Turizm Faaliyetleri

1. Tabloda Türkiye’nin doğal ve kültürel sembolleri verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan yer hangisidir?

• A) Antalya
• B) Erzurum
• C) Trabzon
• D) İzmir
• E) Şanlıurfa

Doğru cevap: E — Göbeklitepe Güneydoğu Anadolu’da, Şanlıurfa sınırları içinde yer alan bir arkeolojik alandır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda sembol, ortada bulunduğu yer, sağda türü.
2. Dolu satırlar doğal sembollerle ilgili: peribacaları Kapadokya’da, travertenler Pamukkale’de. Üçüncü satırın türü ise kültürel.
3. Göbeklitepe bilinen en eski anıtsal yapı topluluklarından biridir ve Güneydoğu Anadolu’da, Şanlıurfa sınırları içinde bulunur.
4. Denetleyelim: tür sütunu "kültürel" diyor ✓ — doğal bir oluşum değil, insan eliyle yapılmış bir alan.

2. Doğal ve kültürel sembollerin bulundukları mekânla ilişkisi sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Sembollerin oluşumunun o mekânın jeolojik, iklimsel ya da tarihsel koşullarına bağlı olması; başka yerde aynı biçimde oluşamaması
• B) İlişki bulunmaması
• C) Sembollerin taşınabilir olması
• D) Mekânın önemsiz olması
• E) İlişkinin rastlantısal olması

Doğru cevap: A — Semboller belirli jeolojik, iklimsel ya da tarihsel koşulların ürünüdür; başka yerde aynı biçimde oluşamaz.

1. Sembollerin nasıl oluştuğuna bakalım. Peribacaları belirli bir volkanik tüf yapısının ve uzun bir aşınma sürecinin ürünüdür.
2. Travertenler ise kalsiyumca zengin termal suyun yüzeye çıkıp çökelmesiyle oluşur. İkisi de o yere özgü koşullara bağlı.
3. Aynı koşullar başka yerde bir arada bulunmadığı için bu semboller taşınamaz ve yeniden üretilemez. Mekânla ilişkileri de bu yüzden zorunludur.
4. Denetleyelim: koruma bu yüzden alan bazlı yapılıyor ✓ — nesne değil, oluştuğu ortam korunuyor.

3. Tabloda Türkiye’nin turizm potansiyeli verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan karşılık hangisidir?

• A) Yalnız plajlar
• B) Yalnız dağlar
• C) Antik kentler, camiler ve kiliseler, geleneksel el sanatları, mutfak kültürü ve festivaller
• D) Yalnız göller
• E) Yalnız ormanlar

Doğru cevap: C — Kültürel potansiyel yalnız yapılardan oluşmaz; gelenekler, el sanatları ve mutfak da bu kapsamdadır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda potansiyel türü, sağda Türkiye’deki karşılığı.
2. Dolu satır doğal potansiyeli sayıyor: kıyılar, dağlar, göller, termal kaynaklar, mağaralar. Görüldüğü gibi tek bir öge değil, bir liste veriliyor.
3. Kültürel potansiyel de aynı genişlikte olmalı. İnsan eliyle oluşan her şey bu kapsamdadır: antik kentler, camiler ve kiliseler, el sanatları, mutfak kültürü, festivaller.
4. Denetleyelim: bu genişlik turizm çeşitlendirmesi için kaynak sunuyor ✓ — her biri ayrı bir tür besleyebiliyor.

4. Türkiye’nin termal turizm açısından zengin olmasının jeolojik nedeni sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Ülkenin geniş olması
• B) Yağışın az olması
• C) İklimin sıcak olması
• D) Genç oluşumlu ve tektonik olarak etkin bir kuşakta yer alması; kırık hatları boyunca yer altı sularının ısınarak yüzeye çıkması
• E) Toprağın verimli olması

Doğru cevap: D — Türkiye tektonik olarak etkin bir kuşakta yer aldığı için kırık hatları boyunca termal kaynaklar oluşur.

