pH, Nötralleşme ve Titrasyon

1. Bir çözeltide hidronyum iyonu derişimi 10⁻³ mol/L olarak ölçülmüştür. Buna göre çözeltinin pH değeri kaçtır?

pH = -log[H3O+]

• A) 11
• B) 3
• C) 7
• D) 10
• E) 13

Doğru cevap: B — pH hidronyum derişiminin eksi logaritmasıdır; −log(10⁻³) = 3.

1. Bağıntıyı yazalım: pH = −log[H₃O⁺]. Verilen derişim 10⁻³ mol/L.
2. Logaritmanın burada ne yaptığını görelim: 10’un kuvveti olarak yazılmış bir sayının onluk logaritması, doğrudan o kuvvettir. log(10⁻³) = −3.
3. Bağıntıdaki eksi işareti bunu tersine çevirir: pH = −(−3) = 3. Derişim 10’un tam kuvveti olarak yazıldığında pH’ın üssün işaret değiştirmiş hâli olması bu yüzdendir; kısayol buradan gelir.
4. Denetleyelim: pH 7’den küçük ✓ — çözelti asidik, derişim de nötr suyunkinden (10⁻⁷) büyük olduğu için tutarlı.

2. Bir çözeltinin pOH değeri 5 olarak bulunmuştur. Buna göre 25 °C’de bu çözeltinin pH değeri kaçtır?

pH + pOH = 14

• A) 5
• B) 7
• C) 9
• D) 11
• E) 14

Doğru cevap: C — 25 °C’de pH + pOH = 14’tür; pH = 14 − 5 = 9.

1. Bağıntının nereden geldiğini görelim: saf suda ve sulu çözeltilerde [H₃O⁺] × [OH⁻] çarpımı 25 °C’de her zaman 10⁻¹⁴’tür.
2. Bu çarpımın eksi logaritması alındığında toplam elde edilir: pH + pOH = 14. İki büyüklük birbirine bağlıdır; biri bilinirse öteki doğrudan bulunur.
3. Değeri yerleştirelim: pH = 14 − 5 = 9. Çözeltinin pH’ı 9’dur.
4. Denetleyelim: pOH küçük, yani hidroksit çok ✓ — bazik çözeltide pH’ın 7’den büyük çıkması gerekiyordu.

3. Tabloda pH aralıkları ile çözelti nitelikleri eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan nitelik hangisidir?

• A) Yine asidik
• B) Yine nötr
• C) Bazik
• D) Doymuş
• E) Ölçülemez

Doğru cevap: C — 25 °C’de pH 7’nin üstündeki çözeltiler baziktir; hidroksit iyonu hidronyumdan çoktur.

1. Tablonun kurgusu şu: solda pH aralığı, sağda çözeltinin niteliği. Dolu satırlar: 0-7 arası asidik, tam 7 nötr.
2. Nötr noktanın anlamını hatırlayalım: pH 7’de [H₃O⁺] ile [OH⁻] eşittir. Bu, ölçeğin ortasıdır.
3. pH 7’nin altına inildikçe hidronyum derişimi artar, çözelti asidikleşir. Üstüne çıkıldıkça ise hidroksit derişimi baskın hâle gelir; bu aralıktaki çözeltiler baziktir. Boşluğa "bazik" gelir.
4. Denetleyelim: pH + pOH = 14 ✓ — pH 7’den büyükse pOH 7’den küçük, yani hidroksit çok demektir.

4. 0,01 mol/L derişimindeki kuvvetli bir asit çözeltisi hazırlanmıştır. Buna göre bu çözeltinin pH değeri kaçtır?

[H3O+] = asit derişimi

• A) 1
• B) 2
• C) 3
• D) 12
• E) 13

Doğru cevap: B — Kuvvetli asit tümüyle iyonlaşır; [H₃O⁺] = 0,01 = 10⁻² ve pH = 2.

