Bölgesel Kalkınma ve İşlevsel Bölgeler

1. Tabloda bölge türleri karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan ölçüt hangisidir?

• A) Yükselti
• B) Bitki örtüsü
• C) Yağış miktarı
• D) Toprak türü
• E) Belirli bir işlevin (sanayi, tarım, turizm, madencilik) yoğunlaştığı alanlar

Doğru cevap: E — İşlevsel bölgenin ölçütü, sanayi, tarım, turizm ya da madencilik gibi belirli bir işlevin yoğunlaştığı alandır.

1. Tablonun kurgusu: solda bölge türü, sağda o bölgeyi belirleyen ölçüt.
2. Dolu satır: doğal bölge → iklim, yer şekilleri, bitki örtüsü gibi doğal özellikler.
3. İşlevsel bölge ise doğayla değil insan etkinliğiyle tanımlanır: bir alanda hangi ekonomik işlev yoğunlaşıyorsa bölge ona göre çizilir.
4. Denetleyelim: şıklardaki yükselti, bitki örtüsü, yağış ve toprak türü doğal ölçütlerdir ve zaten doğal bölge satırına aittir ✓ — boşluğa işlev yoğunlaşması gelir.

2. İşlevsel bölge sınırlarının zaman içinde değişebilmesinin nedeni sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Ekonomik etkinliğin yer değiştirebilmesi; yeni yatırımların ve ulaşım hatlarının yeni yoğunlaşma alanları yaratması
• B) Haritaların değişmesi
• C) Doğal sınırların kayması
• D) Nüfusun sabit olması
• E) Sınırların yasal olması

Doğru cevap: A — İşlevsel bölge sınırları değişebilir, çünkü ekonomik etkinlik yer değiştirebilir ve yeni yatırımlar ile ulaşım hatları yeni yoğunlaşma alanları yaratır.

1. İşlevsel bölgeyi belirleyen şey ekonomik etkinliğin nerede yoğunlaştığıdır.
2. Ekonomik etkinlik sabit değildir: yeni bir organize sanayi bölgesi, otoyol ya da liman kurulunca yatırımlar oraya kayar.
3. Etkinlik yer değiştirdikçe yoğunlaşma alanı, dolayısıyla bölgenin sınırı da yer değiştirir.
4. Denetleyelim: doğal bölge sınırları insan ölçeğinde değişmezken işlevsel bölge sınırları birkaç on yılda değişebilir ✓.

3. Tabloda bir bölgesel kalkınma projesinin bileşenleri verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan etki hangisidir?

• A) Yalnız baraj yapımı
• B) Yalnız yol yapımı
• C) Eğitim, sağlık ve kadın istihdamı gibi alanlarda yaşam kalitesinin yükselmesi
• D) Yalnız elektrik üretimi
• E) Hiçbir etki

Doğru cevap: C — Sosyal bileşenin beklenen etkisi, eğitim, sağlık ve kadın istihdamı gibi alanlarda yaşam kalitesinin yükselmesidir.

1. Tablodaki dolu satırlar: sulama → tarımsal üretim ve gelir artışı; enerji üretimi → elektrik arzının artması.
2. Bu iki bileşen üretimi hedefliyor. Sosyal bileşen ise doğrudan insanın yaşam koşullarını hedefler.
3. Eğitim ve sağlık hizmetleri ile kadınların iş gücüne katılımı, artan gelirin topluma yayılmasını ve kalıcı dönüşümü sağlar.
4. Denetleyelim: sosyal bileşen → yaşam kalitesi ✓; baraj, yol ve elektrik ise altyapı ve üretim bileşenleridir.

4. Bölgesel kalkınma projelerinin temel amacı sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Nüfusu azaltmak
• B) Tarımı bitirmek
• C) Göçü artırmak
• D) Bölgeler arası gelişmişlik farkını azaltmak; geri kalan bölgelerin üretim ve yaşam koşullarını yükseltmek
• E) Sanayiyi kapatmak

Doğru cevap: D — Bölgesel kalkınma projelerinin temel amacı bölgeler arası gelişmişlik farkını azaltmak ve geri kalan bölgelerin üretim ve yaşam koşullarını yükseltmektir.

