Üreme ve Gelişme

1. Tabloda embriyonik gelişimin basamakları verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan açıklama hangisidir?

• A) Hücre sayısının azalması
• B) Bölünmenin durması
• C) Kromozom sayısının artması
• D) Hücrelerin ölmesi
• E) Hücrelerin farklı görevler üstlenerek doku ve organları oluşturması

Doğru cevap: E — Farklılaşma, hücrelerin farklı görevler üstlenerek doku ve organları oluşturmasıdır.

1. Tablodaki sıra gelişimin akışını veriyor: döllenmeyle zigot oluşur, art arda mitozla hücre sayısı artar.
2. Bölünmeyle oluşan hücrelerin hepsi aynı kalsaydı yalnız bir hücre yığını ortaya çıkardı; oysa organizmada kas, sinir, epitel gibi farklı hücreler vardır.
3. Farklılaşma aşamasında her hücre farklı genleri çalıştırarak özel bir yapı ve görev kazanır; benzer hücreler bir araya gelip doku ve organları oluşturur.
4. Denetleyelim: bölünme "sayıyı", farklılaşma "çeşitliliği" sağlıyor; üç basamak birlikte bir organizmayı açıklıyor ✓

2. Bir bireydeki bütün hücrelerin aynı genleri taşımasına karşın farklı yapı ve görevlere sahip olmasının nedeni sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Her hücre türünde farklı genlerin çalıştırılması, diğerlerinin susturulması
• B) Genlerin kaybolması
• C) Kromozom sayısının değişmesi
• D) DNA’nın parçalanması
• E) Hücrelerin farklı zigotlardan gelmesi

Doğru cevap: A — Bütün hücreler aynı genleri taşıdığı hâlde farklı olabilir; çünkü her hücre türünde farklı genler çalıştırılır, diğerleri susturulur.

1. Bir bireydeki hücrelerin tamamı aynı zigottan mitozla oluştuğu için hepsinde aynı DNA bulunur.
2. Buna karşın kas hücresiyle sinir hücresinin yapısı ve görevi farklıdır; fark DNA’nın içeriğinden gelemez.
3. Fark, gen ifadesindedir: her hücre türünde o göreve uygun genler etkinken diğerleri kapalıdır. Kas hücresinde kasılma proteinlerinin genleri, salgı hücresinde enzim genleri okunur.
4. Denetleyelim: aynı kütüphane, farklı okunan sayfalar benzetmesi hem aynı geni hem farklı görevi birlikte açıklıyor ✓

3. Embriyonik gelişimin erken evrelerindeki hücrelerin farklı hücre türlerine dönüşebilme özelliğinin tıptaki önemi sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Hiçbir önemi yoktur
• B) Hücreleri yok etmesi
• C) Zarar görmüş dokuların onarımına yönelik tedavi araştırmalarına temel oluşturması
• D) Gelişimi durdurması
• E) Yalnız kuramsal olması

Doğru cevap: C — Erken evre hücrelerinin farklı hücre türlerine dönüşebilmesi, zarar görmüş dokuların onarımına yönelik tedavi araştırmalarına temel oluşturur.

1. Kutuya göre erken evre hücreleri henüz özelleşmemiştir ve farklı hücre türlerine dönüşebilir.
2. Sinir ve kalp kası gibi dokular yetişkinde kendini yenileyemez; bu dokulardaki hasar kalıcı olur.
3. Farklılaşabilen hücrelerden bu dokuların üretilmesi, kalıcı sayılan hasarların onarılmasını olanaklı kılabilir; kök hücre araştırmalarının amacı budur.
4. Denetleyelim: özellik (dönüşebilme) ile gereksinim (yenilenemeyen doku) örtüşüyor; bu yüzden alan tıpta araştırma konusu ✓

4. Tabloda çiçeğin kısımları ve görevleri verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan görev hangisidir?

• A) Tohum oluşturmak
• B) Kök geliştirmek
• C) Meyve oluşturmak
• D) Polen (çiçek tozu) üretmek
• E) Su taşımak

Doğru cevap: D — Erkek organın görevi polen (çiçek tozu) üretmektir.