1. Verilenleri yazalım: asidin derişimi 0,01 mol/L ve asit KUVVETLİ. Bu ikinci bilgi hesabın anahtarıdır.
2. Kuvvetli asit suda tümüyle iyonlaşır, yani her molekülü bir hidronyum verir. Öyleyse hidronyum derişimi asidin derişimine eşittir: [H₃O⁺] = 0,01 = 10⁻² mol/L.
3. pH’ı hesaplayalım: pH = −log(10⁻²) = 2. Çözelti belirgin biçimde asidiktir.
4. Denetleyelim: asit zayıf olsaydı ✓ — yalnız bir bölümü iyonlaşır, hidronyum daha az olur ve pH 2’den büyük çıkardı.

5. 0,001 mol/L derişimindeki kuvvetli bir baz çözeltisi hazırlanmıştır. Buna göre bu çözeltinin pH değeri kaçtır?

[OH-] = baz derişimi

• A) 3
• B) 4
• C) 10
• D) 11
• E) 13

Doğru cevap: D — [OH⁻] = 10⁻³ ise Kw bağıntısından [H₃O⁺] = 10⁻¹¹ çıkar; pH = 11.

1. Verilenleri yazalım: baz kuvvetli ve derişimi 0,001 mol/L. Kuvvetli baz tümüyle iyonlaştığı için [OH⁻] = 10⁻³ mol/L.
2. Bu kez pOH üzerinden değil, doğrudan hidronyum derişiminden gidelim. Kw bağıntısı: [H₃O⁺] × [OH⁻] = 10⁻¹⁴.
3. Buradan [H₃O⁺] = 10⁻¹⁴ / 10⁻³ = 10⁻¹¹ mol/L. Öyleyse pH = −log(10⁻¹¹) = 11.
4. Denetleyelim: pOH yolundan da aynı sonuç ✓ — pOH = 3 ve pH = 14 − 3 = 11.

6. Aynı derişimdeki kuvvetli ve zayıf asit çözeltilerinin pH değerleri karşılaştırılmaktadır. Bu karşılaştırmanın sonucu nedir?

• A) İkisinin pH değeri eşittir.
• B) Zayıf asidin pH değeri daha küçüktür.
• C) Zayıf asidin pH değeri daha büyüktür.
• D) Zayıf asidin pH değeri her zaman 7’dir.
• E) Karşılaştırma yapılamaz.

Doğru cevap: C — Zayıf asit kısmen iyonlaştığı için daha az hidronyum verir; aynı derişimde pH’ı daha büyüktür.

1. İki çözeltinin ortak yanını saptayalım: derişimleri eşit, yani litrede aynı sayıda asit molekülü var. Öyleyse fark molekül sayısından gelemez.
2. Fark iyonlaşma oranındadır. Kuvvetli asidin bütün molekülleri hidronyum verir; zayıf asidin ise yalnız küçük bir bölümü iyonlaşır, çoğu molekül hâlinde kalır.
3. Öyleyse zayıf asit çözeltisinde hidronyum derişimi daha küçüktür. pH hidronyum derişiminin eksi logaritması olduğuna göre, küçük derişim büyük pH demektir. Zayıf asidin pH’ı daha büyüktür.
4. Denetleyelim: iki çözelti de asidik ✓ — ikisinin de pH’ı 7’nin altında, yalnız zayıf asidinki 7’ye daha yakın.

7. Bir öğrenci derişimi büyük olan her asidin pH değerinin daha küçük olacağını düşünmektedir. Bu düşüncenin değerlendirmesi nedir?

• A) Yanlıştır; pH derişim kadar asidin kuvvetine de bağlıdır.
• B) Doğrudur; pH yalnız derişime bağlıdır.
• C) Doğrudur; kuvvetin etkisi yoktur.
• D) Yalnız bazlarda geçerlidir.
• E) Belirlenemez.

Doğru cevap: A — pH’ı belirleyen hidronyum derişimidir; o da asidin derişimi kadar iyonlaşma oranına da bağlıdır.

1. Öğrencinin doğru gördüğü şeyi ayıralım: aynı asidin derişimi artırılırsa pH gerçekten düşer. Bu doğrudur.
2. Hata genellemede: farklı asitler karşılaştırıldığında yalnız derişime bakmak yetmez. pH’ı belirleyen şey asidin derişimi değil, ondan çıkan HİDRONYUM derişimidir.
3. Hidronyum derişimi ise iki şeye bağlıdır: asidin derişimi ve iyonlaşma oranı. Derişik bir zayıf asit, seyreltik bir kuvvetli asitten daha az hidronyum verebilir; o zaman pH’ı daha büyük olur. Öyleyse düşünce yanlıştır.
4. Denetleyelim: 0,1 M asetik asidin pH’ı 2,9 iken 0,01 M HCl’ninki 2 ✓ — derişik olan daha yüksek pH veriyor.