1. Termal suyun nasıl oluştuğunu izleyelim: yüzeydeki su yer altına sızar, derinlerdeki ısıyla ısınır ve bir yol bulup yüzeye çıkar.
2. Bu üç adımın hepsi için kırık hatları gerekir; su ancak bu hatlar boyunca derine inebilir ve geri yükselebilir.
3. Türkiye genç oluşumlu ve tektonik olarak etkin bir kuşaktadır; kırık hatları yaygındır. Termal kaynak zenginliğinin jeolojik nedeni budur.
4. Denetleyelim: deprem riski ile termal zenginlik aynı gerçeğin iki sonucu ✓ — ikisi de tektonik etkinlikten geliyor.

5. Grafikte Türkiye’de aylara göre ziyaretçi sayısı verilmiştir. Bu dağılımın turizm politikaları açısından anlamı nedir?

• A) Sorun bulunmadığı
• B) Mevsimsel yoğunlaşmanın azaltılması için turizm türlerinin çeşitlendirilmesi gerektiği
• C) Ziyaretçi sayısının yetersizliği
• D) Tesislerin fazla olduğu
• E) İklimin uygun olmadığı

Doğru cevap: B — Talep birkaç ayda yoğunlaştığı için tesis ve iş gücü yılın çoğunda atıl kalır.

1. Grafiği bir yatırımcı gözüyle okuyalım: otel, tesis ve altyapı bütün yıl için kuruluyor ama gelir yalnız birkaç ayda elde ediliyor.
2. Bu, yatırımın verimliliğini düşürür. On iki aylık bir maliyet dört aylık bir gelirle karşılanmak zorunda kalır; personel de aynı biçimde yalnız sezonda çalışır.
3. Politika açısından anlamı şudur: sorun talebin azlığı değil, dağılımıdır. Farklı mevsimlerde çalışan türler eklenerek sezon yayılmalıdır.
4. Denetleyelim: kültür, inanç, kongre, sağlık ve kış turizmi yaz dışına yayılabiliyor ✓ — çeşitlendirmenin somut araçları.

6. Turizm politikalarının çevresel etkiler açısından değerlendirilmesi sorulmaktadır. Doğru değerlendirme hangisidir?

• A) Plansız kıyı yapılaşması, artan su ve enerji tüketimi ile atık miktarı baskı yaratır; planlama ve taşıma kapasitesi belirleyicidir
• B) Turizmin çevreye etkisi yoktur
• C) Turizm çevreyi her zaman korur
• D) Etki ölçülemez
• E) Yalnız olumlu etki vardır

Doğru cevap: A — Turizm sattığı değeri tüketebilir; belirleyici olan büyüme değil, büyümenin planlanmasıdır.

1. Turizmin ayırt edici bir yanını görelim: sattığı şey kıyının, mağaranın ya da antik kentin kendisidir.
2. Denetimsiz büyüme bu değeri yıpratır. Plansız kıyı yapılaşması, artan su ve enerji tüketimi ile atık miktarı doğrudan o alanın üzerine biner.
3. Böylece sektör kendi kaynağını tüketmiş olur: alan bozulunca ziyaret nedeni de ortadan kalkar. Bu yüzden planlama ve taşıma kapasitesi belirleyicidir.
4. Denetleyelim: turizm koruma için gelir de sağlayabiliyor ✓ — etkiyi belirleyen büyümenin biçimi.

7. Turizm politikalarının kültürel etkiler açısından değerlendirilmesi sorulmaktadır. Doğru değerlendirme hangisidir?

• A) Kültüre etkisi yoktur
• B) Kültürü yalnız zenginleştirir
• C) Kültürü yalnız bozar
• D) Yerel el sanatlarına ve geleneklere talep yaratarak korunmalarını destekleyebilir; aşırı ticarileşme ise onları bağlamından koparabilir
• E) Etki ölçülemez

Doğru cevap: D — Talep yerel değerleri canlandırabilir; aşırı ticarileşme ise onları bağlamından koparır.

1. Turizmin kültürle ilişkisini bir eşik üzerinden düşünelim. Alt tarafta talep, kaybolmakta olan bir zanaatı yeniden yaşatabilir; usta öğrenci bulur, üretim sürer.
2. Üst tarafta ise aynı talep zanaatı dönüştürür. Yalnız ziyaretçi için, hızlı ve çok sayıda üretilen ürün asıl işlevinden kopar.
3. Bu noktada kültürel değer bir gösteriye indirgenir. Öyleyse turizm kültürü ne yalnız korur ne yalnız bozar; belirleyici olan ticarileşmenin ölçüsüdür.
4. Denetleyelim: aynı ölçü çevresel etkide de geçerliydi ✓ — sorun etkinliğin kendisi değil, dozudur.