1. Tablodaki dolu satırlar yardımcı kısımları anlatıyor: çanak yaprak tomurcuğu korur, taç yaprak tozlaştırıcıyı çeker.
2. Erkek organ ise doğrudan üremeye katılır; başçık kısmında mayozla erkek üreme hücreleri oluşur.
3. Bu hücreler polen taneleri içinde korunur ve dişi organa taşınmak üzere hazır bekler.
4. Denetleyelim: korumayı çanak, çekmeyi taç yaprak üstleniyor; üreme hücresini üretme işi erkek organa kalıyor, tablo tutarlı ✓

5. Böceklerle tozlaşan bitkilerin çiçeklerinin renkli ve kokulu, rüzgârla tozlaşanların ise sönük ve kokusuz olmasının nedeni sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Rastlantısal bir fark olması
• B) Böcek çekmenin renk ve koku gerektirmesi; rüzgârla tozlaşmada ise bu yatırımın gereksiz olması
• C) Rüzgârın renk sevmemesi
• D) Böceklerin kör olması
• E) Renkli çiçeklerin tohum vermemesi

Doğru cevap: B — Böcekle tozlaşan çiçeklerin renkli ve kokulu olmasının nedeni böcek çekme zorunluluğudur; rüzgârla tozlaşmada bu yatırım gereksizdir.

1. Tozlaşma polenin dişi organa taşınmasıdır; taşıyıcı ya bir hayvan ya rüzgârdır.
2. Taşıyıcı böcekse onun çiçeğe uğraması gerekir; renk, koku ve nektar böceği çeken işaretlerdir ve üretilmeleri bitkiye enerjiye mal olur.
3. Rüzgâr bir işaretle çekilemez; bu bitkilerde renk ve kokuya harcanacak enerji boşa gider. Onun yerine bol miktarda hafif polen üretilir.
4. Denetleyelim: iki çiçek tipindeki fark, taşıyıcıya göre değişen bir kaynak dağıtımıyla açıklanıyor; her iki durumda da yatırım işe yarar yere yapılıyor ✓

6. Tozlaşma ile döllenme arasındaki fark sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Tozlaşma polenin dişi organa ulaşması, döllenme ise üreme hücrelerinin birleşmesidir
• B) İkisi de aynıdır
• C) Tozlaşma döllenmeden sonra olur
• D) Döllenme rüzgârla olur
• E) Tozlaşma tohum oluşturur

Doğru cevap: A — Tozlaşma polenin dişi organa ulaşması, döllenme ise üreme hücrelerinin birleşmesidir.

1. Tozlaşma bir taşınma olayıdır: polen, rüzgâr ya da hayvanlarla dişi organın tepeciğine ulaşır.
2. Ulaşan polen burada bir boru uzatır; erkek üreme hücresi bu boruyla yumurtalıktaki yumurta hücresine taşınır.
3. İki üreme hücresinin birleşmesi döllenmedir ve zigotu oluşturur; yani döllenme tozlaşmadan sonra gelen ayrı bir hücresel olaydır.
4. Denetleyelim: sıra tozlaşma → polen tüpü → döllenme; tozlaşma gerçekleşse bile koşullar uygun değilse döllenme olmayabilir, bu da ikisinin ayrı olaylar olduğunu gösterir ✓

7. Tabloda döllenme sonrası oluşan yapılar verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan görev hangisidir?

• A) Polen üretmek
• B) Fotosentez yapmak
• C) Kök oluşturmak
• D) Tohumu korumak ve yayılmasına yardımcı olmak
• E) Su taşımak

Doğru cevap: D — Meyvenin görevi tohumu korumak ve yayılmasına yardımcı olmaktır.