8. Bir asit çözeltisiyle bir baz çözeltisi karıştırıldığında oluşan ürünler incelenmektedir. Bu tepkimenin adı nedir?

asit + baz -> tuz + su

• A) Yanma
• B) Çözünme
• C) Yükseltgenme
• D) Nötralleşme
• E) Çökelme

Doğru cevap: D — Asidin hidronyumu ile bazın hidroksiti birleşip su oluşturur; geriye tuz kalır ve tepkimeye nötralleşme denir.

1. Tepkimeye giren iyonları yazalım: asit çözeltisinde H₃O⁺, baz çözeltisinde OH⁻ bulunur. Karıştırıldıklarında bu ikisi birleşir.
2. Birleşmenin ürünü sudur. Geriye asidin anyonu ile bazın katyonu kalır; bunlar da tuzu oluşturur. Genel denklem: asit + baz → tuz + su.
3. İki maddenin de kendine özgü özelliklerini yitirdiği, ortamın nötre yaklaştığı bu tepkimeye nötralleşme denir.
4. Denetleyelim: öteki seçenekler farklı olay türleri ✓ — yanmada oksijen, yükseltgenmede elektron aktarımı, çökelmede katı oluşumu söz konusu.

9. Kuvvetli bir asit ile kuvvetli bir baz tam olarak nötralleşmektedir. Oluşan çözeltinin pH değeri için ne söylenir?

• A) 0’dır.
• B) 7’dir.
• C) 14’tür.
• D) Asidiktir.
• E) Baziktir.

Doğru cevap: B — Kuvvetli asit ile kuvvetli bazın tuzu suyla tepkimeye girmez; tam nötralleşmede pH 7 olur.

1. Tam nötralleşmenin ne demek olduğunu koyalım: asidin verdiği hidronyum ile bazın verdiği hidroksit mol olarak eşittir, ikisi de tümüyle harcanmıştır.
2. Geriye ne kaldığına bakalım: su ve tuz. Tuzun çözeltiyi etkileyip etkilemeyeceği, hangi asit ve bazdan geldiğine bağlıdır.
3. Kuvvetli asit ile kuvvetli bazın tuzunda iki iyon da suyla tepkimeye girmez; ortama ne hidronyum ne hidroksit katarlar. Öyleyse çözelti nötr kalır ve 25 °C’de pH 7 olur.
4. Denetleyelim: zayıf asit ile kuvvetli bazın tuzu olsaydı ✓ — anyon suyla tepkimeye girer, çözelti bazik çıkardı.

10. Yukarıda anlatılan yöntem, bir çözeltinin derişimini belirlemekte kullanılmaktadır. Bu yöntemin adı nedir?

• A) Damıtma
• B) Süzme
• C) Kristallendirme
• D) Kromatografi
• E) Titrasyon

Doğru cevap: E — Bilinen derişimli çözeltiyle bilinmeyen derişimi belirleme yöntemine titrasyon denir.

1. Anlatılan yöntemin adımlarını okuyalım: derişimi bilinen çözelti, bilinmeyene damla damla ekleniyor; renk değişince harcanan hacim kaydediliyor.
2. Yöntemin mantığını görelim: nötralleşme anında iki maddenin mol sayıları eşittir. Bilinen derişim ve harcanan hacimden mol sayısı bulunur; bu, bilinmeyenin de mol sayısıdır ve derişimi hesaplanır.
3. Seçenekleri eleyelim: damıtma, süzme, kristallendirme ve kromatografi birer AYIRMA yöntemidir, derişim belirlemez. Anlatılan yöntemin adı titrasyondur.
4. Denetleyelim: renk değişimi indikatörden geliyor ✓ — nötralleşme anını görünür kılan yardımcı madde.

