Sözcükte Anlam

1. Yukarıdaki metinde “ağır” sözcüğü iki ayrı yerde kullanılmıştır. I ve III numaralı kullanımlar karşılaştırıldığında ne söylenebilir?

• A) Her ikisi de gerçek anlamlıdır.
• B) Her ikisi de mecaz anlamlıdır.
• C) I numaralı kullanım gerçek, III numaralı kullanım mecaz anlamlıdır.
• D) I numaralı kullanım mecaz, III numaralı kullanım gerçek anlamlıdır.

Doğru cevap: C — I numaralı kullanımda çantanın tartıdaki ağırlığından söz edilir; bu gerçek anlamdır. III numaralı kullanımda ise hatanın büyüklüğü anlatılır; sözcük gerçek anlamından uzaklaşmıştır, mecazdır.

1. I numaralı kullanımda “ağır çanta” sözü tartılabilir bir yükü anlatır.
2. Bu, sözcüğün ilk akla gelen anlamıdır; gerçek anlamdır.
3. III numaralı kullanımda hatanın ağırlığı ölçülemez, tartılamaz.
4. Sözcük burada gerçek anlamından uzaklaşmıştır; cevap C.

2. Metinde ekibin en genç üyesi için “yüzü düştü” denilmiştir. Buna göre bu deyimin anlamı hangisidir?

• A) Bir işe hazırlıksız yakalanmak
• B) Umudu kırılıp keyfi kaçmak
• C) Utandığı için başını öne eğmek
• D) Öfkelenip sesini yükseltmek

Doğru cevap: B — “Yüzü düşmek” deyimi, beklenmedik bir haber karşısında neşesini yitirmek, üzülmek anlamına gelir. Metinde de zorlu tırmanışı öğrenen üyenin keyfi kaçmıştır.

1. Deyimin geçtiği cümlenin öncesine bakalım: üç saatlik dik tırmanış haberi verilmiş.
2. Bu haber zorlayıcı olduğu için sevindirici değildir.
3. Genç üyenin tepkisi bu habere verilen bir üzüntü tepkisidir.
4. Deyim keyfin kaçmasını anlatır; cevap B.

3. Öğretmen anlam türlerini yukarıdaki şemayla anlatmış, bir kutuyu boş bırakmıştır. Buna göre soru işaretli kutuya hangi tanım yazılmalıdır?

• A) Gerçek anlamla bağını koruyarak kazanılan yeni anlam
• B) Yalnızca şiirlerde kullanılan süslü anlam
• C) Sözlükte ilk sırada verilen anlam
• D) Karşıt anlamlı sözcüklerin birlikte kullanılması

Doğru cevap: A — Yan anlamda sözcük temel anlamıyla bir benzerlik ya da ilgi bağı sürdürür. “Masanın ayağı” sözünde ayak, insanın ayağıyla benzerlik taşıdığı için yan anlamlıdır.

1. Şemadaki öteki kutular gerçek, mecaz ve terim anlamı tanımlıyor.
2. Boş kutu yan anlama aittir.
3. Yan anlamda sözcük temel anlamla bağını tümüyle koparmaz.
4. “Şişenin ağzı”, “dağın eteği” gibi kullanımlar bunun örneğidir; cevap A.

4. Bir öğrenci koyu yazılmış sözcüklerin anlamlarını yukarıdaki çizelgeye yazmıştır. Buna göre anlam bilgisi hangi satırda hatalıdır?

• A) Birinci satırda
• B) İkinci satırda
• C) Üçüncü satırda
• D) Dördüncü satırda

Doğru cevap: D — Dördüncü cümlede “atmak” fiili elle fırlatma işini anlatır; bu, sözcüğün ilk akla gelen anlamıdır. Cümlede hiçbir anlam kayması yoktur, kullanım gerçek anlamlıdır.

1. Birinci cümlede “ayak” insan ayağına benzetilmiştir; yan anlamdır.
2. İkinci cümlede “soğuk” ısıyla değil ilgisizlikle ilgilidir; mecazdır.
3. Üçüncü cümlede “açı” geometriye özgüdür; terim anlamdır.
4. Dördüncü cümlede “atmak” gerçek anlamındadır; bilgi hatalıdır, cevap D.

5. Okul kütüphanesinin hazırladığı yukarıdaki afişte “sayfaları devirmek” sözü kullanılmıştır. Buna göre bu sözle ne anlatılmak istenmiştir?

• A) Hızlı ve çok sayıda kitap okumak
• B) Kitapların sayfalarını yıpratmak
• C) Sayfa numaralarını tek tek saymak
• D) Okumaktan kısa sürede vazgeçmek

Doğru cevap: A — Afişin bütünü çok okumaya çağırmaktadır. “Sayfaları devirmek” sözü, sayfaların hızla geçilmesini, yani bol bol okumayı anlatan mecazlı bir kullanımdır.

