Sürdürülebilir Yaşam ve Geri Dönüşüm

1. Tabloda dört evsel atığın geri dönüştürülüp dönüştürülemeyeceği verilmiştir. Yağlı pizza kutusunun geri dönüştürülemeyişinin sebebi nedir?

• A) Yağ, kâğıdın liflerine karışarak geri dönüşüm sürecini bozar.
• B) Kutu kâğıttan değil plastikten yapılmıştır.
• C) Pizza kutuları hiçbir zaman kâğıt değildir.
• D) Kutunun büyüklüğü geri dönüşümü engeller.

Doğru cevap: A — Kâğıt geri dönüşümü lifleri ayırmaya dayanır; yağ bu lifleri kirletip işlemi bozduğu için yağlı kâğıt dönüştürülemez.

1. Pizza kutusu kâğıttan yapılmıştır.
2. Ama kutunun içi yağ ve besin artığıyla kirlenmiştir.
3. Geri dönüşüm tesisi yağlı lifleri temiz kâğıda çeviremez.
4. Bu yüzden yağlı kâğıt geri dönüştürülemeyen atık sayılır.

2. Aynı tabloya göre kullanılmış pil, diğer geri dönüştürülemeyen atıklardan farklı olarak nasıl değerlendirilmelidir?

• A) Evsel çöpe diğer atıklarla birlikte atılmalıdır.
• B) Musluk suyuna dökülerek yok edilmelidir.
• C) Yakılarak bertaraf edilmelidir.
• D) Zararlı içeriği nedeniyle özel toplama noktalarında ayrı biriktirilmelidir.

Doğru cevap: D — Piller toprağı ve suyu kirletebilecek zararlı maddeler içerir; bu yüzden özel kutularda ayrı toplanır.

1. Pil, içeriğindeki kimyasallar nedeniyle sıradan bir atık değildir.
2. Çöpe karışırsa toprağa ve suya zararlı madde sızabilir.
3. Bu riski önlemek için özel pil toplama kutuları kullanılır.
4. Pil bu kutulara ayrı olarak bırakılmalıdır.

3. Şemada atık yönetiminde izlenmesi gereken sıra gösterilmiştir. Bu sıralamaya göre en çok tercih edilmesi gereken davranış hangisidir?

• A) Geri dönüştürmek
• B) Yeniden kullanmak
• C) Atığı önce hiç oluşturmamak, yani azaltmak
• D) Üçü de eşit önceliktedir

Doğru cevap: C — Atık yönetiminde önce atık oluşumunu azaltmak, sonra yeniden kullanmak, en son geri dönüştürmek tercih edilir.

1. Şemada sıralama azalt, yeniden kullan, geri dönüştür biçimindedir.
2. Sıradaki ilk adım en yüksek önceliğe sahiptir.
3. Geri dönüştürmek bile enerji ve kaynak harcar.
4. Bu yüzden en iyisi atığı baştan azaltmaktır.

4. Kartlarda okula her gün tek kullanımlık bardakla su içen bir öğrenciyle, yeniden doldurulabilir matara kullanan bir öğrenci karşılaştırılmıştır. Matara kullanan öğrencinin davranışı hiyerarşide hangi basamağa örnektir?

• A) Azaltmaya
• B) Yeniden kullanmaya
• C) Geri dönüştürmeye
• D) Hiçbirine

Doğru cevap: B — Aynı kabı defalarca kullanmak "yeniden kullanma" basamağına örnektir; hem atığı azaltır hem de kaynak tasarrufu sağlar.

1. Tek kullanımlık bardak her kullanımdan sonra çöpe atılır.
2. Matara ise defalarca doldurularak kullanılır.
3. Aynı ürünü tekrar tekrar kullanmak "yeniden kullanma" davranışıdır.
4. Bu davranış atık miktarını doğrudan azaltır.

5. Tabloda bir okulun yıllara göre geri dönüşüme gönderdiği kâğıt miktarı verilmiştir. 2022 ile 2024 arasındaki artış, kaynakların etkili kullanımı açısından nasıl yorumlanır?