11. 20 mL derişimi bilinmeyen kuvvetli asit, 0,1 mol/L derişimindeki kuvvetli bazdan 40 mL harcayarak nötralleşmiştir. Buna göre asidin derişimi kaç mol/L’dir?

Ma × Va = Mb × Vb

• A) 0,05
• B) 0,1
• C) 0,15
• D) 0,2
• E) 0,4

Doğru cevap: D — Ma × Va = Mb × Vb bağıntısında Ma × 20 = 0,1 × 40 ve Ma = 0,2 mol/L.

1. Verilenleri yazalım: Va = 20 mL, Mb = 0,1 mol/L, Vb = 40 mL, istenen Ma. Bağıntı Ma × Va = Mb × Vb.
2. Bağıntının neden geçerli olduğunu görelim: tam nötralleşmede asidin mol sayısı bazınkine eşittir ve mol sayısı derişim ile hacmin çarpımıdır. Hacimler aynı birimde olduğu sürece mL kullanmak sonucu değiştirmez.
3. Değerleri yerleştirelim: Ma × 20 = 0,1 × 40 = 4. Buradan Ma = 4 / 20 = 0,2 mol/L.
4. Denetleyelim: asit yarı hacimde ama iki kat derişik ✓ — 20 mL’lik asidi nötrlemek için 40 mL baz gerekmesi bunu doğruluyor.

12. Titrasyonda çözeltiye birkaç damla indikatör eklenmektedir. Bu maddenin işlevi nedir?

• A) Tepkimeyi hızlandırmak
• B) Dönüm noktasını renk değişimiyle görünür kılmak
• C) Çözeltiyi seyreltmek
• D) Asidi güçlendirmek
• E) Isıyı ölçmek

Doğru cevap: B — Nötralleşmenin tamamlandığı an gözle görülmez; indikatör o anda renk değiştirerek dönüm noktasını işaretler.

1. Sorunu koyalım: asit ve baz çözeltileri çoğunlukla renksizdir. Nötralleşme tamamlandığında gözle görülür hiçbir değişiklik olmaz; hangi damlada bittiğini bilmenin yolu yoktur.
2. İndikatörler belirli bir pH aralığında yapı değiştirip rengi değişen maddelerdir. Her indikatörün kendine özgü bir aralığı vardır ve titrasyona uygun olanı, dönüm noktasındaki pH sıçramasının içine düşen indikatördür.
3. Birkaç damla eklendiğinde tepkimeyi etkilemez; yalnız sıçramanın gerçekleştiği anda renk değiştirerek dönüm noktasını gözle görünür kılar. Tek işlevi budur.
4. Denetleyelim: indikatör tepkimeye katılmıyor ✓ — çok az kullanıldığı için ölçülen hacmi de bozmuyor.

13. pH değeri 3 olan bir asit çözeltisi su eklenerek on kat seyreltilmektedir. Yeni çözeltinin pH değeri kaç olur?

• A) 4
• B) 2
• C) 3
• D) 6
• E) 30

Doğru cevap: A — Her on kat seyreltme pH’ı bir birim artırır; pH 3 olan çözelti on kat seyreltilince pH 4 olur.

1. Kuralın nereden geldiğini görelim: pH onluk logaritmik bir ölçektir. Derişim 10 kat azaldığında logaritması tam 1 birim küçülür, eksi işaretiyle pH 1 birim artar.
2. Sayısal olarak izleyelim: pH 3 ise [H₃O⁺] = 10⁻³ mol/L. On kat seyreltmede derişim 10⁻⁴ mol/L olur.
3. Yeni pH: −log(10⁻⁴) = 4. Çözelti bir birim daha az asidiktir. Yüz kat seyreltilseydi pH iki birim artıp 5 olurdu.
4. Denetleyelim: seyreltme pH’ı 7’ye yaklaştırıyor ✓ — asit zayıflatıldığı için nötre doğru gitmesi bekleniyordu.

14. Tabloda iki çözeltinin pH ve derişim değerleri verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan derişim değeri hangisidir?

