Sıvıların Özellikleri

1. Yukarıda tanımı verilen büyüklük, sıvıların uçuculuğunu ölçmekte kullanılmaktadır. Bu büyüklüğün adı nedir?

• A) Yüzey gerilimi
• B) Viskozite
• C) Denge buhar basıncı
• D) Kaynama noktası
• E) Yoğunluk

Doğru cevap: C — Buharlaşma ve yoğunlaşma hızlarının eşitlendiği andaki buhar basıncına denge buhar basıncı denir.

1. Tanımdaki iki olayı ayıralım: sıvıdan gaz fazına geçiş (buharlaşma) ve gaz fazından sıvıya dönüş (yoğunlaşma). Kapalı kapta ikisi de sürer.
2. Başlangıçta buharlaşma baskındır, çünkü gaz fazında henüz molekül yoktur. Gaz fazı doldukça yoğunlaşma hızlanır ve bir noktada iki hız eşitlenir.
3. Bu andan sonra gaz fazındaki molekül sayısı değişmez; buharın kaba uyguladığı basınç sabit bir değerde kalır. Bu değere denge buhar basıncı denir ve sıvının uçuculuğunun ölçüsüdür.
4. Denetleyelim: olay durmuyor, dengeleniyor ✓ — moleküller iki yönde de geçmeyi sürdürüyor.

2. Grafikte bir sıvının buhar basıncının sıcaklıkla değişimi verilmiştir. Grafikteki artışın tanecik düzeyindeki açıklaması nedir?

• A) Moleküllerin kütlesinin artması
• B) Kabın büyümesi
• C) Molekül sayısının azalması
• D) Sıvının yoğunlaşması
• E) Sıcaklık artınca daha çok molekülün yüzeyden ayrılacak enerjiye ulaşması

Doğru cevap: E — Sıcaklık artınca daha çok molekül yüzey çekimini yenecek enerjiye ulaşır; buhar basıncı yükselir.

1. Grafiği okuyalım: sıcaklık arttıkça buhar basıncı yükseliyor ve yükseliş giderek hızlanıyor.
2. Sıcaklığın tanecik düzeyindeki karşılığını koyalım: moleküllerin ortalama hareket enerjisi. Sıcaklık arttıkça bütün moleküller hızlanır.
3. Yüzeydeki bir molekülün gaz fazına geçebilmesi için komşularının çekimini yenecek kadar enerjiye ulaşması gerekir. Sıcaklık arttıkça bu eşiği aşabilen moleküllerin ORANI büyür; gaz fazına daha çok molekül geçer ve dengede oluşan basınç yükselir.
4. Denetleyelim: molekül sayısı ya da kütlesi değişmiyor ✓ — değişen yalnız enerji dağılımı.

3. Aynı sıcaklıkta iki sıvının buhar basınçları karşılaştırılmaktadır. Moleküller arası etkileşimi güçlü olan sıvının buhar basıncı için ne söylenir?

güçlü etkileşim -> düşük buhar basıncı

• A) Daha büyüktür
• B) Daha küçüktür
• C) Eşittir
• D) Sıfırdır
• E) Belirlenemez

Doğru cevap: B — Güçlü etkileşim molekülü sıvıda tutar; buharlaşma yavaş olduğu için denge daha düşük basınçta kurulur.

1. Dengenin nasıl kurulduğunu hatırlayalım: buharlaşma hızı ile yoğunlaşma hızı eşitlenene kadar gaz fazı dolar. Denge basıncını belirleyen şey, bu eşitliğin hangi molekül sayısında sağlandığıdır.
2. Etkileşimi güçlü sıvıda buharlaşma hızı düşüktür; yüzeyden birim zamanda az molekül ayrılır.
3. Yoğunlaşma hızı ise gaz fazındaki molekül sayısıyla artar. Yavaş buharlaşmayı dengelemek için AZ sayıda gaz molekülü yeter; denge erken kurulur. Öyleyse güçlü etkileşimli sıvının denge buhar basıncı daha küçüktür.
4. Denetleyelim: su ile eter karşılaştırması ✓ — sudaki hidrojen bağları buhar basıncını belirgin biçimde düşürüyor.