1. Tablodaki dolu satır tohumu anlatıyor: döllenmiş tohum taslağından (ovülden) gelişir, yeni bitkiyi ve besinini taşır.
2. Meyve ise yumurtalığın gelişmesiyle oluşur ve tohumu çevreler; bu konum ona iki iş yükler.
3. Birincisi korumadır: etli ya da sert doku tohumu dış etkilerden ve erken zarardan korur. İkincisi yayılmadır: etli meyveler hayvanlarca yenip tohumu uzağa taşır, kanatlı ya da dikenli meyveler rüzgâr ve tüyle taşınır.
4. Denetleyelim: yayılma olmadan tohumlar ana bitkinin dibine düşer ve birbiriyle yarışır; meyvenin işlevi bu yüzden hem koruma hem taşıma olarak tutarlı ✓

8. Bazı tohumların uygun koşullar oluşana dek çimlenmemesinin bitkiye sağladığı yarar sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Tohumun ölmesi
• B) Çimlenmenin uygun mevsime denk gelmesi; kısa bir elverişli dönemde çimlenip sonraki olumsuz koşulda yok olmanın önlenmesi
• C) Tohumun ağırlaşması
• D) Tohumun küçülmesi
• E) Hiçbir yarar sağlamaması

Doğru cevap: B — Tohumun uygun koşullar oluşana dek çimlenmemesi (dormansi), çimlenmenin uygun mevsime denk gelmesini sağlar ve fidenin olumsuz koşulda yok olmasını önler.

1. Tabloya göre absisik asit tohumu uykuda tutar, giberellin ise çimlenmeyi başlatır; yani çimlenme zamanı denetlenen bir olaydır.
2. Tohum sonbaharda toprağa düşebilir; hemen çimlenirse fide kış koşullarında donar ve ölür.
3. Uyku hâli, tohumun uygun sıcaklık ve nem gelene kadar beklemesini sağlar; ilkbaharda çimlenen fide önünde uzun bir büyüme dönemi bulur.
4. Denetleyelim: bekleyen tohum canlı kalıyor, erken çimlenen fide ölüyor; öyleyse dormansi bir kusur değil hayatta kalma düzeneği ✓

9. Tabloda çimlenmeyi etkileyen etkenler verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan rol hangisidir?

• A) Tohumu ıslatmak
• B) Tohumu renklendirmek
• C) Solunumla enerji üretimini sağlamak
• D) Kabuğu sertleştirmek
• E) Işık üretmek

Doğru cevap: C — Oksijenin çimlenmedeki rolü, solunumla enerji üretimini sağlamaktır.

1. Tablodaki diğer satırlar suyun ve sıcaklığın rolünü veriyor: su tohumu şişirip enzimleri etkinleştirir, sıcaklık enzimlerin çalışmasına uygun aralığı sağlar.
2. Çimlenme etkin bir süreçtir: depo besin parçalanır, yeni yapılar kurulur; bunların hepsi ATP gerektirir.
3. Tohumdaki besinin ATP’ye çevrilmesi oksijenli solunumla olur; bu yüzden oksijen çimlenmenin zorunlu koşullarından biridir.
4. Denetleyelim: suya tümüyle batmış tohumun çimlenememesi, oksijenin gerçekten gerekli olduğunu doğruluyor ✓

10. Çoğu tohumun çimlenmesi için ışığın zorunlu olmamasının nedeni sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Işığın zararlı olması
• B) Fotosentezin tohumda olması
• C) Tohumun ışık üretmesi
• D) Işığın toprağa girmesi
• E) Çimlenmede kullanılan enerjinin tohumdaki depo besinden gelmesi; fotosentezin ancak yapraklar oluştuktan sonra başlaması

Doğru cevap: E — Çoğu tohumda çimlenme için ışık zorunlu değildir; çünkü kullanılan enerji tohumdaki depo besinden gelir ve fotosentez ancak yapraklar oluştuktan sonra başlar.

1. Çimlenmede gereken enerji, tohumun içinde hazır bulunan nişasta, yağ ve protein gibi depo besinlerden karşılanır.
2. Bu besinler enzimlerle parçalanıp oksijenli solunumla ATP’ye çevrilir; bu tepkimeler ışık gerektirmez.
3. Fotosentez ancak fide toprak yüzeyine çıkıp yapraklarını açtıktan sonra başlar; ışık zorunluluğu o aşamada doğar.
4. Denetleyelim: tohumların toprak altında, karanlıkta çimlenmesi bu açıklamayı doğrudan doğruluyor ✓

11. Yukarıda anlatılan düzenekte hangi kaplarda çimlenme beklenir?

• A) Yalnız birinci
• B) İkinci ve üçüncü
• C) Yalnız dördüncü
• D) Hepsi
• E) Hiçbiri

Doğru cevap: B — Kuru tohumda enzimler etkinleşmez; tümüyle suya batırılan tohum ise oksijen alamadığı için solunum yapamaz. Nemli olan iki kapta hem su hem oksijen bulunur; ışık zorunlu değildir.