• A) 10⁻²
• B) 10⁻³
• C) 10⁻⁵
• D) 10⁻⁷
• E) 10⁻⁶

Doğru cevap: E — pH, derişimin eksi logaritmasıdır; pH 6 için hidronyum derişimi 10⁻⁶ mol/L olur.

1. Tablonun kurgusu şu: solda çözelti, ortada pH, sağda hidronyum derişimi. Dolu satır: K çözeltisi, pH 4 → 10⁻⁴ mol/L.
2. Dolu satırdaki ilişkiyi okuyalım: pH ne ise derişim 10’un eksi o kuvvetidir. pH 4 için 10⁻⁴ yazılmış.
3. Aynı kuralı L çözeltisine uygulayalım: pH 6 için derişim 10⁻⁶ mol/L. İki çözelti arasındaki 2 birimlik pH farkı, derişimde 100 katlık farka karşılık gelir; ölçek logaritmik olduğu için küçük pH farkları büyük derişim farkları demektir.
4. Denetleyelim: L’nin pH’ı büyük, derişimi küçük ✓ — ters ilişki korunuyor.

15. Mide ekşimesi yaşayan bir kişiye bazik özellikte antasit önerilmektedir. Bu önerinin kimyasal dayanağı nedir?

• A) Bazın mide asidini nötralleştirmesi
• B) Bazın mideyi ısıtması
• C) Bazın asidi güçlendirmesi
• D) Bazın suyu uzaklaştırması
• E) Bazın mideyi soğutması

Doğru cevap: A — Antasit bazik bir maddedir; fazla mide asidiyle nötralleşerek pH’ı yükseltir ve rahatsızlığı azaltır.

1. Sorunun kaynağını belirleyelim: mide ekşimesi, midede asit fazlalığından, yani hidronyum derişiminin çok yükselmesinden doğar.
2. Çözüm için ortamdaki fazla hidronyumu bağlayacak bir madde gerekir. Bunu yapabilen tek madde türü bazdır; bazın hidroksiti hidronyumla birleşip su verir.
3. Antasitler bu yüzden bazik seçilir. Ama amaç asidi tümüyle yok etmek değildir; mide sindirim için belirli bir asitliğe ihtiyaç duyar. İlaç yalnız FAZLASINI nötrleyip pH’ı normal aralığa çeker.
4. Denetleyelim: asit eklenseydi ✓ — pH daha da düşer ve şikâyet artardı.

16. Grafikte bir asit çözeltisine baz eklenirken ölçülen pH değişimi verilmiştir. Grafikteki ani sıçrama neyi göstermektedir?

• A) Çözeltinin donduğunu
• B) Asidin güçlendiğini
• C) Bazın tükendiğini
• D) Sıcaklığın arttığını
• E) Nötralleşmenin tamamlandığı dönüm noktasını

Doğru cevap: E — Dönüm noktası çevresinde çok küçük bir baz eklemesi pH’ı büyük ölçüde değiştirir; sıçrama nötralleşmenin tamamlandığı andır.

1. Grafiği üç bölümde okuyalım: başta pH yavaş yükseliyor, sonra dar bir aralıkta dik biçimde sıçrıyor, ardından yeniden yavaşlıyor.
2. Yavaş bölümlerin nedeni açık: ortamda hâlâ tepkimeye girmemiş asit varken eklenen baz onu harcar ve pH az değişir. Sıçramadan sonra ise fazla baz birikmeye başlar.
3. Sıçrama, asidin tam olarak tükendiği andır. Bu sıçramanın DİK olması yöntemin işe yaramasını sağlar: bir iki damlalık fark pH’ı büyük ölçüde değiştirdiği için bitiş noktası çok duyarlı biçimde yakalanabilir. Sıçrama yayvan olsaydı hangi hacimde durulacağı belirsiz kalırdı.
4. Denetleyelim: indikatör tam bu aralıkta renk değiştiriyor ✓ — sıçrama ne kadar dikse renk değişimi o kadar keskin.

17. Saf suda 25 °C’de hidronyum ve hidroksit derişimleri ölçülmüştür. Bu ölçümün gösterdiği sonuç nedir?

[H3O+] = [OH-] = 10⁻⁷

• A) Su asidiktir.
• B) Su baziktir.
• C) Suda hiç iyon yoktur.
• D) Su nötrdür ve pH’ı 7’dir.
• E) Suyun pH’ı ölçülemez.