8. Turizmin Türkiye ekonomisindeki yeri değerlendirilmektedir. Doğru değerlendirme hangisidir?

• A) Turizmin katkısı yoktur
• B) Döviz geliri sağlayarak dış ticaret açığının kapatılmasına katkıda bulunması ve geniş bir istihdam alanı yaratması
• C) Yalnız istihdam yaratması
• D) Yalnız vergi sağlaması
• E) Katkının ölçülememesi

Doğru cevap: B — Turizm bir hizmet ihracatıdır: ürün gönderilmeden döviz kazandırır ve geniş istihdam yaratır.

1. Turizmin ekonomideki yerini anlamak için parayı izleyelim: ziyaretçi kendi ülkesinden getirdiği dövizi burada harcıyor.
2. Yani mal yurt dışına gönderilmeden döviz elde ediliyor; bu yönüyle turizm bir hizmet ihracatıdır. Dış ticaret açığı bulunan ekonomilerde bu katkı özellikle önemlidir.
3. İkinci katkı istihdamdır: konaklama, yeme-içme, ulaşım ve rehberlik geniş bir iş alanı açar.
4. Denetleyelim: iki katkı birbirinden bağımsız ✓ — biri döviz, öteki iş gücü tarafında.

9. Turizm gelirinin ekonomiye etkisinin doğrudan harcamadan daha büyük olmasının nedeni sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Gelirin yanlış hesaplanması
• B) Gelirin yurt dışına çıkması
• C) Turizm harcamasının ulaşım, gıda, el sanatları, tarım ve inşaat gibi sektörlere yayılarak dolaylı gelir ve istihdam yaratması
• D) Harcamanın az olması
• E) Etkinin ölçülememesi

Doğru cevap: C — Otele ödenen para orada kalmaz; ücret, gıda alımı ve hizmetlere dağılarak ekonomide dolaşır.

1. Tek bir harcamayı izleyelim: ziyaretçi otele para ödüyor. Bu para otelde durmuyor.
2. Otel bu paranın bir bölümünü personel ücretine, bir bölümünü gıda alımına, bir bölümünü bakım ve tedarik hizmetlerine ödüyor. Alan kişiler de kendi harcamalarını yapıyor.
3. Böylece ilk harcama ekonomide kat kat dolaşır; ulaşım, gıda, el sanatları, tarım ve inşaat dolaylı gelir elde eder. Toplam etki ilk harcamadan büyük olur.
4. Denetleyelim: zincir kesilirse etki de küçülür ✓ — harcama bölge dışına çıktığında dolaşım yerelde tamamlanmıyor.

10. Turizmde istihdamın mevsimlik olmasının yarattığı sorun sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Sorun bulunmaması
• B) Tesislerin dolması
• C) İstihdamın artması
• D) Ücretlerin yükselmesi
• E) Çalışanların yılın bir bölümünde işsiz kalması, nitelikli iş gücünün sektörde kalıcı olmaması

Doğru cevap: E — Mevsimlik istihdam gelir güvencesizliği yaratır ve nitelikli iş gücünü sektörden uzaklaştırır.

1. Mevsimlik işin çalışan açısından ne demek olduğunu düşünelim: gelir yalnız sezonda geliyor, yılın kalanında iş yok.
2. Bu belirsizlik iki sonuç doğurur. Birincisi doğrudan: çalışan yılın bir bölümünde işsiz kalır.
3. İkincisi dolaylı ama daha kalıcı: deneyimli personel güvenceli iş için başka sektörlere geçer, nitelikli iş gücü sektörde kalıcı olmaz. Bu da hizmet niteliğini düşürür.
4. Denetleyelim: sezonun yayılması iki sorunu birden azaltıyor ✓ — çeşitlendirme burada da çözüm.