4. Elini kolonyayla siler silmez serinlik hissedilmesi, suda ise bu etkinin daha yavaş olması gözlenmektedir. Bu farkın nedeni nedir?

• A) Kolonyanın daha ağır olması
• B) Suyun daha sıcak olması
• C) Kolonyanın renksiz olması
• D) Kolonyanın buhar basıncının yüksek, yani daha uçucu olması
• E) Suyun daha yoğun olması

Doğru cevap: D — Buharlaşma ısı alan bir olaydır; kolonya hızla buharlaştığı için deriden hızla ısı çeker.

1. Buharlaşmanın enerji yönünü koyalım: bir molekülün sıvıdan kopması için enerji gerekir ve bu enerji çevreden alınır. Öyleyse buharlaşma çevreyi SOĞUTUR.
2. İki sıvıyı karşılaştıralım. Kolonyanın moleküller arası etkileşimi zayıftır, buhar basıncı yüksektir; yani çok uçucudur ve hızla buharlaşır.
3. Su ise hidrojen bağları nedeniyle yavaş buharlaşır. Kolonya aynı sürede çok daha fazla molekülü uçurduğu için deriden çok daha hızlı ısı çeker; serinlik bu yüzden hemen ve belirgin biçimde hissedilir.
4. Denetleyelim: rüzgârda etki artıyor ✓ — buharı uzaklaştırmak buharlaşmayı hızlandırdığı için.

5. Bir sıvının kaynamaya başladığı an tanımlanmaktadır. Bu an hangi koşulda gerçekleşir?

kaynama: buhar basıncı = dış basınç

• A) Sıvının buhar basıncı dış basınca eşitlendiğinde
• B) Sıvı ısınmaya başladığında
• C) Sıvının yoğunluğu arttığında
• D) Kap kapatıldığında
• E) Sıvı renk değiştirdiğinde

Doğru cevap: A — Kaynama, sıvının buhar basıncının dış basınca eşitlendiği anda başlar.

1. Kaynamayı buharlaşmadan ayıralım: buharlaşma yalnız YÜZEYDE olur, kaynama ise sıvının her yerinde gerçekleşir; içeride kabarcıklar oluşur.
2. Bir kabarcığın oluşabilmesi için içindeki buharın, çevresindeki sıvıyı ve üstündeki havayı itebilmesi gerekir. Yani kabarcığın iç basıncı dış basıncı yenmelidir.
3. Kabarcığın iç basıncı sıvının buhar basıncıdır. Öyleyse kaynama, buhar basıncı dış basınca eşitlendiği anda başlar. Kaynama noktasının dış basınca bağlı olması bu koşuldan çıkar.
4. Denetleyelim: kapalı kapta kaynama gecikiyor ✓ — biriken buhar dış basıncı yükselttiği için.

6. Yüksek rakımlı bir bölgede suyun 100 °C’den daha düşük sıcaklıkta kaynadığı ölçülmüştür. Bu gözlemin açıklaması nedir?

• A) Suyun orada daha saf olması
• B) Havanın daha soğuk olması
• C) Suyun daha az olması
• D) Kabın farklı olması
• E) Dış basıncın düşük olması nedeniyle buhar basıncının daha erken eşitlenmesi

Doğru cevap: E — Rakım arttıkça dış basınç düşer; buhar basıncı daha düşük sıcaklıkta dış basınca eşitlendiği için su erken kaynar.

1. Kaynama koşulunu yazalım: buhar basıncı = dış basınç. Öyleyse dış basınç değişirse kaynama sıcaklığı da değişmelidir.
2. Yüksek rakımda üstteki hava sütunu kısaldığı için açık hava basıncı düşüktür; deniz seviyesindeki 76 cmHg değerinin altına iner.
3. Suyun buhar basıncı sıcaklıkla artar. Ulaşılması gereken hedef düştüğüne göre, bu hedefe daha düşük bir sıcaklıkta ulaşılır. Su 100 °C’ye varmadan kaynamaya başlar.
4. Denetleyelim: yemekler geç pişiyor ✓ — su kaynıyor ama daha düşük sıcaklıkta olduğu için pişme yavaşlıyor.