• A) Daha fazla kâğıt geri dönüştüğü için daha çok ağaç kesilmiş olur.
• B) Grafikteki artışın kaynak kullanımıyla ilgisi yoktur.
• C) Kâğıt geri dönüşümü su tüketimini artırır.
• D) Daha fazla kâğıt geri dönüştüğü için doğal kaynak tasarrufu artmıştır.

Doğru cevap: D — Geri dönüştürülen kâğıt miktarı arttıkça yeni kâğıt üretimi için kesilen ağaç sayısı azalır; bu doğal kaynak tasarrufudur.

1. 2022'de 8 ton, 2024'te 21 ton kâğıt geri dönüştürülmüştür.
2. Miktar iki yılda belirgin biçimde artmıştır.
3. Geri dönüştürülen her kâğıt, yeni kâğıt için kesilecek ağacın yerini alır.
4. Bu artış, doğal kaynakların daha etkili kullanıldığını gösterir.

6. Tabloda üç malzemenin cam kutusuna atılıp atılamayacağı verilmiştir. Seramik tabağın cam kutusuna atılamamasının bilimsel sebebi nedir?

• A) Seramiğin erime sıcaklığı camdan farklıdır ve eritme sürecinde camı bozar.
• B) Seramik cam kutusuna sığmayacak kadar büyüktür.
• C) Seramik hiçbir zaman geri dönüştürülemez.
• D) Seramik kutuya atılırsa kutuyu kırar.

Doğru cevap: A — Cam geri dönüşümü belirli bir sıcaklıkta eritmeye dayanır; farklı erime noktasına sahip seramik karışırsa camın kalitesini bozar.

1. Cam geri dönüşümde parçalar eritilip yeniden şekillendirilir.
2. Bu işlem camın erime sıcaklığına göre ayarlanır.
3. Seramiğin erime sıcaklığı camdan farklıdır ve o sıcaklıkta erimez.
4. Karışırsa üretilen yeni camın kalitesi bozulur; bu yüzden ayrı atılır.

7. Okul bahçesinde kâğıt, plastik, cam ve "karışık çöp" olmak üzere dört kutu bulunmaktadır. Bir öğrenci içi temizlenmemiş, yağlı bir ambalajı hangi kutuya atmalıdır?

• A) Plastik kutusuna, çünkü ambalaj plastiktir.
• B) Kâğıt kutusuna, çünkü ambalaj üzerinde yazı vardır.
• C) Karışık çöp kutusuna, çünkü kirli ambalaj geri dönüşüm sürecini bozar.
• D) Cam kutusuna, çünkü ambalaj saydamdır.

Doğru cevap: C — Temizlenmemiş, besin artığı bulaşmış ambalajlar geri dönüşüm hattını kirletir; bu yüzden karışık çöpe ayrılır.

1. Geri dönüşüm kutuları temiz ve kuru atıklar için ayrılmıştır.
2. Yağlı, kirli ambalaj diğer temiz malzemelere bulaşabilir.
3. Bu durum geri dönüşüm tesisindeki tüm partiyi bozabilir.
4. Bu yüzden kirli ambalaj karışık çöp kutusuna atılmalıdır.

8. Bir aile market alışverişinde her seferinde file yerine kendi bez torbasını kullanmaya karar vermiştir. Bu davranış hangi amaca doğrudan hizmet eder?

• A) Geri dönüşüm oranını artırmaya
• B) Tek kullanımlık plastik atık miktarını azaltmaya
• C) Evsel su tüketimini azaltmaya
• D) Elektrik tasarrufu sağlamaya

Doğru cevap: B — Bez torba defalarca kullanıldığı için tek kullanımlık plastik poşet atığı hiç oluşmaz.