11. Kış turizm merkezlerinin gelişimini sınırlayan etkenler sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Kar bulunmaması
• B) Kar örtüsünün süresi ve kalınlığındaki değişkenlik ile ulaşım ve konaklama altyapısının yetersizliği
• C) Dağların alçak olması yalnızca
• D) Talebin bulunmaması
• E) Sınır bulunmaması

Doğru cevap: B — Kış turizmi kar örtüsünün süresine bağlıdır; ayrıca ulaşım ve konaklama altyapısı gerekir.

1. Kış turizminin gelir yapısını görelim: yatırım yüksek, gelir ise yalnız karlı aylarda elde ediliyor.
2. Bu denge kar örtüsüne bağlıdır. Kar süresinin ya da kalınlığının değişmesi sezonu kısaltır; yapay karlama bir çözümdür ama maliyeti artırır.
3. İkinci sınırlayıcı altyapıdır. Merkez ne kadar uygun olursa olsun ulaşılamıyorsa ya da konaklama yetersizse talep oluşmaz.
4. Denetleyelim: talep yokluğu bir sınır değil ✓ — soru merkezlerin gelişimini sınırlayan koşulları soruyor, talebi değil.

12. Tabloda alternatif turizm türleri verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan kaynak hangisidir?

• A) Otel sayısı
• B) Plajlar
• C) Kongre salonları
• D) Termal sular
• E) Korunmuş doğal alanlar, yaban hayatı ve yerel yaşam biçimleri

Doğru cevap: E — Ekoturizm korunmuş doğal alanlara, yaban hayatına ve yerel yaşam biçimlerine dayanır.

1. Ekoturizmin kitle turizminden farkını belirleyelim: doğayı tüketerek değil, koruyarak gelir elde etmeyi hedefler.
2. Öyleyse kaynağı da bu hedefe uygun olmalı. Otel sayısı, kongre salonu ya da plaj kapasitesi büyük ölçekli turizmin göstergeleridir.
3. Ekoturizmin dayanağı korunmuş doğal alanlar, yaban hayatı ve yerel yaşam biçimleridir; küçük ölçekli ve yerel halkın katıldığı bir yapı gerektirir.
4. Denetleyelim: korunmuşluk temel koşul ✓ — bozulmuş bir alan ekoturizm çekmiyor.

13. Türkiye’nin turizm tanıtımında kültürel çeşitliliğin öne çıkarılmasının gerekçesi sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Yalnız deniz-kum-güneş üzerinden rekabet etmenin fiyat rekabetine dönüşmesi; kültürel çeşitliliğin ise benzersiz ve taklit edilemez bir üstünlük sağlaması
• B) Deniz turizminin yetersizliği
• C) Kültürün ucuz olması
• D) Tanıtımın zorunlu olması
• E) Denizin bulunmaması

Doğru cevap: A — Kıyı turizminde ürünler benzediği için rekabet fiyata iner; kültürel çeşitlilik taklit edilemez bir üstünlüktür.

1. Rekabetin nasıl işlediğine bakalım. Deniz-kum-güneş sunan çok sayıda ülke var ve sundukları ürün birbirine çok benziyor.
2. Benzer ürünlerde ziyaretçi fiyata bakar; rekabet kaçınılmaz olarak fiyat indirimine döner ve kâr marjı düşer.
3. Kültürel çeşitlilik ise kopyalanamaz: bir ülkenin antik kentleri, mutfağı ve yaşayan gelenekleri başka yerde üretilemez. Tanıtımda öne çıkarılmasının gerekçesi budur.
4. Denetleyelim: bu, deniz turizminden vazgeçmek anlamına gelmiyor ✓ — yanına ayırt edici bir üstünlük ekleniyor.

14. Turizm politikalarında taşıma kapasitesi kavramının kullanılmasının nedeni sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Ziyaretçi sayısını artırmak
• B) Tesis sayısını artırmak
• C) Fiyatları düşürmek
• D) Bir alanın doğal ve kültürel değerlerine kalıcı zarar vermeden ağırlayabileceği ziyaretçi sınırının belirlenmesi
• E) Turizmi durdurmak

Doğru cevap: D — Taşıma kapasitesi, bir alanın kalıcı zarar görmeden ağırlayabileceği ziyaretçi sınırını belirler.