7. Düdüklü tencerede yemeklerin daha kısa sürede piştiği bilinmektedir. Bu hızlanmanın nedeni nedir?

• A) Tencerenin metalden olması
• B) Suyun daha az kullanılması
• C) Kapalı kapta basıncın artması ve suyun 100 °C’nin üstünde kaynaması
• D) Ateşin daha güçlü olması
• E) Yemeğin küçük doğranması

Doğru cevap: C — Kapalı kapta biriken buhar basıncı yükseltir; su 100 °C’nin üstünde kaynar ve pişme daha yüksek sıcaklıkta gerçekleşir.

1. Kaynama koşulunu bu kez ters yönde çalıştıralım: dış basınç yükseldiğinde kaynama sıcaklığı da yükselir.
2. Düdüklü tencerede olan tam budur. Kap sıkıca kapalı olduğu için oluşan buhar dışarı kaçamaz, birikir ve içerideki basınç atmosfer basıncının belirgin biçimde üstüne çıkar.
3. Suyun kaynayabilmesi için buhar basıncının bu yükselmiş basınca eşitlenmesi gerekir; bu da ancak 100 °C’nin üstünde, 120 °C dolayında sağlanır. Yemek daha yüksek sıcaklıkta piştiği için tepkimeler hızlanır ve süre kısalır.
4. Denetleyelim: pişiren şey basınç değil sıcaklık ✓ — basınç yalnız suyun daha sıcak olmasını sağlıyor.

8. Kaynayan saf bir sıvının sıcaklığının, ısıtmaya devam edilse bile değişmediği ölçülmüştür. Bu gözlemin açıklaması nedir?

• A) Isıtıcının bozulması
• B) Verilen ısının sıvıyı gaz hâline geçirmek için harcanması
• C) Sıvının soğuması
• D) Termometrenin yanlış ölçmesi
• E) Sıvının donması

Doğru cevap: B — Hâl değişimi sırasında verilen ısı sıcaklığı yükseltmez; moleküller arası etkileşimleri koparıp sıvıyı gaza dönüştürmek için harcanır.

1. Isının normalde ne yaptığını hatırlayalım: taneciklerin hareket enerjisini artırır ve bunu sıcaklık olarak ölçeriz.
2. Kaynama sırasında ise verilen enerjinin başka bir işi vardır: molekülleri sıvıda tutan etkileşimleri koparmak. Bir molekülün gaz fazına geçmesi için bu bağların yenilmesi gerekir.
3. Enerji bu işe harcandığı için taneciklerin ortalama hızı artmaz; termometre sabit bir değer gösterir. Sıvının tamamı gaz hâline geçene kadar sıcaklık yükselmez.
4. Denetleyelim: erimede de aynı şey oluyor ✓ — buz-su karışımı erime bitene kadar 0 °C’de kalıyor.

9. Suya tuz eklendiğinde kaynama noktasının yükseldiği ölçülmüştür. Bu değişimin nedeni nedir?

• A) Tuzun ısınması
• B) Suyun azalması
• C) Kabın değişmesi
• D) Çözünen taneciklerin buharlaşmayı güçleştirip buhar basıncını düşürmesi
• E) Suyun renklenmesi

Doğru cevap: D — Çözünen tanecikler buharlaşmayı güçleştirip buhar basıncını düşürür; dış basınca eşitlenmek için daha yüksek sıcaklık gerekir.

1. Kaynama koşulunu yine kullanalım: buhar basıncı dış basınca eşitlenmeli. Dış basınç değişmediğine göre değişen şey buhar basıncı olmalı.
2. Tuz eklendiğinde ne olduğuna bakalım: çözünen iyonlar sıvının içine ve yüzeyine dağılır. Yüzeyin bir bölümünü kapladıkları için su moleküllerinin ayrılabileceği alan azalır; ayrıca su moleküllerini kendilerine çekerler.
3. İki etki de buharlaşmayı zorlaştırır ve aynı sıcaklıkta buhar basıncı saf sudakinden düşük kalır. Dış basınca ulaşmak için daha çok ısıtmak, yani daha yüksek sıcaklığa çıkmak gerekir. Kaynama noktası yükselir.
4. Denetleyelim: donma noktası ise düşüyor ✓ — aynı nedenle, yollara tuz atılmasının dayanağı da bu.