1. İki yolu karşılaştıralım: her alışverişte alınan plastik file bir kez kullanılıp atılır, yani her seferinde yeni bir atık doğar.
2. Bez torba ise yıkanıp yeniden kullanılır. Aynı torba yüzlerce alışverişte iş görür.
3. Böylece atık, oluştuktan sonra toplanmıyor; hiç oluşmadan önleniyor. Buna atığı kaynağında azaltmak denir.
4. Denetleyelim: haftada bir poşet bile yılda 52 poşet eder; bez torbayla bu sayı sıfıra iner ✓.

9. Tabloda iki öğrencinin geri dönüşümle ilgili cümleleri verilmiştir. Hangi öğrencinin cümlesi bilimsel olarak doğrudur?

• A) Ada; çünkü teknoloji her atığı dönüştürebilir.
• B) İkisi de doğrudur.
• C) İkisi de yanlıştır.
• D) Berk; çünkü yağlı, kirli veya tehlikeli bazı atıklar geri dönüştürülemez.

Doğru cevap: D — Yağlı kâğıt, seramik, pil gibi bazı atıklar geri dönüştürülemez veya özel işlem gerektirir; Berk'in cümlesi doğrudur.

1. Ada tüm atıkların dönüştürülebileceğini iddia etmektedir.
2. Ama yağlı kâğıt ve seramik gibi örnekler bunun tersini gösterir.
3. Pil gibi tehlikeli atıklar da ayrı toplama gerektirir.
4. Bu yüzden doğru olan Berk'in cümlesidir.

10. Bir belediyenin geri dönüşüm oranı bir yılda %35'ten %58'e yükselmiştir. Bu artışın en olası nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Halkın atıkları türlerine göre ayırma alışkanlığının yaygınlaşması
• B) Şehirdeki toplam çöp miktarının azalması
• C) Geri dönüşüm kutularının kaldırılması
• D) Atıkların artık hiç toplanmaması

Doğru cevap: A — Oranın %35’ten %58’e çıkması, atıkların kaynağında doğru ayrıştırılmasının yaygınlaştığını gösterir.

1. Tablodaki artışı hesaplayalım: 58 − 35 = 23 puanlık yükselme, hem de tek yılda.
2. Geri dönüşüm oranı, toplanan atığın ne kadarının geri dönüştürülebildiğini gösterir. Bu oran ancak atık doğru kutulara ayrılırsa yükselir.
3. Kaynağında ayrılmayan atık karışıp kirlendiği için işlenemez. Öyleyse artışın nedeni halkın ayırma alışkanlığının yaygınlaşmasıdır.
4. Denetleyelim: kutular kaldırılsa ya da atık hiç toplanmasa oran yükselmez, düşerdi ✓.

11. Bir okulda kantinden çıkan meyve ve sebze kabukları çöpe atılmayıp şemadaki süreçten geçirilmektedir. Bu uygulamanın atık yönetimi açısından en önemli yararı nedir?

• A) Organik atıkları çöpe göndermeden gübreye çevirir
• B) Cam atık miktarını azaltır
• C) Pil atıklarını zararsız hale getirir
• D) Plastik poşetlerin geri dönüşümünü hızlandırır

Doğru cevap: A — Kompost, organik atığı çöpe göndermeden gübreye çevirir; hem çöp azalır hem toprak beslenir.

1. Şemadaki yolu izleyelim: meyve kabuğu → kompost kutusu → çürüme → bahçe gübresi.
2. Meyve ve sebze kabukları organik, yani canlı kaynaklı atıktır. Bu atıklar toprakta çürüyebilir.
3. Çürüyen atık bahçede kullanılan gübreye dönüşür. Böylece kantinden çıkan atık çöp kamyonuna hiç binmez.
4. Denetleyelim: aynı kutuya cam, pil ya da plastik atılsa çürüme olmazdı ✓ — kompost yalnız organik atık içindir.

12. Tabloda bir cam şişenin iki farklı yolla üretilmesi için gereken enerji karşılaştırılmıştır. Bu verilere dayanarak cam geri dönüşümü hakkında ne söylenebilir?