1. Kuru kapta su yok, çimlenme olmaz.
2. Suya batmış kapta oksijen yok.
3. Nemli iki kapta su ve oksijen vardır.

12. Çimlenme deneyinde her kaba aynı sayıda ve aynı türden tohum konulmasının gerekçesi sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Kap sayısını artırmak
• B) Suyu azaltmak
• C) Tohumları korumak
• D) Süre kazanmak
• E) Kaplar arasındaki tek farkın incelenen etken olmasını sağlamak; başka farklar varsa sonucun kaynağının belirlenememesi

Doğru cevap: E — Her kaba aynı sayıda ve aynı türden tohum konulması, kaplar arasındaki tek farkın incelenen etken olmasını sağlar.

1. Deneyde kaplar birbiriyle karşılaştırılacak; sonuçtaki farkın nereden geldiği bilinmelidir.
2. Tohum türü farklı olsaydı çimlenme oranındaki fark tür farkından da doğabilirdi; tohum sayısı farklı olsaydı oranlar karşılaştırılamazdı.
3. Tür ve sayı eşitlenince kaplar arasında yalnız incelenen etken (örneğin sıcaklık ya da ışık) farklı kalır.
4. Denetleyelim: tek değişkenli düzenekte sonuçtaki fark yalnız o değişkene bağlanabilir; kontrollü deneyin gereği yerine gelmiş oluyor ✓

13. Grafikte sıcaklığa göre çimlenen tohum sayısı verilmiştir. Eğrinin tepe yapıp inmesinin nedeni nedir?

• A) Çimlenmeyi yürüten enzimlerin en uygun bir sıcaklık aralığı olması; bu aralığın üstünde enzimlerin bozulması
• B) Ölçüm hatası
• C) Tohumların bitmesi
• D) Suyun buharlaşması
• E) Işığın azalması

Doğru cevap: A — Eğrinin tepe yapıp inmesinin nedeni, çimlenmeyi yürüten enzimlerin en uygun bir sıcaklık aralığının bulunması ve bu aralığın üstünde enzimlerin bozulmasıdır.

1. Grafiği okuyalım: 5 °C’de yaklaşık 2, 15 °C’de yaklaşık 12, 25 °C’de yaklaşık 18 tohum çimleniyor; 40 °C’de sayı yaklaşık 4’e düşüyor.
2. Düşük sıcaklıkta enzimlerin çalışma hızı azdır; sıcaklık arttıkça çarpışma sıklığı ve tepkime hızı artar, bu yüzden eğri önce yükselir.
3. En uygun sıcaklığın üstünde enzim proteinlerinin yapısı bozulur; bozulan enzim işlev göremez, çimlenen tohum sayısı hızla düşer.
4. Denetleyelim: 25 °C dolayındaki tepe ve 40 °C’deki keskin düşüş, enzimle yürüyen bütün süreçlerde görülen eğri biçimiyle uyuşuyor ✓

14. Bazı sert kabuklu tohumların doğada ancak kabuk aşındıktan sonra çimlenebilmesinin anlamı sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Kabuğun gereksiz olması
• B) Tohumun ölü olması
• C) Kabuğun zararlı olması
• D) Kabuğun hem tohumu koruması hem çimlenmeyi geciktirerek uygun zaman ve yere yayılmayı sağlaması
• E) Suyun gereksiz olması

Doğru cevap: D — Sert kabuk hem tohumu korur hem çimlenmeyi geciktirerek tohumun uygun zamana ve yere yayılmasını sağlar.