10. Balın sudan çok daha yavaş aktığı gözlenmektedir. Bu farkı ifade eden kimyasal büyüklük hangisidir?

• A) Viskozite
• B) Yoğunluk
• C) Buhar basıncı
• D) Yüzey gerilimi
• E) Kaynama noktası

Doğru cevap: A — Viskozite, bir sıvının akmaya karşı gösterdiği direncin ölçüsüdür.

1. Gözlemi bir büyüklüğe çevirelim: bal ile su aynı eğimde farklı hızlarda akıyor. Farkı yaratan şey sıvının akmaya ne kadar direndiğidir.
2. Seçenekleri eleyelim. Yoğunluk birim hacimdeki kütledir ve akış hızını belirlemez; buhar basıncı uçuculukla, yüzey gerilimi yüzeydeki zar etkisiyle, kaynama noktası hâl değişimiyle ilgilidir.
3. Akmaya karşı direnci ölçen büyüklüğün adı viskozitedir. Bal yüksek, su düşük viskoziteye sahiptir; kaynağı moleküller arası çekimdir.
4. Denetleyelim: cıva sudan çok yoğun ama daha kolay akıyor ✓ — yoğunluk ile viskozitenin ayrı büyüklükler olduğunu bu gösteriyor.

11. Bal ısıtıldığında daha kolay aktığı gözlenmektedir. Sıcaklığın viskoziteye etkisi nasıl açıklanır?

• A) Sıcaklık viskoziteyi artırır
• B) Sıcaklığın etkisi yoktur
• C) Sıcaklık yalnız yoğunluğu etkiler
• D) Sıcaklık moleküllerin birbirini tutmasını zayıflatır ve viskozite azalır
• E) Sıcaklık sıvıyı katılaştırır

Doğru cevap: D — Isınan moleküller daha hızlı hareket eder ve aralarındaki çekimi daha kolay yener; viskozite azalır.

1. Viskozitenin kaynağını koyalım: sıvı akarken moleküller birbirinin yanından geçmek zorundadır ve aralarındaki çekim bu geçişe direnir.
2. Sıcaklık artırıldığında moleküllerin hareket enerjisi büyür. Aynı çekim kuvvetini yenmek artık daha kolaydır; moleküller komşularını bırakıp yeni konumlara geçebilir.
3. Direnç azaldığı için sıvı daha akışkan hâle gelir; viskozite düşer. Isıtılan balın kolay akmasının nedeni budur.
4. Denetleyelim: soğutulan bal neredeyse akmıyor ✓ — enerji azaldığı için çekim baskın hâle geliyor.

12. İki sıvıdan birinin moleküller arası etkileşimi daha güçlüdür. Bu sıvının viskozitesi için ne söylenir?

güçlü etkileşim -> yüksek viskozite

• A) Daha düşüktür
• B) Değişmez
• C) Belirlenemez
• D) Sıfırdır
• E) Daha yüksektir

Doğru cevap: E — Akış moleküllerin birbiri üzerinden kaymasıdır; güçlü etkileşim bu kaymayı zorlaştırır ve viskozite yükselir.

1. Aynı nedenin iki ayrı sonucunu birlikte görelim. Moleküller arası çekim güçlüyse molekülleri birbirinden koparmak zorlaşır. Bu tek cümle iki özelliği birden belirler.
2. Buhar basıncı yönünde sonucu DÜŞÜRÜCÜDÜR: molekül yüzeyden zor ayrıldığı için gaz fazına az geçer, basınç küçük kalır.
3. Viskozite yönünde ise sonucu YÜKSELTİCİDİR: akarken moleküller komşularını bırakıp yeni komşulara geçmek zorundadır, güçlü çekim bu geçişi zorlaştırır ve sıvı ağır akar. Öyleyse etkileşimi güçlü sıvının viskozitesi daha yüksektir.
4. Denetleyelim: bal hem koyu akıyor hem zor buharlaşıyor ✓ — iki özellik aynı nedenden, ters yönlerde çıkıyor.