• A) Geri dönüşüm daha çok enerji harcar
• B) Geri dönüşüm enerjiden tasarruf sağlar
• C) Enerji tüketimi iki yolda da aynıdır
• D) Cam şişeler geri dönüştürülemez

Doğru cevap: B — Geri dönüşümlü camdan üretim 70 birim enerji ister; ham maddeden üretime göre 30 birim daha azdır.

1. Tabloda iki üretim yolunun enerjisi verilmiş.
2. Ham maddeden 100 birim, geri dönüşümden 70 birim.
3. 70 < 100 olduğuna göre geri dönüşüm daha az enerji harcar.
4. Aradaki 30 birimlik fark tasarrufu gösterir.

13. Bozulan cep telefonunu çöp kutusuna atmak isteyen Kaan'a ablası bunun doğru olmadığını söyledi. Elektronik atıkların normal çöpe atılmamasının en önemli sebebi nedir?

• A) Çöp kutusunda çok yer kaplamaları
• B) İçlerindeki ağır metallerin toprağa ve suya karışabilmesi
• C) Renklerinin geri dönüşüme uygun olmaması
• D) Taşınmalarının zor olması

Doğru cevap: B — Elektronik atıklarda kurşun, cıva gibi ağır metaller bulunur; çöpe atılırsa toprağa ve yeraltı suyuna karışarak canlılara zarar verir.

1. Elektronik cihazların içinde zararlı metaller vardır.
2. Çöplüğe giden bu maddeler zamanla toprağa sızar.
3. Toprağa ve suya karışan ağır metaller canlılar için tehlikelidir.
4. Bu yüzden e-atıklar özel toplama noktalarına bırakılır.

14. Okul bahçesindeki geri dönüşüm kutuları tablodaki gibi ayrılmıştır. Elindeki boş su şişesini ve okuduğu gazeteyi atmak isteyen bir öğrenci hangi kutuları kullanmalıdır?

• A) İkisini de yeşil kutuya
• B) İkisini de mavi kutuya
• C) Şişeyi sarı, gazeteyi mavi kutuya
• D) Şişeyi yeşil, gazeteyi sarı kutuya

Doğru cevap: C — Plastik olan su şişesi sarı kutuya, kâğıt olan gazete mavi kutuya atılır.

1. Tabloyu okuyalım: mavi kutu kâğıt, sarı kutu plastik ve metal, yeşil kutu cam içindir.
2. Boş su şişesi plastikten yapılır. Tabloda plastiğin yeri sarı kutudur.
3. Gazete kâğıda basılır. Tabloda kâğıdın yeri mavi kutudur.
4. Denetleyelim: şişe sarıda, gazete mavide ✓ — yeşil kutu boş kalır, çünkü elimizde cam atık yok.

15. Geri dönüşüm sembolündeki üç ok, şemada verilen üç davranışı ve bunların birbirini izleyen bir döngü oluşturduğunu anlatır. Bu döngü fikri en çok neyi vurgular?

• A) Atıkların bir kez kullanılıp yok edilmesini
• B) Yalnızca fabrikaların sorumlu olduğunu
• C) Kaynakların tükenmeden tekrar tekrar değerlendirilebileceğini
• D) Geri dönüşümün yalnızca camda işe yaradığını

Doğru cevap: C — Oklar kapalı bir döngü çizer: azalt, yeniden kullan, geri dönüştür sayesinde aynı kaynak tükenmeden tekrar tekrar değerlendirilir.

1. Şemadaki üç adımı okuyalım: azalt, yeniden kullan, geri dönüştür.
2. Üç ok birbirini izleyip başa dönüyor. Başa dönen bir sıraya döngü denir; sonu olan düz bir çizgi değildir.
3. Döngüde madde çöpe gidip yok olmaz, yeni ürüne dönüşüp yeniden kullanıma girer.
4. Denetleyelim: kâğıt geri dönüşünce yeni kâğıt olur ve daha az ağaç kesilir ✓ — kaynak tükenmemiş olur.