Sözcükte Anlam

1. Robotik kulübü üyeleri aynı fiilin dört ayrı cümledeki kullanımını karta yazdı. Büyük harfle yazılan “DÜŞMEK” fiilinin mecaz anlamda kullanıldığı kart hangisidir?

• A) A kartı
• B) B kartı
• C) C kartı
• D) D kartı

Doğru cevap: B — “İkinci sıraya düşmek” ifadesinde gerçek bir düşme hareketi yoktur; sıralamadaki konum değişikliği anlatılır. Öteki kartlarda nesneler gerçekten yukarıdan aşağıya inmektedir.

1. Fiilin ilk akla gelen anlamını belirleyelim: yukarıdan aşağıya inmek.
2. A, C ve D kartlarında bir nesne gerçekten yer değiştirip aşağı inmektedir.
3. B kartında fiziksel bir düşme yoktur, yalnızca sıralama değişmiştir.
4. Gerçek anlamdan uzaklaşan tek kullanım B kartındadır.

2. Kartografi kulübünün sözlük panosunda “ölçek” maddesi yukarıdaki gibi verilmiştir. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “ölçek” sözcüğü bu maddedeki birinci anlamıyla kullanılmıştır?

• A) Kartografi kulübü, haritanın ölçeğini 1/25000 olarak belirledi.
• B) Bu proje bizim için oldukça büyük bir ölçekte ilerliyor.
• C) Pazardaki ölçek bozulduğu için tartı yanlış çıktı.
• D) Okul küçük ölçekte bir sergi düzenledi.

Doğru cevap: A — Sözlüğün birinci anlamı, harita bilgisindeki terim anlamdır: uzunlukların gerçek uzunluklara oranı. Yalnızca A seçeneğinde bu terim kullanılmıştır.

1. Sözlükte üç anlam var: harita terimi, kapsam derecesi, tartı aleti.
2. B ve D seçeneklerinde “kapsam, büyüklük” anlamı vardır → ikinci anlam.
3. C seçeneğinde tartı aletinden söz edilir → üçüncü anlam.
4. Harita terimi yalnızca A seçeneğinde geçer.

3. Robotik kulübünde “kol” sözcüğünün farklı anlamları yukarıdaki gibi eşleştirilecektir. Buna göre doğru eşleştirme hangi seçenekte verilmiştir?

• A) 1-a, 2-b, 3-c
• B) 1-c, 2-a, 3-b
• C) 1-b, 2-c, 3-a
• D) 1-a, 2-c, 3-b

Doğru cevap: B — “Robot kolu” makinenin parçasıdır (c), “elektronik kolu” bir bölümdür (a), “kolum ağrıdı” insan organıdır (b). Doğru sıralama 1-c, 2-a, 3-b olur.

1. 1. cümlede kol, robotun hareket eden parçasıdır → c.
2. 2. cümlede kol, kulübün bir alt birimidir → a.
3. 3. cümlede kol, insan vücudunun organıdır → b.
4. Bu üç eşleşme yalnızca B seçeneğinde birlikte verilmiştir.

4. Robotik kulübü üyeleri yukarıdaki dört cümleyi panoya yazdı. Buna göre hangi cümlede büyük harfle yazılan sözcük soyut anlamlıdır?

• A) I. cümle
• B) II. cümle
• C) III. cümle
• D) IV. cümle

Doğru cevap: D — Duyu organlarıyla algılanabilen varlıklar somut, algılanamayan kavramlar soyuttur. Metal, kablo ve sensör görülüp dokunulabilir; heyecan ise yalnızca hissedilir.

1. Somut sözcük beş duyudan biriyle algılanabilir.
2. METAL, KABLOLAR ve SENSÖR görülebilir, dokunulabilir → somut.
3. HEYECAN görülemez, tutulamaz, ölçülemez.
4. Öyleyse soyut sözcük IV. cümledeki HEYECAN’dır.

5. Kartografi kulübünü anlatan yukarıdaki metinde kulübün çalışma biçiminden söz edilmektedir. Metnin akışına göre “titiz” sözcüğü metne göre ne anlama gelmektedir?

• A) Çok dikkatli ve özenli
• B) Aceleci ve dikkatsiz
• C) Gürültülü ve kontrolsüz
• D) Yavaş ama kaba

Doğru cevap: A — Metinde büyüteçle tarama, ışıklı masa kullanma ve her çizginin açıklaması olduğunu hatırlatma gibi ayrıntılar anlatılır. Bu davranışlar dikkat ve özen anlamına gelir.

1. Bilinmeyen sözcüğün anlamı çevresindeki cümlelerden çıkarılır.
2. Metinde büyüteçle tarama ve ışıklı masa kullanımı anlatılıyor.
3. Bu ayrıntılar dikkat ve özen gösterir, acele ya da gürültü değil.
4. Öyleyse “titiz” sözcüğü dikkatli ve özenli demektir.