1. Afişin başlığı “Okuma Maratonu”dur; çok okumaya çağırır.
2. Aynı cümlede “Okumaya ara vermeyin” denilmektedir.
3. Bu bağlamda devirmek sözü hızla ilerlemeyi anlatır.
4. Yıpratma ya da vazgeçme anlamı afişle çelişir; cevap A.

6. Yukarıdaki haber metninde geçen “nota”, “solo” ve “ses” sözcükleri müzikle ilgilidir. Buna göre bu sözcükler hangi anlamda kullanılmıştır?

• A) Gerçek anlamda
• B) Yan anlamda
• C) Terim anlamda
• D) Mecaz anlamda

Doğru cevap: C — Bir bilim, sanat ya da meslek dalına özgü, o alanda tek ve kesin bir kavramı karşılayan sözcüklere terim denir. Bu üç sözcük de müzik alanına özgü kavramları karşılamaktadır.

1. Sözcüklerin geçtiği alan müziktir.
2. “Nota” müzikte sesi gösteren işarettir.
3. “Solo” tek kişinin seslendirdiği bölümdür, “ses” ise koro partisidir.
4. Hepsi belirli bir sanat dalına özgü kavramlardır; cevap C.

7. Yukarıdaki alıştırmada, yazılışı aynı anlamı farklı sözcük taşıyan cümle bulunacaktır. Buna göre cümlelerin hangisinde eş sesli sözcük vardır?

• A) I numaralı cümlede
• B) II numaralı cümlede
• C) III numaralı cümlede
• D) IV numaralı cümlede

Doğru cevap: A — I. cümledeki “yaz” sözcüğü mevsim adıdır; aynı yazılışla “yazmak” fiilinin emir biçimi de vardır. Aralarında hiçbir anlam bağı bulunmadığı için bu sözcükler eş seslidir.

1. Eş sesli sözcüklerin yazılışları aynı, anlamları arasında bağ yoktur.
2. I. cümlede “yaz” bir mevsimi anlatır.
3. Aynı sözcük “Mektubu yaz.” cümlesinde fiildir.
4. IV. cümledeki “kol” ise yan anlamlıdır, eş sesli değildir; cevap A.

8. İki arkadaşın sabah yaptığı konuşma yukarıda verilmiştir. Buna göre ikilemeler hangi balonlarda kullanılmıştır?

• A) 2 ve 3 numaralı balonlarda
• B) 2 ve 4 numaralı balonlarda
• C) 3 ve 4 numaralı balonlarda
• D) 1 ve 2 numaralı balonlarda

Doğru cevap: D — Birinci balonda “ağır ağır”, ikinci balonda “zar zor” ikilemesi vardır. İkilemeler anlamı pekiştirmek, abartmak ya da bir durumu belirtmek için kullanılan sözcük tekrarlarıdır.

1. İkileme, aynı ya da yakın sözcüklerin yan yana kullanılmasıdır.
2. Birinci balonda aynı sözcük yinelenmiştir: ağır ağır.
3. İkinci balonda yakın sesli iki sözcük yan yanadır: zar zor.
4. Üçüncü ve dördüncü balonlarda tekrar yoktur; cevap D.

9. Deyim çalışmasında sol sütundaki deyimlerle sağ sütundaki anlamlar karışık verilmiştir. Buna göre doğru eşleştirme hangi seçenektedir?

• A) 1-a, 2-b, 3-c
• B) 1-b, 2-c, 3-a
• C) 1-c, 2-a, 3-b
• D) 1-b, 2-a, 3-c

Doğru cevap: B — “Etekleri zil çalmak” çok sevinmek (1-b), “pabucu dama atılmak” eski değerini yitirmek (2-c), “ipe un sermek” ise bahane bulup işi ertelemek (3-a) anlamına gelir.

1. “Etekleri zil çalmak” sevinci anlatır: 1-b.
2. “Pabucu dama atılmak” gözden düşmeyi anlatır: 2-c.
3. “İpe un sermek” işi savsaklamayı anlatır: 3-a.
4. Üç eşleşmeyi birlikte veren seçenek B olur.

10. Yukarıda bir öğrencinin sözcükte anlam konusunda aldığı notlar yer almaktadır. Buna göre hangi maddedeki bilgi yanlıştır?

• A) Birinci maddedeki
• B) İkinci maddedeki
• C) Üçüncü maddedeki
• D) Dördüncü maddedeki

Doğru cevap: D — Mecaz anlamlı sözcük cümlenin anlamını taşıyan asıl ögedir. “Bu söz beni kırdı.” cümlesinden “kırdı” atılırsa cümle anlamsız kalır; bu yüzden dördüncü madde yanlıştır.

1. İlk üç maddedeki tanımlar doğrudur.
2. Dördüncü maddede mecazın atılabileceği söyleniyor.
3. Oysa mecaz anlamlı sözcük cümlenin anlamını kuran ögedir.
4. Atıldığında cümle anlamsız kalır; cevap D.