Doğru cevap: D — Hidronyum ve hidroksit derişimleri eşitse çözelti nötrdür; 10⁻⁷ değeri pH’ın 7 olduğunu gösterir.

1. Ölçülen iki değeri karşılaştıralım: [H₃O⁺] = [OH⁻] = 10⁻⁷ mol/L. İki iyon derişimi birbirine eşit.
2. Nötrlüğün tanımı tam olarak budur: ne hidronyum ne hidroksit baskındır. Öyleyse saf su nötrdür.
3. pH’ı hesaplayalım: −log(10⁻⁷) = 7. Nötr noktanın 7 olarak alınmasının nedeni bu ölçümdür; pH ölçeğinin ortası buradan tanımlanmıştır.
4. Denetleyelim: çarpımları 10⁻¹⁴ ✓ — Kw değerini geri veriyor, ölçüm tutarlı.

18. Bir öğrenci titrasyonla bir asidin derişimini belirlemek istemektedir. Bu deneyde sonucu en çok bozacak hata hangisidir?

• A) Kabın renkli olması
• B) Deneyin sabah yapılması
• C) Harcanan baz hacminin yanlış okunması
• D) Laboratuvarın büyüklüğü
• E) Kabın camdan olması

Doğru cevap: C — Derişim doğrudan harcanan hacimden hesaplanır; hacmi yanlış okumak sonucu doğrudan ve orantılı biçimde bozar.

1. Hesabın hangi ölçüme dayandığını yazalım: Ma = Mb × Vb / Va. Bilinmeyen derişim, harcanan baz hacmiyle DOĞRU orantılıdır.
2. Öyleyse hacimdeki bir hata sonuca doğrudan geçer: hacim yüzde beş fazla okunursa bulunan derişim de yüzde beş büyük çıkar. Hiçbir ara adım bu hatayı yumuşatmaz.
3. Öteki seçeneklere bakalım: kabın rengi, camdan olması, deneyin saati ve laboratuvarın büyüklüğü hesaba hiç girmez. En kritik ölçüm harcanan baz hacmidir; büret bu yüzden çok duyarlı bölmelendirilir.
4. Denetleyelim: dönüm noktasındaki sıçrama dik ✓ — tam da bu yüzden hacim, dikkatli okunursa çok duyarlı belirlenebiliyor.

19. Kanın pH değeri az miktarda asit ya da baz eklendiğinde neredeyse hiç değişmemektedir. Bu davranışı sağlayan sistemin adı nedir?

• A) Tampon çözelti
• B) Doymuş çözelti
• C) Kolloit
• D) Süspansiyon
• E) Emülsiyon

Doğru cevap: A — Eklenen az miktarda asit ya da bazı yakalayarak pH’ı dar bir aralıkta tutan sistemlere tampon çözelti denir.

1. Gözlemi tanımlayalım: dışarıdan asit ya da baz ekleniyor, ama pH neredeyse hiç değişmiyor. Öyleyse ortamda eklenen iyonları bağlayan bir bileşen bulunmalı.
2. Seçenekleri eleyelim. Doymuş çözelti, kolloit, süspansiyon ve emülsiyon birer KARIŞIM türüdür; hiçbiri pH’ı koruma özelliğiyle tanımlanmaz.
3. pH direncini sağlayan sistem tampon çözeltidir: zayıf bir asit ile tuzunun (ya da zayıf bir baz ile tuzunun) karışımıdır. Eklenen hidronyumu tuzun anyonu, eklenen hidroksiti zayıf asit bağlar. Kandaki karbonik asit–bikarbonat çifti bu yüzden yaşamsaldır.
4. Denetleyelim: tampon sonsuz değil ✓ — çok miktarda asit eklenirse kapasitesi aşılır ve pH düşer.

20. pH hidronyum derişiminin eksi logaritmasıdır, 25 °C’de pH ile pOH toplamı 14’tür ve zayıf asitler kısmen iyonlaşır. Bu bilgiye dayanarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) pH ölçeği logaritmiktir.
• B) pOH biliniyorsa pH hesaplanabilir.
• C) Zayıf asit tam iyonlaşmaz.
• D) Hidronyum derişimi arttıkça pH düşer.
• E) Aynı derişimdeki bütün asitlerin pH’ı aynıdır.