6. Aynı fiilin dört ayrı cümlede kullanımı yukarıdaki kartlarda verilmiştir. Buna göre “takılmak” fiilinin gerçek anlamıyla kullanıldığı kart hangisidir?

• A) A kartı
• B) B kartı
• C) C kartı
• D) D kartı

Doğru cevap: C — Gerçek anlam, sözcüğün akla ilk gelen anlamıdır: bir yere fiziksel olarak bağlanmak. Yalnızca C kartında harita panoya gerçekten iğneyle tutturulmuştur.

1. “Takılmak” fiilinin ilk akla gelen anlamı: bir yere bağlanıp kalmak.
2. A kartında zihinsel saplanma, B kartında üzülme, D kartında şaka yapma anlatılır.
3. Bu üçünde fiziksel bir bağlanma yoktur.
4. Gerçek anlam yalnızca panoya tutturulan haritanın anlatıldığı C kartındadır.

7. Öğretmen tahtaya robotik atölyesini anlatan yukarıdaki dörtlüğü yazdı ve sesleri taklit eden sözcükleri işaretlemelerini istedi. Buna göre bu dizelerdeki sözcüklerden hangisi yansıma sözcük değildir?

• A) vızıldar
• B) tık
• C) gıcırdar
• D) ışık

Doğru cevap: D — Yansıma sözcükler doğadaki ya da makinedeki sesleri taklit eder. Motorun sesi “vızıldar”, tellerin sesi “tık”, dişlinin sesi “gıcırdar” sözcükleriyle verilmiştir. “Işık” ise bir nesnedir, ses taklidi değildir.

1. Yansıma sözcük bir sesi taklit eder, nesne adı olmaz.
2. “Vızıldar” motorun, “tık” telin çıkardığı sestir.
3. “Gıcırdar” dişlinin çıkardığı sestir.
4. “Işık” bir nesnedir; ses bildirmez.

8. Kulüp üyeleri sözcüklerin cümledeki anlamlarını yukarıdaki gibi eşleştirdi ama bir satırda yanılmıştır. Buna göre hangi satırda sözcüğe verilen anlam yanlıştır?

• A) 3. satır
• B) 1. satır
• C) 2. satır
• D) 4. satır

Doğru cevap: A — “Taslak” bir işin ön hazırlığı, ilk denemesidir; kesin ve son hâl değildir. Bu yüzden 3. satırdaki anlam yanlıştır.

1. 1. satırda ölçek gerçekten bir uzunluk oranıdır → doğru.
2. 2. satırda uzaklık mesafe anlamındadır → doğru.
3. 3. satırda taslak, kesin hâl değil ön hazırlıktır → yanlış eşleşme.
4. 4. satırda sınır gerçekten bir ayrım çizgisidir → doğru.

9. Bir yarışma raporunda geçen yukarıdaki cümlede büyük harfle yazılan sözcüğün yerine yakın anlamlı başka sözcükler denenmektedir. Aşağıdakilerden hangisi getirilirse cümlenin anlamı bozulur?

• A) dikkatle
• B) itina ile
• C) gelişigüzel
• D) titizlikle

Doğru cevap: C — “Özenle” dikkat ve itina göstererek demektir; “dikkatle”, “itina ile” ve “titizlikle” aynı anlamı verir. “Gelişigüzel” ise düzensiz, dikkatsizce demektir ve cümlenin anlamını bozar.

1. Önce sözcüğün anlamını belirleyelim: dikkat ve itina göstererek.
2. “Dikkatle” ve “itina ile” aynı özeni anlatır.
3. “Titizlikle” de aynı anlamda kullanılan bir sözcüktür.
4. “Gelişigüzel” karşıt anlamlıdır; cümleye konursa anlam tersine döner.

10. Kulüp raporundan alınan cümlede bir sözcük çıkarılmıştır. Cümleye “bitmek bilmeyen” anlamı katmak için boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

• A) kısacık
• B) yetersiz
• C) tükenmeyen
• D) ilgisiz

Doğru cevap: C — “Tükenmeyen”, bitmek bilmeyen, sürüp giden demektir ve uzun süren titiz çalışmayı doğru anlatır. Öteki sözcükler bu anlamı karşılamaz.

1. Cümlenin anlattığı süreci belirle: uzun, sabırlı bir inceleme.
2. “Kısacık” ve “yetersiz” bu uzun süreçle çelişir.
3. “İlgisiz” sözcüğü de cümleye uymaz.
4. Bitmek bilmeyen anlamını veren sözcük “tükenmeyen”dir.