11. Öğretmen anlam ayrımını göstermek için yukarıdaki kartları dağıtmıştır. Buna göre hangi kartta bütün sözcükler gerçek anlamıyla kullanılmıştır?

• A) A kartında
• B) B kartında
• C) C kartında
• D) D kartında

Doğru cevap: C — C kartındaki cümlede kahvaltı, çorba ve içmek sözcüklerinin hepsi ilk akla gelen anlamlarıyla kullanılmıştır. Öteki kartlarda “burkmak”, “hava”, “gömmek” sözcükleri mecazlıdır.

1. A kartında “içini burkmak” üzülmeyi anlatır; mecazdır.
2. B kartında “hava” sözcüğü ortamın havasını anlatır; mecazdır.
3. D kartında “kalbine gömmek” söylememeyi anlatır; mecazdır.
4. C kartındaki bütün sözcükler temel anlamındadır; cevap C.

12. Yukarıdaki kartta “ağır” sözcüğünün somut kullanımı verilmiş, soyut kullanımı ise boş bırakılmıştır. Buna göre boş kutuya hangi cümle konulmalıdır?

• A) Merdivenleri ağır ağır çıktı.
• B) Bu görevle çok ağır bir sorumluluk aldı.
• C) Ağır kutuyu iki kişi zar zor taşıdı.
• D) Valizin ağırlığını terazide ölçtürdü.

Doğru cevap: B — Somut anlam beş duyuyla algılanabilen varlıkları, soyut anlam ise algılanamayan kavramları karşılar. “Sorumluluk” tartılamayan bir kavramdır; bu yüzden B seçeneğindeki kullanım soyuttur.

1. A seçeneğinde “ağır ağır” yürüyüş biçimini anlatır; bir ikilemedir.
2. C ve D seçeneklerinde ağırlık tartılabilir bir niteliktir; somuttur.
3. B seçeneğinde ağır olan sorumluluktur.
4. Sorumluluk duyularla algılanamaz; cevap B.

13. Yukarıdaki şiirin ilk dizesinde “beyaz perde” sözü kullanılmıştır. Buna göre bu söz hangi kavramı karşılamaktadır?

• A) Sinemayı
• B) Tiyatroyu
• C) Pencereyi
• D) Kitabı

Doğru cevap: A — Tek sözcükle anlatılabilecek bir kavramın birden çok sözcükle anlatılmasına dolaylama denir. “Beyaz perde” sözü sinema yerine kullanılan yaygın bir dolaylamadır.

1. Şiirde karanlık bir salondan ve perdeye düşen ışıktan söz ediliyor.
2. Bu ortam film gösterimini anlatır.
3. “Beyaz perde” sözü sinema yerine kullanılan bir dolaylamadır.
4. Tiyatroda perde açılır, ışık perdeye düşmez; cevap A.

14. Kütüphane görevlisi yukarıdaki grafiği panoya asmış, altına dört ayrı yorum yazmıştır. Buna göre hangi yorumda mecaz anlamlı sözcük geçmektedir?

• A) Roman, en çok ödünç alınan türdür.
• B) Şiir kitapları öykülerden daha az okunmuştur.
• C) Denemeye gösterilen ilgi oldukça soğuk kalmıştır.
• D) Dört türün toplamı üç yüz kitaptır.

Doğru cevap: C — C seçeneğindeki “soğuk” sözcüğü sıcaklıkla değil ilgisizlikle ilgilidir; sözcük gerçek anlamından uzaklaştığı için mecaz anlamlıdır. Öteki yorumlarda bütün sözcükler gerçek anlamındadır.

1. A, B ve D yorumları yalnızca sayısal bilgi aktarır.
2. C yorumunda ilgi için “soğuk” nitelemesi kullanılmıştır.
3. İlginin sıcaklığı ölçülemez; bu bir anlam kaymasıdır.
4. Mecaz anlamlı kullanım C yorumundadır.

15. Kelime çalışmasında hazırlanan yukarıdaki çizelgenin son satırı eksik bırakılmıştır. Buna göre boş hücreye hangi sözcük gelmelidir?

• A) bol
• B) taze
• C) yoğun
• D) verimsiz

Doğru cevap: D — “Bereketli” bol ürün veren, verimli demektir. Bu sözcüğün karşıtı ürün vermeyen, kısır anlamındaki “verimsiz” sözcüğüdür.

1. Önce “bereketli” sözcüğünün anlamını belirleyelim: bol ürün veren.
2. Zıt anlamlı sözcük, bu anlamın tam tersini karşılamalıdır.
3. “Bol” sözcüğü eş anlama yakındır, karşıt değildir.
4. Ürün vermeyen anlamındaki sözcük “verimsiz”dir; cevap D.