1. Bir ülkenin içinde bazı bölgeler sanayi, gelir ve hizmet açısından ileride, bazıları geride kalır.
2. Bu fark geri kalan bölgeden gelişmiş bölgeye göç baskısı ve toplumsal eşitsizlik doğurur.
3. Projeler geri kalan bölgeye yatırım, altyapı ve hizmet götürerek insanların yaşadığı yerde kalkınmasını hedefler.
4. Denetleyelim: amaç farkı kapatmak ✓ — nüfusu azaltmak, göçü artırmak ya da tarımı bitirmek bu amacın tam tersidir.

5. Sulama yatırımlarının tarımsal gelir üzerindeki etkisi sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Etkisi bulunmaması
• B) Yağışa bağımlılığı azaltarak yılda birden çok ürün alınmasını ve daha yüksek gelirli ürünlere geçilmesini sağlaması
• C) Gelirin azalması
• D) Toprağın bozulması yalnızca
• E) Üretimin durması

Doğru cevap: B — Sulama tarımı yağışa bağımlılıktan kurtarır; yılda birden çok ürün alınmasını ve daha yüksek gelirli ürünlere geçilmesini sağlayarak geliri artırır.

1. Kuru tarımda üretim yağışa bağlıdır: yağışlı yıl iyi, kurak yıl kötü geçer ve genellikle tahıl gibi tek ürün alınır.
2. Sulama suyu düzenli sağlayınca verim yıldan yıla daha istikrarlı olur.
3. Uzun ve sıcak yetişme mevsiminde yılda iki ürün alınabilir; pamuk, sebze, meyve gibi suya ihtiyaç duyan ama daha değerli ürünlere geçilebilir.
4. Denetleyelim: istikrarlı üretim + ikinci ürün + değerli ürün = daha yüksek gelir ✓.

6. Sulama projelerinde drenaj (fazla suyun uzaklaştırılması) altyapısının da kurulmasının gerekçesi sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Fazla suyun taban suyunu yükselterek buharlaşmayla toprak yüzeyinde tuz birikmesine yol açmasını önlemek
• B) Maliyeti artırmak
• C) Su tasarrufu sağlamak yalnızca
• D) Ürünü çoğaltmak
• E) Toprağı ısıtmak

Doğru cevap: A — Drenaj, fazla suyun taban suyunu yükseltip buharlaşmayla toprak yüzeyinde tuz biriktirmesini önlemek için kurulur.

1. Tarlaya bitkinin kullanabileceğinden fazla su verilirse fazlası toprağın derinine sızar ve taban suyu yükselir.
2. Yüzeye yaklaşan taban suyu kılcal yolla toprak yüzeyine çıkar ve sıcakta buharlaşır.
3. Su buharlaşır ama içindeki çözünmüş tuzlar geride kalır; yıllar içinde toprak tuzlanır ve verimsizleşir.
4. Denetleyelim: drenaj fazla suyu uzaklaştırıyor → taban suyu yükselmiyor → tuz birikmiyor ✓.

7. Tabloda ekonomik sektörler verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan kapsam hangisidir?

• A) Yalnız tarım
• B) Yalnız imalat
• C) Yalnız madencilik
• D) Ticaret, ulaşım, turizm, eğitim, sağlık, finans ve bilişim
• E) Yalnız balıkçılık

Doğru cevap: D — Üçüncül (hizmet) sektör; ticaret, ulaşım, turizm, eğitim, sağlık, finans ve bilişim gibi mal üretmeyen, hizmet sunan etkinlikleri kapsar.

1. Tablodaki dolu satırlar: birincil sektör doğadan ham madde elde eder (tarım, hayvancılık, madencilik); ikincil sektör bu ham maddeyi işler (sanayi, imalat).
2. Üçüncül sektör mal üretmez; üretim ile tüketim arasındaki bağı kurar ve insanlara hizmet sunar.
3. Ticaret, ulaşım, turizm, eğitim, sağlık, finans ve bilişim bu tanıma uyar.
4. Denetleyelim: şıklardaki tarım, madencilik ve balıkçılık birincil; imalat ikincil sektöre aittir ✓ — boşluğa hizmetler listesi gelir.