1. Kavramın ne işe yaradığını soralım: politika yapıcının elinde ölçülebilir bir ölçüt olmalı.
2. Taşıma kapasitesi tam bunu sağlar; alanın doğal ve kültürel değerlerine kalıcı zarar vermeden ağırlayabileceği ziyaretçi sayısını bir sınır olarak tanımlar.
3. Böylece "ne kadar çok o kadar iyi" yaklaşımı yerini hesaplanabilir bir üst sınıra bırakır. Ziyaretçi yönetimi, rezervasyon ve giriş sınırlaması bu sayıya dayanır.
4. Denetleyelim: kavram turizmi durdurmuyor ✓ — sürdürülebilir bir düzeyde tutuyor.

15. Turizm gelirinin yerel halka ulaşmasının önemli sayılmasının nedeni sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Halkın kalabalık olması
• B) Gelirin ölçülememesi
• C) Gelirin bölgede kalması durumunda yerel halkın koruma konusunda çıkar sahibi olması; aksi hâlde turizmin yerel destek bulamaması
• D) Halkın uzman olması
• E) Maliyetin düşmesi

Doğru cevap: C — Gelir bölgede kalmazsa yerel halk yalnız maliyete katlanır ve korumayı desteklemez.

1. Turizmin yerel halka neye mal olduğunu sayalım: kalabalık, fiyat artışı, altyapı yükü ve günlük hayatın değişmesi.
2. Gelir bölge dışına çıkıyorsa halk bu maliyetlere karşılıksız katlanır. O zaman doğal ve kültürel değerleri korumak, onun için bir yarar değil bir kısıt hâline gelir.
3. Gelir bölgede kalırsa denge değişir: halk koruma konusunda çıkar sahibi olur, çünkü korunan değer kendi gelirinin kaynağıdır.
4. Denetleyelim: koruma yerel destek olmadan yürümüyor ✓ — alanı günlük olarak kullanan halkın kendisi.

16. Türkiye’deki bazı alanların dünya mirası listesine alınmasının etkisi sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Alanın kapatılması
• B) Alanın satılması
• C) Ziyaretin yasaklanması
• D) Uluslararası tanınırlığın artması ve alanın korunmasına yönelik yükümlülüklerin doğması
• E) Hiçbir etki

Doğru cevap: D — Dünya mirası listesi uluslararası tanınırlık sağlar ve beraberinde koruma yükümlülüğü getirir.

1. Listeye alınmanın iki yüzü var; ikisini de görelim.
2. Birincisi tanınırlık: alan uluslararası ölçekte bilinir hâle gelir ve ziyaret talebi yükselir.
3. İkincisi sorumluluk: liste bir ödül olduğu kadar yükümlülüktür. Koruma planı hazırlamak ve alanın durumunu düzenli raporlamak gerekir. Talep arttığı için kapasite yönetimi de zorunlu hâle gelir.
4. Denetleyelim: ziyaret yasaklanmıyor ✓ — düzenleniyor.

17. Turizmin ekonomideki yerini değerlendirirken kullanılacak göstergeler sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Yalnız ziyaretçi sayısı
• B) Yalnız otel sayısı
• C) Turizm geliri, kişi başına harcama, gelirin millî gelire oranı, istihdam ve ortalama kalış süresi
• D) Yalnız yatak kapasitesi
• E) Yalnız sezon uzunluğu

Doğru cevap: C — Göstergeler ikiye ayrılır: ölçeği gösterenler ve verimliliği gösterenler.

1. Göstergeleri neyi ölçtüklerine göre ayıralım.
2. Ziyaretçi sayısı ve yatak kapasitesi ÖLÇEK bilgisi verir; ne kadar büyük olduğumuzu söyler ama ne kazandığımızı söylemez.
3. Kişi başına harcama ve ortalama kalış süresi ise VERİMLİLİK bilgisi verir; aynı sayının ne kadar gelire dönüştüğünü gösterir. Buna turizm geliri, millî gelire oranı ve istihdam eklenince değerlendirme tamamlanır.
4. Denetleyelim: iki grup birbirinin yerine geçmiyor ✓ — biri hacmi, öteki getiriyi ölçüyor.