13. Araçlarda kışın ve yazın farklı viskozitede motor yağı kullanılması önerilmektedir. Bu önerinin gerekçesi nedir?

• A) Yağın renginin değişmesi
• B) Yağın ucuzlaması
• C) Motorun büyümesi
• D) Viskozitenin sıcaklıkla değişmesi ve yağın her mevsimde uygun akışkanlıkta kalması gerekmesi
• E) Yakıtın değişmesi

Doğru cevap: D — Viskozite sıcaklıkla değişir; yağ hem soğukta akabilmeli hem sıcakta yağlama görevini sürdürebilmelidir.

1. Motor yağının işini yazalım: hareketli metal parçalar arasında ince bir film oluşturup sürtünmeyi azaltmak. Bunun için yağın belirli bir akışkanlıkta olması gerekir.
2. Viskozitenin sıcaklıkla değiştiğini biliyoruz: soğukta artar, sıcakta azalır. Motor ise soğuk çalıştırılır ve sonra ısınır.
3. Kışın çok koyu bir yağ kullanılırsa ilk çalıştırmada akmaz, parçalara geç ulaşır ve aşınma olur. Yazın çok ince bir yağ kullanılırsa motor ısındığında iyice incelir, film kopar ve yağlama görevini yapamaz. Mevsime göre farklı viskozitede yağ önerilmesinin nedeni budur.
4. Denetleyelim: çok mevsimli yağlarda katkılar kullanılıyor ✓ — viskozitenin sıcaklıkla değişimini azaltmak için.

14. Tabloda iki sıvı karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan değerlendirme hangisidir?

• A) Yine yüksek
• B) Düşük
• C) Eşit
• D) Sıfır
• E) Belirlenemez

Doğru cevap: B — Güçlü etkileşim molekülleri sıvıda tutar; L sıvısının buhar basıncı düşüktür.

1. Tablonun kurgusu şu: solda sıvı, ortada moleküller arası etkileşimi, sağda buhar basıncı. Dolu satır: K sıvısı, zayıf etkileşim → yüksek buhar basıncı.
2. Dolu satırdaki bağı okuyalım: zayıf çekim moleküllerin yüzeyden kolayca ayrılmasına izin verir; gaz fazına çok molekül geçer ve dengede oluşan basınç yüksek olur.
3. L sıvısında etkileşim güçlüdür, yani tam tersi. Moleküller sıvıda daha sıkı tutulur, az sayıda molekül gaz fazına geçebilir ve denge düşük bir basınçta kurulur. Boşluğa "düşük" gelir.
4. Denetleyelim: iki satır birbirinin tersi ✓ — biri zayıf çekim ve yüksek basınç, öteki güçlü çekim ve düşük basınç.

15. Aynı sıcaklıkta, biri az biri çok su içeren iki kapalı kaptaki denge buhar basınçları karşılaştırılmaktadır. Bu karşılaştırmanın sonucu nedir?

buhar basıncı: sıvı miktarından bağımsız

• A) Çok su bulunan kapta daha büyüktür
• B) Az su bulunan kapta daha büyüktür
• C) İkisi eşittir; buhar basıncı sıvı miktarına bağlı değildir
• D) Belirlenemez
• E) İkisi de sıfırdır

Doğru cevap: C — Denge buhar basıncı sıvının türüne ve sıcaklığa bağlıdır; sıvı miktarı değiştiğinde bile aynı denge değerine ulaşılır.