Doğru cevap: E — Bilgi zayıf asitlerin kısmen iyonlaştığını söyler; aynı derişimdeki bütün asitlerin pH’ının aynı olduğu yargısı bununla çelişir.

1. Verilen bilgiyi üç yargıya ayıralım: pH hidronyum derişiminin eksi logaritmasıdır, 25 °C’de pH + pOH = 14’tür ve zayıf asitler KISMEN iyonlaşır.
2. Seçenekleri bunlarla karşılaştıralım. Ölçeğin logaritmik olması birinci yargıdan, pOH’tan pH hesaplanabilmesi ikincisinden, zayıf asidin tam iyonlaşmaması üçüncüsünden doğrudan çıkıyor. Hidronyum arttıkça pH’ın düşmesi de eksi logaritmanın sonucu.
3. Geriye kalan yargı, aynı derişimdeki bütün asitlerin pH’ının aynı olacağını söylüyor. Oysa zayıf asit kısmen iyonlaştığı için aynı derişimde daha az hidronyum verir; pH’ları farklı çıkar. Bu yargı söylenemez.
4. Denetleyelim: 0,1 M HCl ile 0,1 M asetik asit ✓ — biri pH 1, öteki 2,9 veriyor; çeldirici doğrudan çürütülüyor.

21. pH, Nötrleşme ve Titrasyon Sorusu

• A) Titras sonunda çözelti hâlâ asidik (pH < 7) olduğundan pH 7'den düşük olur.
• B) Titras noktasının pH değeri her zaman bazdan (pH > 7) yüksek olur.
• C) Titras noktası, asidın ve bazın mol sayılarının eşit olduğu anda oluşur.
• D) Titras sırasında kullanılan göstergin geçiş aralığı pH 5 civarında olmalıdır.

Doğru cevap: C — Özet cevap: 50 mL 0,1 M HCl ile 0,1 M NaOH titrasında equivalence noktasında asid ve baz molları eşit olduğundan çözelti nötr (pH 7) olur; bu durumda şık B doğrudur.

1. 50 mL 0,1 M HCl çözeltisinde bulunan asit mol sayısını hesaplayın.
2. 0,05 L × 0,1 M = 0,005 mol asit ve aynı mol baz eklediğinizde equivalence noktası elde edilir.
3. Asit ile baz reaksiyonu NaCl ve su üretir; bu ürünler suda çözünmüş olduğu için çözelti nötrdir.
4. Nötr su çözeltisinin 25 °C’de pH’si 7 olur, yani asidik ya da bazik değildir.
5. Bu nedenle seçenek B, titras noktasında asidın ve bazın mol sayılarının eşit olduğu olduğunu doğru ifade eder.

22. Asetik Asit – Sodyum Hidroksit Titrasyonunda Eşdeğerlik Noktası pH'i

• A) 8,70
• B) 7,00
• C) 5,30
• D) 9,20

Doğru cevap: A — Eşdeğerlik noktasında asetik asit tamamen asetat iyonuna dönüşür; asetat iyonu suda hidroliz olarak OH⁻ üretir. Hesaplanan pH ≈ 8,70 olduğundan doğru cevap A şıkkıdır.

1. Eşdeğerlik noktasında 0,10 M asetik asit (25,0 mL) ile 0,10 M NaOH (25,0 mL) tam reaksiyona girer ve sadece asetat iyonu (CH₃COO⁻) oluşur.
2. Reaksiyon sonrası toplam çözelti hacmi = 25,0 mL + 25,0 mL = 50,0 mL olur.
3. Oluşan asetat iyon konsantrasyonu = (0,10 mol/L × 0,025 L) / 0,050 L = 0,050 M.
4. Asetat iyonu suda hidroliz olur: CH₃COO⁻ + H₂O ⇌ CH₃COOH + OH⁻.
5. Hidroliz sabiti Kb = Kw / Ka = 1,0×10⁻¹⁴ / 1,8×10⁻⁵ = 5,56×10⁻¹⁰.
6. [OH⁻] = √(Kb × C) = √(5,56×10⁻¹⁰ × 0,050) = 5,27×10⁻⁶ M.
7. pOH = -log[OH⁻] = 5,28 → pH = 14,00 – 5,28 = 8,72 ≈ 8,70.
8. Bu pH değeri verilen seçenekler arasında B (8,70) ile eşleşir.