18. Turizm yatırımlarında planlamanın önemli sayılmasının nedeni sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Planlamanın ucuz olması
• B) Plansız yapılaşmanın altyapıyı zorlaması, doğal değerleri bozması ve alanın uzun vadeli çekiciliğini azaltması
• C) Yatırımın gereksiz olması
• D) Planlamanın zorunlu olması
• E) Etkisinin bulunmaması

Doğru cevap: B — Plansız yapılaşma altyapıyı zorlar, doğal değerleri bozar ve alanın uzun vadeli çekiciliğini azaltır.

1. Plansız büyümenin kısa ve uzun vadeli sonuçlarını ayıralım.
2. Kısa vadede kapasite artar: daha çok yatak, daha çok ziyaretçi, daha çok gelir. Bu yüzden plansız yapılaşma başlangıçta kazançlı görünür.
3. Uzun vadede ise su, kanalizasyon ve ulaşım altyapısı yetişemez, kıyı ve doğal doku bozulur. Alanın tercih edilme nedeni ortadan kalkınca gelir de düşer.
4. Denetleyelim: turizm sattığı şeyi tüketebilen bir sektör ✓ — planlamanın önemi buradan geliyor.

19. Bir bölgede ziyaretçi sayısı artmasına karşın yerel esnafın gelirinde belirgin bir artış olmadığı gözlenmiştir. Bu durumun olası nedeni nedir?

• A) Ziyaretçilerin az olması
• B) Sezonun uzun olması
• C) Esnafın çalışmaması
• D) Fiyatların düşük olması
• E) Her şey dâhil ve kapalı devre işletme biçiminin harcamayı tesis içinde tutması; gelirin yerel ekonomiye yayılmaması

Doğru cevap: E — Kapalı devre işletmede harcama tesis içinde kaldığı için gelir yerel ekonomiye yayılmaz.

1. Gözlemdeki çelişkiyi netleştirelim: ziyaretçi sayısı artmış ama yerel esnafın geliri artmamış. Demek ki artan sayı, esnafa ulaşan harcamaya dönüşmemiş.
2. Turizm gelirinin bölgeye yayılması, ziyaretçinin tesis DIŞINDA harcama yapmasına bağlıdır: lokantada, çarşıda, ulaşımda.
3. Her şey dâhil ve kapalı devre işletme biçiminde ziyaretçi yeme-içme ve eğlenceyi tesis içinde karşılar. Harcama içeride kalır, yerel çarpan etkisi zayıflar.
4. Denetleyelim: esnafın çalışmaması ya da fiyatların düşüklüğü verilerde yok ✓ — gözlemi açıklayan şey harcamanın nerede yapıldığı.

20. Türkiye zengin doğal ve kültürel turizm potansiyeline sahiptir; turizm döviz geliri ve istihdam sağlar, ancak mevsimsellik ve çevresel baskı sorunları taşır. Bu bilgiye dayanarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Ziyaretçi sayısındaki her artış yerel esnafın gelirini de aynı oranda artırır.
• B) Çeşitlendirme mevsimselliği azaltır.
• C) Taşıma kapasitesi aşılırsa kalıcı zarar oluşur.
• D) Turizm geliri dolaylı olarak birçok sektöre yayılır.
• E) Termal zenginlik tektonik yapıyla ilişkilidir.

Doğru cevap: A — Ziyaretçi artışı yerel gelire kendiliğinden yansımaz; belirleyici olan harcamanın nerede yapıldığıdır.

1. Soru "söylenemez" diyor; önce metinden çıkarılabilenleri eleyelim.
2. Çeşitlendirmenin mevsimselliği azaltması, taşıma kapasitesi aşılınca kalıcı zarar oluşması, turizm gelirinin dolaylı olarak birçok sektöre yayılması ve termal zenginliğin tektonik yapıyla ilişkisi — dördü de ünitede yer alıyor.
3. Geriye yerel esnafla ilgili yargı kalıyor. Gelirin yerele yayılması ziyaretçinin tesis dışında harcama yapmasına bağlı olduğuna göre, sayıdaki her artışın esnaf gelirini aynı oranda artıracağı söylenemez.
4. Denetleyelim: kapalı devre işletme örneği bunu zaten gösteriyordu ✓ — sayı arttığı hâlde yerel gelir artmamıştı.