1. Denge buhar basıncının bir DENGE değeri olduğunu hatırlayalım: buharlaşma hızı ile yoğunlaşma hızının eşitlendiği noktada oluşan basınç.
2. Bu iki hızın neye bağlı olduğuna bakalım. Buharlaşma hızı yüzeydeki moleküllerin enerjisine, yani sıvının türüne ve sıcaklığa bağlıdır; kaptaki sıvının derinliği bunu değiştirmez.
3. Yoğunlaşma hızı ise gaz fazındaki molekül sayısına bağlıdır. İki kapta da sıvı türü ve sıcaklık aynı olduğuna göre denge aynı basınçta kurulur. Az su bulunan kapta da çok su bulunan kapta da denge buhar basıncı eşittir; sıvı miktarı bu değeri belirlemez.
4. Denetleyelim: az su daha erken tükenebilir ✓ — ama tükenene kadar ölçülen basınç aynıdır.

16. Grafikte ısıtılan saf bir sıvının sıcaklık değişimi verilmiştir. Grafiğin yatay bölümü neyi göstermektedir?

• A) Isıtmanın durduğunu
• B) Sıvının donduğunu
• C) Sıvının kaynadığını ve verilen ısının hâl değişimine gittiğini
• D) Kabın kırıldığını
• E) Termometrenin bozulduğunu

Doğru cevap: C — Saf maddede hâl değişimi sabit sıcaklıkta olur; yatay bölüm kaynamanın sürdüğü aralıktır.

1. Grafiği bölümlere ayıralım: önce sıcaklık düzenli olarak yükseliyor, sonra bir süre sabit kalıyor, ardından yeniden yükselebiliyor.
2. Yükselen bölümlerde verilen ısı taneciklerin hareket enerjisini artırıyor; termometre bunu sıcaklık artışı olarak gösteriyor.
3. Yatay bölümde ise ısıtma sürdüğü hâlde sıcaklık artmıyor. Bu, verilen enerjinin sıcaklığı yükseltmek yerine hâl değişimine harcandığı anlamına gelir; sıvı kaynamakta ve moleküller arası etkileşimler koparılmaktadır. Sıvının tamamı gaz hâline geçene kadar bölüm yatay kalır.
4. Denetleyelim: karışımlarda bu bölüm yatay olmazdı ✓ — saf maddeye özgü bir davranış.

17. Açık bir kaptaki suyun zamanla azaldığı, kapalı kapta ise azalmadığı gözlenmektedir. Bu farkın nedeni nedir?

• A) Açık kapta buharın uçup gitmesi ve dengenin hiç kurulamaması
• B) Kapalı kapta buharlaşma olmaması
• C) Açık kapta suyun ısınması
• D) Kapalı kabın daha soğuk olması
• E) Açık kapta suyun donması

Doğru cevap: A — Kapalı kapta buharlaşma ile yoğunlaşma dengelenir; açık kapta buhar uzaklaştığı için denge hiç kurulamaz.

1. İki kabı da buharlaşma-yoğunlaşma çifti olarak okuyalım. Her iki kapta da su molekülleri yüzeyden ayrılmayı sürdürür; buharlaşma her ikisinde de olur.
2. Kapalı kapta ayrılan moleküller kabın içinde kalır; gaz fazı doldukça yoğunlaşma hızlanır ve iki hız eşitlenir. Denge kurulduktan sonra sıvı miktarı değişmez.
3. Açık kapta ise buhar ortama dağılıp gider. Geri dönecek molekül kalmadığı için yoğunlaşma buharlaşmaya hiçbir zaman yetişemez; denge kurulamaz ve buharlaşma sıvı tükenene kadar sürer. Suyun azalmasının nedeni budur.
4. Denetleyelim: nemli havada kuruma yavaşlıyor ✓ — havada buhar çok olduğu için yoğunlaşma bir miktar geri dönüş sağlıyor.

18. Islak çamaşırın geniş bir yüzeye serilerek kurutulması önerilmektedir. Bu önerinin gerekçesi nedir?

• A) Buharlaşma hızının yüzey alanıyla artması
• B) Denge buhar basıncının artması
• C) Çamaşırın ağırlaşması
• D) Sıcaklığın yükselmesi
• E) Suyun donması

Doğru cevap: A — Buharlaşma yüzeyde gerçekleşir; yüzey alanı büyüdükçe birim zamanda ayrılan molekül sayısı artar.