23. Asidik Asitle Güçlü Baz Titrasyonunda Eşdeğerlik Noktası pH Hesabı

• A) 7,00
• B) 8,72
• C) 9,25
• D) 5,28

Doğru cevap: B — Eşdeğerlik noktasında asetik asidin tamponu olan asetat iyonu su ile hidroliz olup OH⁻ üretir; bu bazik çözeltinin pH’si ≈ 8,72 olur, bu da B şıkkına karşılık gelir.

1. Başlangıçtaki asetik asit mol sayısını hesapla: n = M × V = 0,10 mol/L × 0,0250 L = 0,00250 mol.
2. Eşdeğerlik noktasında eklenen NaOH mol sayısı da 0,00250 mol olur; toplam çözelti hacmi = 25,0 mL + 25,0 mL = 50,0 mL = 0,0500 L.
3. Oluşan asetat iyonu konsantrasyonu: [CH₃COO⁻] = 0,00250 mol / 0,0500 L = 0,0500 M.
4. Asetat iyonunun hidroliz sabiti: Kb = Kw / Ka = 1,0×10⁻¹⁴ / 1,8×10⁻⁵ = 5,56×10⁻¹⁰.
5. Hidroliz denklemi CH₃COO⁻ + H₂O ⇌ CH₃COOH + OH⁻ için [OH⁻] ≈ √(Kb·C) = √(5,56×10⁻¹⁰ × 0,0500) = 5,27×10⁻⁶ M.
6. pOH = –log[OH⁻] = –log(5,27×10⁻⁶) ≈ 5,28; pH = 14,00 – pOH ≈ 8,72.
7. Bulunan pH değeri 8,72 olduğundan doğru cevap B şıkkıdır.

24. pH ve Nötralleşme Reaksiyonları

• A) 25 mL saf su (nötral)
• B) 25 mL 0,05 M KOH çözeltisi
• C) 25 mL 0,1 M NaOH çözeltisi
• D) 25 mL 0,1 M NH₃ çözeltisi

Doğru cevap: A — Özet cevap: 25 mL 0,1 M HCl çözümü ile 25 mL saf su (nötral) karıştırıldığında, elde edilen çözeltinin pH'sı en düşük olur. Çünkü HCl tamamen iyonlaşır ve saf su ile karıştırıldığında pH 1,0 olurken, diğer şıklar bazik veya tampon özellikli çözeltiler içerdiği için pH daha yüksek olacaktır.

1. 25 mL 0,1 M HCl çözümünde HCl miktarı hesaplanır: 0,025 L × 0,1 M = 0,0025 mol H⁺ iyonu oluşur.
2. Şık A (NaOH): 25 mL 0,1 M NaOH ile karıştırıldığında tam nötralleşme olur (0,0025 mol H⁺ + 0,0025 mol OH⁻ → 0,0025 mol H₂O). pH = 7 olur.
3. Şık B (KOH): 25 mL 0,05 M KOH ile karıştırıldığında OH⁻ miktarı yetersizdir (0,00125 mol OH⁻). Kalan H⁺ iyonu: 0,0025 - 0,00125 = 0,00125 mol. pH = -log(0,00125/0,05) ≈ 1,4 olur.
4. Şık C (saf su): Saf su nötral olduğu için karışımda toplam hacim 50 mL, H⁺ iyonu miktarı 0,0025 mol kalır. pH = -log(0,0025/0,05) = 1,0 olur.
5. Şık D (NH₃): NH₃ zayıf bir bazdır ve H⁺ iyonunu tamamen nötrleştiremez. Karışım tampon özellikli olur ve pH 7'den büyük olur.
6. Karşılaştırıldığında, Şık C (saf su) ile yapılan karışımın pH'sı 1,0 olarak en düşüktür.