11. Robotik kulübünü anlatan yukarıdaki metinde yarışma öncesi hazırlık anlatılmaktadır. Metne göre “defalarca” sözcüğü ne anlama gelmektedir?

• A) Çok sayıda, tekrar tekrar
• B) Yalnızca bir kez
• C) Birkaç kez ama sayılı
• D) Hiç yapmadan

Doğru cevap: A — Metinde bir satırlık hatanın bile robotu yoldan çıkarabildiği, bu yüzden robotun sınanması gerektiği anlatılır. “Defalarca” burada tekrar tekrar, çok sayıda denemeyi anlatır.

1. Sözcüğün geçtiği cümleyi bulalım: robotu yarışmadan önce test etme isteği.
2. Bir önceki cümlede küçük bir hatanın bile sorun yarattığı anlatılıyor.
3. Bu yüzden test etmenin tek seferle sınırlı olamayacağı anlaşılır.
4. Öyleyse “defalarca” çok sayıda, tekrar tekrar demektir.

12. Robotik kulübünde bir öğrencinin projeyi tekrar tekrar denemesi üzerine yukarıdaki konuşma geçmektedir. Bu konuşmada öğretmenin açıklamasını doğru yorumlayan öğrenci hangisidir?

• A) Deniz
• B) Kaan
• C) Ece
• D) Hiçbiri

Doğru cevap: C — Aynı davranışı anlatan sözcükler farklı duygu değeri (çağrışım) taşıyabilir. “Azimli” olumlu, “inatçı” ise olumsuz bir çağrışım taşır; bunu doğru yorumlayan Ece’dir.

1. Öğretmen iki sözcüğün duygu değerinin farklı olduğunu söylüyor.
2. Deniz ikisini de olumlu, Kaan ikisini de olumsuz sanıyor; ikisi de yanlış.
3. Ece ise “azimli”yi olumlu, “inatçı”yı olumsuz olarak ayırıyor.
4. Doğru yorumu yapan öğrenci Ece’dir.

13. Kulüp panosuna sözcük türleriyle ilgili dört tanım kartı asılmıştır. Bu kartlardan hangisi “terim anlam” kavramını doğru tanımlamaktadır?

• A) A kartı
• B) B kartı
• C) C kartı
• D) D kartı

Doğru cevap: B — Terim anlam, bir sözcüğün belli bir bilim, sanat ya da meslek dalında kazandığı özel anlamdır; bu tanım B kartında verilmiştir. A kartı gerçek anlamı, C kartı eş seslilerin, D kartı mecaz anlamı tanımlar.

1. A kartı gerçek anlamın tanımıdır.
2. C kartı eş sesli sözcüklerin tanımıdır.
3. D kartı mecaz anlamın tanımıdır.
4. Terim anlamı doğru tanımlayan kart B’dir.

14. Aynı metinde kulüp üyelerinin haritalar üzerinde yaptığı bir işlem anlatılmaktadır. Metne göre “aktarmak” sözcüğü hangi işi anlatır?

• A) Haritayı yırtıp yenisini çizmek
• B) Bir yerdeki bilgiyi başka bir yere geçirmek, çevirmek
• C) Haritanın rengini değiştirmek
• D) Haritayı kütüphaneye geri götürmek

Doğru cevap: B — Metinde üyelerin yer adlarını günümüz Türkçesine aktardığı yazılıdır; bu, eski bilgiyi yeni bir biçime geçirmek, çevirmektir.

1. Sözcüğün geçtiği cümleyi bulalım: “yer adlarını günümüz Türkçesine aktarıyor”.
2. Bu, bir bilginin biçim değiştirerek yeniden yazılmasıdır.
3. Yırtma, renk değiştirme ya da geri götürme metinde geçmiyor.
4. Öyleyse “aktarmak” bilgiyi çevirip geçirmek demektir.

15. Yukarıdaki cümlede büyük harfle yazılan “dal” sözcüğü belli bir anlamda kullanılmıştır. Aynı sözcüğün bu cümledeki anlamıyla kullanıldığı seçenek hangisidir?

• A) Rüzgârda sallanan ince bir dal kırıldı.
• B) Kuş, ağacın en yüksek dalına kondu.
• C) Bahçıvan kuru dalları budadı.
• D) Kulübün elektronik dalına yeni bir masa alındı.

Doğru cevap: D — Cümledeki “dal” bir bölümü, alt birimi anlatır. Bu anlam yalnızca D seçeneğinde tekrarlanmıştır; ötekilerde “dal” bir bitki parçasıdır.

1. Cümlede “dal” bir kulüp biriminden söz ediyor.
2. A, B ve C seçeneklerinde dal bir bitki parçasıdır.
3. D seçeneğinde ise dal, kulübün bir alt birimidir.
4. Aynı anlamda kullanılan tek seçenek D’dir.