Cümlede ağaçların beklemesi ve dallarının el sallaması anlatılmıştır. Beklemek ve el sallamak insana özgü davranışlardır; bu yüzden sanat kişileştirmedir.

1. Cümlede ağaçlara iki davranış yüklenmiştir: beklemek ve el sallamak.
2. Bu davranışlar yalnızca insanlar tarafından yapılabilir.
3. Cümlede iki varlık birbirine benzetilmemiştir.
4. İnsan dışı varlığa insan özelliği verildiği için sanat kişileştirmedir; cevap B.

6. Bir öğrencinin konser dönüşü yazdığı yukarıdaki anı metninde cümleler numaralanmıştır. Buna göre metinde abartma yapılan cümle hangisidir?

• A) I numaralı cümle
• B) II numaralı cümle
• C) III numaralı cümle
• D) IV numaralı cümle

Doğru cevap: C — III. cümlede alkışın duvarları yerinden oynattığı söylenmiştir. Bu, gerçekte gerçekleşmesi mümkün olmayan, olağanüstü büyütülmüş bir anlatımdır.

1. I, II ve IV numaralı cümleler olağan olayları aktarır.
2. III numaralı cümlede alkışın etkisi anlatılmaktadır.
3. Alkışın duvar oynatması gerçekte mümkün değildir.
4. Olağandışı büyütme abartmadır; cevap C.

7. Söz sanatları alıştırmasında öğrencilere yukarıdaki cümleler dağıtılmıştır. Buna göre bu cümlelerin hangisinde konuşturma sanatına yer verilmiştir?

• A) I numaralı cümlede
• B) II numaralı cümlede
• C) III numaralı cümlede
• D) IV numaralı cümlede

Doğru cevap: A — I. cümlede rüzgâra “Kapıyı aç!” sözü söyletilmiştir. İnsan dışı varlığın konuşturulması konuşturma sanatıdır. II. cümlede kişileştirme, III. cümlede benzetme, IV. cümlede abartma vardır.

1. Konuşturmada varlığa doğrudan söz söyletilir.
2. I. cümlede rüzgârın söylediği söz tırnak içinde verilmiştir.
3. II. cümlede yıldızlara yalnızca davranış yüklenmiştir; kişileştirmedir.
4. III. cümlede benzetme, IV. cümlede abartma vardır; cevap A.

8. Müzik dinleyen iki arkadaşın konuşması yukarıda verilmiştir. Buna göre karşıt kavramların bir arada kullanıldığı tezat sanatı hangi balondadır?

• A) Birinci balonda
• B) İkinci balonda
• C) Üçüncü balonda
• D) Dördüncü balonda

Doğru cevap: A — Birinci balonda “neşeli” ve “hüzünlü” sözcükleri birbirinin karşıtıdır ve aynı cümlede yan yana kullanılmıştır. Karşıt kavramların birlikte verilmesine tezat denir.

1. Tezat, anlamca karşıt kavramların bir arada kullanılmasıdır.
2. Birinci balonda “neşeli” ile “hüzünlü” sözcükleri geçiyor.
3. Bu iki sözcük birbirinin karşıtıdır.
4. Öteki balonlarda karşıtlık kurulmamıştır; cevap A.

9. Sınıf panosunda söz sanatları ile örnek dizeler karışık asılmıştır. Buna göre doğru eşleştirme hangi seçenektedir?

• A) 1-a, 2-b, 3-c, 4-d
• B) 1-c, 2-d, 3-a, 4-b
• C) 1-c, 2-a, 3-d, 4-b
• D) 1-d, 2-c, 3-b, 4-a

Doğru cevap: B — Gözlerin denize benzetilmesi benzetmedir (1-c). Menekşelerin utanması kişileştirmedir (2-d). Damlaların konuşturulması konuşturmadır (3-a). Göklere uçma ise abartmadır (4-b).

1. c dizesinde iki varlık ortak nitelikle ilişkilendirilmiştir: 1-c.
2. d dizesinde çiçeklere insan davranışı yüklenmiştir: 2-d.
3. a dizesinde damlalara söz söyletilmiştir: 3-a.
4. b dizesinde sevinç olağanüstü büyütülmüştür: 4-b; cevap B.

10. Yukarıda bir öğrencinin söz sanatları konusunda aldığı notlar sıralanmıştır. Buna göre hangi maddedeki bilgi yanlıştır?