8. Kalkınan ülkelerde hizmet sektörünün payının artmasının nedeni sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Tarımın yok olması
• B) Gelir arttıkça eğitim, sağlık, ulaşım ve finans gibi hizmetlere talebin yükselmesi; ayrıca sanayinin de bu hizmetlere gereksinim duyması
• C) Sanayinin kapanması
• D) Nüfusun azalması
• E) Hizmetin ucuz olması

Doğru cevap: B — Gelir arttıkça eğitim, sağlık, ulaşım ve finans gibi hizmetlere talep yükselir; büyüyen sanayi de bu hizmetlere gereksinim duyduğu için hizmet sektörünün payı artar.

1. İnsanlar temel gereksinimlerini karşıladıktan sonra artan gelirlerini daha çok eğitim, sağlık, eğlence ve seyahat gibi hizmetlere harcar.
2. Sanayi büyüdükçe lojistik, bankacılık, sigorta, bilişim ve danışmanlık hizmetlerine gereksinimi de artar.
3. İki kaynaktan gelen talep hizmet sektörünü öteki sektörlerden daha hızlı büyütür.
4. Denetleyelim: artan olan sektörün PAYI ✓ — tarım ve sanayi yok olmaz, yalnız ekonomideki oranları küçülür.

9. Hizmet sektörünün ekonomik kalkınmaya katkısının nitelik açısından değerlendirilmesi sorulmaktadır. Doğru değerlendirme hangisidir?

• A) Bütün hizmetler aynı katkıyı sağlar
• B) Hizmetin katkısı yoktur
• C) Bilişim, finans ve mühendislik gibi yüksek nitelikli hizmetler daha yüksek katma değer üretir; düşük nitelikli hizmetlerin katkısı sınırlı kalır
• D) Yalnız turizm katkı sağlar
• E) Katkı ölçülemez

Doğru cevap: C — Bilişim, finans ve mühendislik gibi yüksek nitelikli hizmetler daha yüksek katma değer üretir; düşük nitelikli hizmetlerin kalkınmaya katkısı sınırlı kalır.

1. Hizmet sektörü türdeş değildir: bir yazılım şirketi ile küçük bir seyyar satıcı aynı sektörde sayılır.
2. Nitelikli iş gücüne dayanan hizmetler, çalışan başına yüksek gelir, teknoloji birikimi ve ihracat olanağı yaratır.
3. Düşük nitelikli hizmetler istihdam sağlasa da verimlilik ve gelir artışı sınırlı kalır.
4. Denetleyelim: değerlendirme hizmetin niteliğine göre ayrım yapıyor ✓ — soru da "nitelik açısından" değerlendirme istiyor.

10. Grafikte bir ülkede hizmet sektörünün ekonomideki payının yıllara göre değişimi verilmiştir. Grafiğe göre yapılabilecek doğru yorum hangisidir?

• A) Grafik yatay bir doğrudur
• B) Pay azalmaktadır
• C) Pay sabittir
• D) Tarım artmaktadır
• E) Hizmet sektörünün payı düzenli olarak artmaktadır

Doğru cevap: E — Grafikteki eğri yıllar boyunca yükseldiği için hizmet sektörünün payı düzenli olarak artmaktadır.

1. Grafiğin eksenlerini okuyalım: yatay eksende yıllar, dikey eksende hizmet sektörünün yüzde payı.
2. Eğri soldan sağa doğru sürekli yükseliyor; yani her yıl pay bir önceki yıldan büyük.
3. Bu, ekonomik yapının hizmet sektörüne doğru dönüştüğünü gösterir.
4. Denetleyelim: "yatay doğru", "pay sabit" ve "pay azalıyor" yorumları yükselen eğriyle çelişir ✓; grafik tarım hakkında veri içermediği için "tarım artıyor" da çıkarılamaz.

11. Başarılı bir bölgesel kalkınma projesinin bölgeden verilen göçü azaltmasının nedeni sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Göçün yasaklanması
• B) Yerinde istihdam ve gelir olanaklarının artmasıyla göç etme gerekçesinin zayıflaması
• C) Ulaşımın zorlaşması
• D) Nüfusun azalması
• E) Kentlerin kapanması

Doğru cevap: B — Başarılı bir kalkınma projesi yerinde istihdam ve gelir olanaklarını artırdığı için göç etme gerekçesi zayıflar ve göç azalır.