1. Sert kabuk fiziksel bir kalkandır: kuruluğa, mekanik zarara ve birçok canlının sindirimine dayanır.
2. Aynı kabuk su ve gaz girişini de engeller; bu yüzden tohum kabuk aşınana kadar çimlenemez.
3. Aşınma zaman ister: toprakta bekleme, bir hayvanın sindirim kanalından geçme ya da yangın sonrası ısı. Bu gecikme sırasında tohum çoğu kez ana bitkiden uzağa taşınmış olur.
4. Denetleyelim: kabuk hem koruma hem erteleme sağlıyor; sonuçta çimlenme uygun koşulda ve yeni bir alanda gerçekleşiyor ✓

15. Tohumdaki depo besinin çimlenme sırasındaki işlevi sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Tohumu ağırlaştırmak
• B) Tohumu korumak
• C) Fide fotosentez yapabilecek duruma gelene dek gerekli enerji ve yapı taşlarını sağlamak
• D) Su tutmak
• E) Işık üretmek

Doğru cevap: C — Tohumdaki depo besin, fide fotosentez yapabilecek duruma gelene dek gerekli enerjiyi ve yapı taşlarını sağlar.

1. Çimlenen tohumda kök ve gövde gelişir; bu büyüme için hem ATP hem protein, zar gibi yapıların hammaddesi gerekir.
2. Fide toprak altındayken ya da henüz yaprak açmamışken fotosentez yapamaz; dışarıdan besin de alamaz.
3. Bu dönemde tüm gereksinim tohumdaki nişasta, yağ ve protein deposundan karşılanır; enzimler bu besinleri parçalar, solunumla ATP üretilir.
4. Denetleyelim: depo besin bitmeden fide yaprak açıp kendi besinini üretmeye başlar; büyük tohumlu türlerin fidelerinin gölgeye daha dayanıklı olması da bunu doğruluyor ✓

16. Bir öğrenci çiçeğin kısımlarını bilimsel gözlemle incelemek istemektedir. İzlemesi gereken en uygun yol hangisidir?

• A) Çiçeğe uzaktan bakmak
• B) Kitaptan kopyalamak
• C) Yalnız rengini not etmek
• D) Çiçeği dıştan içe doğru sistemli biçimde ayırıp her kısmı çizerek ve ölçerek kaydetmek
• E) Tahmin etmek

Doğru cevap: D — En uygun yol, çiçeği dıştan içe doğru sistemli biçimde ayırıp her kısmı çizerek ve ölçerek kaydetmektir.

1. Bilimsel gözlem sistemli ve kayıtlı olmalıdır; rastgele bakmak hangi kısmın incelendiğini bile belirsiz bırakır.
2. Çiçekte kısımlar dıştan içe doğru düzenli sıralanır: çanak yaprak, taç yaprak, erkek organ, dişi organ. Bu sırayla ayırmak hiçbir kısmın atlanmamasını sağlar.
3. Her kısmın çizilmesi ve ölçülmesi gözlemi kalıcı ve karşılaştırılabilir kılar; başka biri aynı yolla gözlemi yineleyebilir.
4. Denetleyelim: yöntem sistemli, eksiksiz ve denetlenebilir; bilimsel gözlemin üç gereği de karşılanıyor ✓

17. Arı popülasyonlarındaki azalmanın tarımsal üretimi tehdit etmesinin nedeni sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Arıların bal üretmesi
• B) Arıların toprak kazması
• C) Birçok kültür bitkisinin tozlaşmasının arılara bağlı olması; tozlaşma olmadan tohum ve meyve oluşmaması
• D) Arıların su taşıması
• E) Arıların bitki yemesi

Doğru cevap: C — Birçok kültür bitkisinin tozlaşması arılara bağlıdır; tozlaşma olmazsa döllenme, tohum ve meyve de oluşmaz. Arı azalması bu yüzden tarımsal üretimi tehdit eder.

1. Elma, kiraz, kabak gibi birçok kültür bitkisinde polen çiçekten çiçeğe böceklerle, özellikle arılarla taşınır.
2. Arı sayısı azalırsa taşınan polen azalır; tozlaşma gerçekleşmeyen çiçeklerde döllenme de olmaz.
3. Döllenme olmadan yumurtalık gelişmez; tohum ve onu çevreleyen meyve oluşmaz, yani ürün alınamaz.
4. Denetleyelim: zincir "arı → tozlaşma → döllenme → meyve" biçiminde; ilk halka zayıflayınca sonuncusu doğrudan etkileniyor, bu da bir gıda güvenliği sorunu ✓

18. Bir öğrenci nemli pamuk üzerine koyduğu tohumların çimlendiğini, aynı tohumları su dolu kapta beklettiğinde ise çimlenmediğini gözlemiştir. Bu gözlemin gösterdiği nedir?