1. Buharlaşmanın nerede olduğunu belirleyelim: yalnız sıvının YÜZEYİNDE. İçerideki moleküller ancak yüzeye ulaştıklarında ayrılabilir.
2. Öyleyse birim zamanda kaç molekülün ayrılabileceğini, yüzeydeki molekül sayısı sınırlar. Çamaşır serildiğinde su ince bir tabaka hâlinde geniş bir alana yayılır; yüzey alanı katlanır.
3. Aynı sürede çok daha fazla molekül ayrılabildiği için kuruma hızlanır. Dikkat: hızlanan şey buharlaşma HIZIDIR; denge buhar basıncı değişmez, o yalnız sıvının türüne ve sıcaklığa bağlıdır.
4. Denetleyelim: rüzgâr da hızlandırıyor ✓ — buharı uzaklaştırarak geri dönüşü engellediği için.

19. Bir öğrenci iki sıvıdan hangisinin daha uçucu olduğunu belirlemek istemektedir. Bu deneyde sabit tutması gereken değişkenler hangileridir?

• A) Yalnız kabın rengi
• B) Sıcaklık, yüzey alanı ve hava akımı
• C) Yalnız ölçüm saati
• D) Yalnız kabın malzemesi
• E) Yalnız odanın büyüklüğü

Doğru cevap: B — Buharlaşma hızını sıcaklık, yüzey alanı ve hava akımı da etkiler; bunlar sabit tutulmalıdır.

1. Deneyin sınadığı değişkeni belirleyelim: sıvının türü, yani hangisinin daha uçucu olduğu. Öyleyse yalnız sıvı değiştirilecek.
2. Buharlaşma hızını başka neler etkiler, onları listeleyelim: sıcaklık (moleküllerin enerjisi), yüzey alanı (ayrılabilecek molekül sayısı) ve hava akımı (buharın uzaklaştırılma hızı).
3. Üçü de iki denemede aynı olmalıdır. Biri farklı olursa, gözlenen fark sıvının uçuculuğundan mı yoksa o etkenden mi geldiği ayırt edilemez. Örneğin biri geniş bir tabakta, öteki dar bir bardakta bırakılırsa karşılaştırma anlamsızlaşır.
4. Denetleyelim: kabın rengi ve ölçüm saati ✓ — ikisi de buharlaşma hızını belirlemiyor.

20. Buhar basıncı sıcaklıkla artar, moleküller arası etkileşim güçlendikçe azalır ve kaynama buhar basıncının dış basınca eşitlenmesiyle başlar. Bu bilgiye dayanarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Yüksek rakımda su daha düşük sıcaklıkta kaynar.
• B) Uçucu sıvıların buhar basıncı yüksektir.
• C) Sıcaklık buhar basıncını artırır.
• D) Güçlü etkileşim buharlaşmayı zorlaştırır.
• E) Sıvı miktarı arttıkça denge buhar basıncı büyür.

Doğru cevap: E — Verilen bilgi buhar basıncını sıcaklığın ve etkileşim gücünün belirlediğini söyler; miktar bu belirleyiciler arasında yoktur.

1. Verilen bilgiyi üç yargıya ayıralım: buhar basıncı sıcaklıkla artar; moleküller arası etkileşim güçlendikçe azalır; kaynama, buhar basıncının dış basınca eşitlenmesiyle başlar.
2. Seçenekleri bunlarla karşılaştıralım. Yüksek rakımda suyun erken kaynaması üçüncü yargıdan, uçucu sıvıların buhar basıncının yüksek olması ve güçlü etkileşimin buharlaşmayı zorlaştırması ikinciden, sıcaklığın basıncı artırması birinciden doğrudan çıkıyor.
3. Geriye kalan yargı, sıvı miktarı arttıkça denge buhar basıncının büyüyeceğini söylüyor. Bilgi belirleyici olarak yalnız sıcaklığı ve etkileşimi sayıyor; miktar bu listede yok ve denge buhar basıncını değiştirmez. Bu yargı söylenemez.
4. Denetleyelim: az ve çok su bulunan iki kapta denge basıncı eşitti ✓ — çeldirici doğrudan çürütülüyor.