• A) Birinci maddedeki
• B) İkinci maddedeki
• C) Üçüncü maddedeki
• D) Dördüncü maddedeki

Doğru cevap: D — Abartma günlük konuşmada, reklam metinlerinde, atasözü ve deyimlerde de kullanılır. “Bin kere söyledim.” sözü şiir olmadığı hâlde abartma içerir.

1. İlk üç maddedeki bilgiler doğrudur.
2. Dördüncü maddede “yalnızca” sözüyle kesin bir sınır çizilmiş.
3. Oysa abartma günlük dilde de sıkça kullanılır.
4. Genelleme yanlış olduğu için cevap D.

11. Öğretmen konuyu pekiştirmek için yukarıdaki dört kartı dağıtmıştır. Buna göre hangi kartta söz sanatı yoktur?

• A) A kartında
• B) B kartında
• C) C kartında
• D) D kartında

Doğru cevap: B — B kartındaki cümlede olağan bir olay olduğu gibi anlatılmıştır; benzetme, kişileştirme ya da abartma yoktur. A kartında kişileştirme, C ve D kartlarında benzetme vardır.

1. A kartında güneşe saklanma davranışı yüklenmiştir; kişileştirmedir.
2. C kartında gözler denize benzetilmiştir.
3. D kartında ses gök gürültüsüne benzetilmiştir.
4. B kartında hiçbir sanat yoktur; cevap B.

12. Yukarıdaki kartta bir dizedeki benzetme incelenmektedir. Buna göre bu benzetmede benzeyen hangisidir?

• A) buz
• B) göl
• C) yürek
• D) “gibi” sözü

Doğru cevap: C — Dizede anlatılmak istenen yüreğin durumudur; yürek benzeyendir. Buz tutmuş göl ise kendisine benzetilendir, “gibi” sözü benzetme edatıdır.

1. Benzetmede asıl anlatılmak istenen taraf benzeyendir.
2. Dizede anlatılan, kişinin yüreğinin donukluğudur.
3. Buz tutmuş göl bu duyguyu anlatmak için kullanılan güçlü taraftır.
4. Öyleyse benzeyen yürektir; cevap C.

13. Yukarıdaki şiir söz sanatları bakımından incelenecektir. Buna göre bu şiirde hangi söz sanatı kullanılmamıştır?

• A) Kişileştirme
• B) Konuşturma
• C) Abartma
• D) Benzetme

Doğru cevap: D — Şiirde fenere göz kırpma, dalgalara ağlama davranışı verilerek kişileştirme; rüzgâra söz söyletilerek konuşturma; geminin ufka sığmaması söylenerek abartma yapılmıştır. Ancak iki varlık arasında benzetme kurulmamıştır.

1. Birinci ve ikinci dizelerde insan dışı varlıklara insan davranışı verilmiştir.
2. Dördüncü dizede rüzgâr konuşturulmuştur.
3. Üçüncü dizede geminin büyüklüğü olağanüstü biçimde anlatılmıştır.
4. Hiçbir dizede benzetme edatıyla ilgi kurulmamıştır; cevap D.

14. Kütüphane kolunun hazırladığı yukarıdaki fuar afişi incelenmektedir. Buna göre olağanın çok üstünde bir etki bildiren abartma hangi cümlededir?

• A) Birinci cümlede
• B) İkinci cümlede
• C) Üçüncü cümlede
• D) Alt satırdaki söz

Doğru cevap: A — Birinci cümlede kitapların insanın ömrünü uzatacağı söylenmiştir. Bu, gerçekleşmesi mümkün olmayan, olağanüstü büyütülmüş bir anlatımdır.

1. İkinci ve üçüncü cümleler yalnızca bilgi verir.
2. Birinci cümlede kitabın etkisi anlatılmaktadır.
3. Kitabın ömür uzatması gerçekte mümkün değildir.
4. Olağanüstü büyütme abartmadır; cevap A.

15. Konu tekrarı için hazırlanan yukarıdaki çizelgenin son satırı eksik bırakılmıştır. Buna göre boş hücreye hangi sanat yazılmalıdır?

• A) Benzetme
• B) Tezat
• C) Abartma
• D) Konuşturma

Doğru cevap: D — Son dizede kedilere “Acıktık!” sözü söyletilmiştir. İnsan dışı varlıkların konuşturulmasına konuşturma (intak) sanatı denir.

1. Son dizede kedilerin söylediği söz tırnak içinde verilmiştir.
2. Kediler gerçekte konuşamaz.
3. Varlığa söz söyletildiği için sanat konuşturmadır.
4. Benzetme ya da karşıtlık bulunmadığından cevap D.