1. Bölgeden verilen göçün başlıca nedeni iş ve gelir yetersizliğidir; göç büyük ölçüde ekonomik bir karardır.
2. Proje bölgede sanayi, tarım ya da hizmet alanında yeni işler yaratır, geliri yükseltir.
3. Yaşadığı yerde geçimini sağlayabilen kişi için göçün getirdiği maliyete ve yeni yere uyum güçlüğüne katlanma gerekçesi azalır.
4. Denetleyelim: neden ekonomik, çözüm de ekonomik ✓ — göç zorla değil, gerekçesi ortadan kalktığı için azalıyor.

12. Bölgesel kalkınma politikalarında büyük kentlere yığılmanın azaltılmak istenmesinin nedeni sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Kentlerin küçük olması
• B) Sorun bulunmaması
• C) Kentlerin boş olması
• D) Göçün yararlı olması
• E) Aşırı yığılmanın konut, ulaşım, altyapı ve çevre sorunlarını büyütmesi; kaynakların dengesiz kullanılması

Doğru cevap: E — Aşırı yığılma konut, ulaşım, altyapı ve çevre sorunlarını büyüttüğü ve kaynakların dengesiz kullanılmasına yol açtığı için azaltılmak istenir.

1. Büyük kent belirli bir büyüklüğe kadar iş ve hizmet açısından verimlidir.
2. Bu eşik aşılınca yığılmanın maliyeti hızla artar: konut fiyatları yükselir, trafik ve ulaşım süreleri uzar, su ve kanalizasyon altyapısı yetmez, hava kirliliği artar.
3. Aynı zamanda yatırımlar büyük kentte toplandığı için öbür bölgeler geride kalır; kaynaklar dengesiz kullanılır.
4. Denetleyelim: yığılma hem kentin kendisine hem geride kalan bölgeye zarar veriyor ✓ — dengeli dağılım bu yüzden hedeflenir.

13. Organize sanayi bölgelerinin kurulmasının sağladığı yararlar sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Altyapının ortak kullanılması, atık yönetiminin toplu yapılabilmesi ve sanayinin yerleşim alanlarından ayrılması
• B) Yalnız arazi tahsisi
• C) Yalnız vergi toplanması
• D) Yalnız istihdam azaltılması
• E) Hiçbir yarar sağlamaması

Doğru cevap: A — Organize sanayi bölgesi altyapının ortak kullanılmasını, atık yönetiminin toplu yapılmasını ve sanayinin yerleşim alanlarından ayrılmasını sağlar.

1. Dağınık kurulan fabrikaların her biri için ayrı yol, elektrik, su ve arıtma hattı çekmek pahalıdır.
2. Toplu yerleşimde bu altyapı bir kez kurulur ve bütün fabrikalar ortak kullanır; birim maliyet düşer.
3. Atıklar merkezi arıtma tesisinde işlenir, çevresel denetim kolaylaşır; sanayi konut alanlarından uzaklaştığı için gürültü ve kirlilik de azalır.
4. Denetleyelim: ekonomik, çevresel ve planlama yararları bir arada ✓.

14. Yatırım teşviklerinin bölgelere göre farklılaştırılmasının gerekçesi sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Teşviklerin ucuz olması
• B) Yatırımın gereksiz olması
• C) Bölgelerin aynı olması
• D) Gelişmişlik düzeyi düşük bölgelerde yatırımın kendiliğinden gerçekleşmemesi; daha yüksek desteğin yatırımı oraya yönlendirmesi
• E) Farklılığın rastgele olması

Doğru cevap: D — Az gelişmiş bölgelere yatırım kendiliğinden gitmediği için teşvikler farklılaştırılır; daha yüksek destek yatırımı o bölgelere yönlendirir.

1. Yatırımcı doğal olarak pazara, nitelikli iş gücüne ve altyapıya yakın, yani zaten gelişmiş bölgeleri seçer.
2. Böylece gelişmiş bölge daha çok yatırım çeker, geri kalan bölge daha da geride kalır.
3. Devlet geri kalmış bölgede vergi indirimi, sigorta primi desteği ve arsa gibi daha yüksek teşvik vererek bu bölgedeki yatırımın maliyetini düşürür.
4. Denetleyelim: farklılaştırılmış teşvik, yatırımcının kendiliğinden yapmayacağı seçimi kârlı hâle getiriyor ✓.