• A) Suyun çimlenmeyi engellediği
• B) Çimlenme için suyun yanında oksijenin de gerekli olduğu; suya tümüyle batmış tohumun oksijen alamadığı
• C) Tohumların bozuk olduğu
• D) Işığın gerekli olduğu
• E) Sıcaklığın düşük olduğu

Doğru cevap: B — Gözlem, çimlenme için suyun yanında oksijenin de gerekli olduğunu gösterir; suya tümüyle batmış tohum oksijen alamaz.

1. İki düzeneği karşılaştıralım: nemli pamukta tohum hem su hem hava ile temas hâlinde, su dolu kapta ise tümüyle suyun altında.
2. Her iki düzenekte de su var; öyleyse çimlenme farkının nedeni su olamaz.
3. Farklı olan tek koşul oksijene erişimdir: suda çözünmüş oksijen çimlenme için yetersiz kalır, tohum solunumla yeterli ATP üretemez ve çimlenemez.
4. Denetleyelim: tek değişken oksijen, sonuç çimlenmenin durması; öyleyse çimlenme için su tek başına yeterli değil, oksijen de gerekli ✓

19. Embriyonik gelişimle ilgili bilgi toplarken kullanılacak kaynakların taşıması gereken özellik sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Kısa olması
• B) Kolay bulunması
• C) Görselinin çok olması
• D) Popüler olması
• E) Bilimsel yayınlara dayanması, güncel olması ve kaynağının denetlenebilmesi

Doğru cevap: E — Kullanılacak kaynaklar bilimsel yayınlara dayanmalı, güncel olmalı ve kaynağı denetlenebilmelidir.

1. Embriyonik gelişim hızla ilerleyen bir alandır; yıllar önceki bir kaynak aşılmış bilgi içerebilir, bu yüzden güncellik gerekir.
2. Bilgi bilimsel yayına dayanmalıdır; bu, verinin yöntemle elde edilip başka araştırmacılarca denetlendiği anlamına gelir.
3. Kaynağın belirtilmesi ve erişilebilir olması, okurun bilgiyi geriye doğru izleyip doğrulamasını sağlar.
4. Denetleyelim: güncellik, bilimsel dayanak ve denetlenebilirlik bir arada; üçü de kaynağın güvenilirlik ölçütü ✓

20. Embriyonik gelişim bölünme ve farklılaşmayla ilerler; çiçeğin kısımları üreme işlevi çevresinde düzenlenmiştir ve çimlenme su, uygun sıcaklık ile oksijen gerektirir. Bu bilgiye dayanarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Çimlenmenin başlayabilmesi için ışık zorunludur.
• B) Meyve tohumun yayılmasına yardımcı olur.
• C) Tozlaşma ile döllenme farklı olaylardır.
• D) Dormansi çimlenmeyi uygun zamana erteler.
• E) Bütün hücreler aynı genleri taşır.

Doğru cevap: A — "Çimlenmenin başlayabilmesi için ışık zorunludur" söylenemez; verilen bilgi çimlenmenin su, uygun sıcaklık ve oksijen gerektirdiğini söylüyor.

1. Verilen bilgideki çimlenme koşulları sayılı: su, uygun sıcaklık ve oksijen. Işık bu listede yok.
2. Çimlenme enerjisi tohumdaki depo besinden karşılanır; fotosentez ancak yapraklar oluştuktan sonra başlar. Bu yüzden çoğu tohum toprak altında, karanlıkta çimlenir.
3. Diğer ifadeler verilen bilgiyle ve konuyla uyumludur: meyve tohumun yayılmasına yardımcı olur; tozlaşma ile döllenme farklı olaylardır; dormansi çimlenmeyi uygun zamana erteler; bütün hücreler aynı genleri taşır.
4. Denetleyelim: bilgide bulunmayan ve biyolojik olarak da genel geçer olmayan tek ifade ışık zorunluluğu; öyleyse söylenemeyecek olan budur ✓