15. Bir bölgesel kalkınma projesinin başarısı değerlendirilirken bakılması gereken göstergeler sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Yalnız yatırım tutarı
• B) Yalnız baraj sayısı
• C) Kişi başına gelir, istihdam, göç dengesi, eğitim ve sağlık göstergelerindeki değişimin birlikte izlenmesi
• D) Yalnız sulanan alan
• E) Yalnız nüfus

Doğru cevap: C — Kalkınma projesinin başarısı kişi başına gelir, istihdam, göç dengesi, eğitim ve sağlık göstergelerindeki değişim birlikte izlenerek değerlendirilir.

1. Göstergeleri ikiye ayıralım: girdi göstergeleri (harcanan para, yapılan baraj, sulanan alan) projeye ne konduğunu gösterir.
2. Sonuç göstergeleri (gelir, istihdam, göç, eğitim, sağlık) bölgede yaşayanların durumunun ne kadar değiştiğini gösterir.
3. Projenin amacı insanların yaşam koşullarını iyileştirmek olduğu için başarı sonuç göstergeleriyle ve birden çok gösterge birlikte ölçülür.
4. Denetleyelim: tek bir girdiye bakmak, çok harcanıp az sonuç alınan projeyi de başarılı gösterirdi ✓ — bu yüzden çoklu sonuç göstergesi gerekir.

16. Yukarıda anlatılan durumun gösterdiği nedir?

• A) Projelerin gereksiz olduğu
• B) Tarımın önemsiz olduğu
• C) Barajların zararsız olduğu
• D) Büyük yatırımların yarar ve maliyetlerinin birlikte değerlendirilmesi gerektiği; etki değerlendirmesinin zorunlu olduğu
• E) Yerleşmelerin taşınamayacağı

Doğru cevap: D — Baraj hem üretim artışı hem yerleşme ve tarihî alan kaybı getirmiştir; bu, büyük yatırımların yarar ve maliyetlerinin birlikte değerlendirilmesi, etki değerlendirmesi yapılması gerektiğini gösterir.

1. Durumun bir yüzü kazanç: sulama ve tarımsal üretim artmış.
2. Öbür yüzü kayıp: vadedeki yerleşmeler ve tarihî alanlar su altında kalmış; insanlar yerinden edilmiş, kültürel miras yitirilmiş.
3. Kazanç ve kayıp aynı projeden doğuyor; o hâlde karar verilmeden önce ikisi birlikte ölçülmeli, kayıplar için önlem (taşıma, kurtarma kazısı) planlanmalı.
4. Denetleyelim: tek yönlü hüküm (projeler gereksiz ya da barajlar zararsız) durumun iki yüzünden birini yok sayar ✓.

17. Turizmin bir bölgede işlevsel bölge oluşturmasının nasıl gerçekleştiği sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Doğal sınırların değişmesiyle
• B) İklimin değişmesiyle
• C) Konaklama, ulaşım ve hizmet yatırımlarının belirli bir alanda yoğunlaşarak o alanı turizm ağırlıklı bir bölge hâline getirmesiyle
• D) Nüfusun azalmasıyla
• E) Tarımın bitmesiyle

Doğru cevap: C — Turizm, konaklama, ulaşım ve hizmet yatırımları belirli bir alanda yoğunlaşıp o alanı turizm ağırlıklı bir bölge hâline getirdiğinde işlevsel bölge oluşturur.

1. İşlevsel bölge, belirli bir ekonomik etkinliğin yoğunlaştığı alandır.
2. Bir kıyı şeridine otel, havalimanı, yol, lokanta ve eğlence yatırımları yapıldıkça çalışanların ve gelirin çoğu turizmden gelir.
3. Zamanla o alanın ekonomik kimliği turizmle tanımlanır; sınırı da yatırımların yayıldığı yere kadar uzanır.
4. Denetleyelim: bölgeyi oluşturan doğal değişim değil, yatırım yoğunlaşması ✓.

18. Ülkemizdeki işlevsel bölgeleri analiz ederken kullanılacak veriler sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Yalnız fiziki harita
• B) Sektörel istihdam oranları, üretim değerleri, yatırım verileri ve tematik haritalar
• C) Yalnız nüfus sayımı
• D) Yalnız iklim verileri
• E) Yalnız yükselti verileri

Doğru cevap: B — İşlevsel bölgeler ekonomik etkinlikle tanımlandığı için sektörel istihdam oranları, üretim değerleri, yatırım verileri ve tematik haritalar kullanılır.

1. Önce bölgeyi neyin tanımladığını hatırlayalım: belirli bir ekonomik işlevin yoğunlaşması.
2. Bu yoğunlaşmayı ölçmek için hangi sektörde kaç kişinin çalıştığına, ne kadar üretim yapıldığına ve yatırımların nereye gittiğine bakmak gerekir.
3. Tematik haritalar bu verilerin mekândaki dağılışını göstererek bölgenin sınırlarını görünür kılar.
4. Denetleyelim: veri ekonomik etkinliği ölçüyor ✓; fiziki, iklim ya da yükselti verisi etkinliğin nedenini açıklamaya yardım eder ama bölgeyi tek başına belirlemez.

19. Bir bölgede sulanan alan büyük ölçüde artmasına karşın kişi başına gelirin beklenen düzeyde yükselmemesinin olası nedeni sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Sulamanın gereksiz olması
• B) Nüfusun azalması
• C) Suyun bulunmaması
• D) Toprağın verimsiz olması
• E) Ürün deseninin değişmemesi, pazarlama ve işleme altyapısının kurulmaması ya da toprak mülkiyetinin dengesiz olması

Doğru cevap: E — Sulanan alan artsa da ürün deseni değişmez, pazarlama ve işleme altyapısı kurulmaz ya da toprak mülkiyeti dengesizse kişi başına gelir beklenen düzeyde yükselmez.

1. Sulama bir olanaktır; gelire dönüşmesi için birkaç halkanın daha tamamlanması gerekir.
2. Ürün deseni: çiftçi aynı düşük değerli ürünü yetiştirmeye devam ederse sulamanın getirisi sınırlı kalır.
3. Pazarlama ve işleme: ürün pazara ulaşamaz ya da işlenmeden ucuza satılırsa gelir düşük kalır. Mülkiyet: arazinin çoğu az sayıda kişinin elindeyse artan gelir nüfusun geneline yayılmaz ve kişi başı ortalamada beklenen artış görülmez.
4. Denetleyelim: soru "sulanan alan büyük ölçüde arttı" diyor, yani su da tarıma açık toprak da var ✓ — sorun üretimi gelire çeviren sonraki halkalardadır.

20. İşlevsel bölgeler insan etkinliğine göre belirlenir ve sınırları değişebilir; bölgesel kalkınma projeleri gelişmişlik farkını azaltmayı amaçlar. Bu bilgiye dayanarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Bir bölgesel kalkınma projesinin başarısı harcanan yatırım tutarıyla ölçülür.
• B) Hizmet sektörünün payı kalkınmayla artar.
• C) Teşvikler bölgelere göre farklılaştırılabilir.
• D) Yerinde istihdam göçü azaltır.
• E) Sulamada drenaj altyapısı gereklidir.

Doğru cevap: A — Söylenemeyecek yargı "başarı harcanan yatırım tutarıyla ölçülür" ifadesidir, çünkü yatırım tutarı bir girdi göstergesidir; başarı sonuç göstergeleriyle ölçülür.

1. Soru köküne dikkat: "söylenemez" deniyor, yani dört doğru yargının arasından yanlış olanı arıyoruz.
2. Hizmet sektörünün payının kalkınmayla artması, teşviklerin bölgelere göre farklılaştırılması, yerinde istihdamın göçü azaltması ve sulamada drenaj gerekmesi konunun doğru bilgileridir.
3. Yatırım tutarı ise projeye ne harcandığını gösterir; gelir, istihdam, göç dengesi, eğitim ve sağlıkta ne değiştiğini göstermez.
4. Denetleyelim: çok para harcanıp bölgede hiçbir şey değişmezse proje başarılı sayılamaz ✓ — bu yüzden bu yargı söylenemez.