Demokratikleşme Çabaları

1. Tarih öğretmeni derste demokratikleşme sürecini anlatırken yukarıdaki zaman şeridini tahtaya çizdi. Şeride göre saltanatın kaldırılması ile Cumhuriyetin ilanı arasında yaklaşık kaç yıl geçmiştir?

• A) 2 yıl
• B) 1 yıl
• C) 3 yıl
• D) Aynı yıl

Doğru cevap: B — Saltanat 1 Kasım 1922'de, Cumhuriyet 29 Ekim 1923'te ilan edilmiştir; aralarında yaklaşık 1 yıl vardır.

1. Saltanat 1 Kasım 1922'de kaldırılmıştır.
2. Cumhuriyet 29 Ekim 1923'te ilan edilmiştir.
3. İki tarih arasında yaklaşık 1 yıl bulunur.

2. Meclis tutanağından alınan yukarıdaki metin sınıfta okunmuştur. Metne göre saltanatın kaldırılmasının en önemli sonucu nedir?

• A) İki başlılığın (iki hükûmetin) sona ermesi
• B) Cumhuriyetin ilan edilmesi
• C) Halifeliğin kaldırılması
• D) Yeni anayasanın kabul edilmesi

Doğru cevap: A — Metne göre saltanatın kaldırılmasıyla İstanbul ve Ankara hükûmetleri arasındaki iki başlılık sona ermiştir.

1. Lozan'a hem İstanbul hem Ankara hükûmeti davet edilmiş, bu bir sorun yaratmıştı.
2. Saltanatın kaldırılmasıyla tek bir hükûmet kaldı.
3. Metinde de bu durum "iki başlılığın sona ermesi" olarak anlatılmıştır.

3. Cumhuriyet döneminin ilk iki muhalefet partisiyle ilgili bilgiler yukarıdaki tabloda karşılaştırılmıştır. Tabloya göre iki partinin kapanma nedenleri hakkında hangi ortak yargıya ulaşılabilir?

• A) İkisi de rejim karşıtı hareketlere zemin oluşturduğu için kapatılmıştır.
• B) İkisi de ekonomik nedenlerle kapanmıştır.
• C) İkisi de kurucularının isteğiyle kapanmıştır.
• D) İkisi de dış baskıyla kapanmıştır.

Doğru cevap: A — Her iki parti de kısa sürede cumhuriyet karşıtlarının toplanma yeri hâline geldiği için kapatılmıştır.

1. Terakkiperver Fırka, Şeyh Sait İsyanı'nı destekleyenlerin barınağı olmakla suçlanmıştır.
2. Serbest Fırka da kısa sürede rejim karşıtlarının toplandığı bir çatı hâline gelmiştir.
3. İkisinin ortak kapanma nedeni budur.

4. Tarih defterine üç olay ve üç tarih karışık sırada yazılmıştır. Numaralı olaylar ile harfli tarihler doğru eşleştirildiğinde sıralama nasıl olur?

• A) 1-a, 2-b, 3-c
• B) 1-c, 2-a, 3-b
• C) 1-b, 2-a, 3-c
• D) 1-b, 2-c, 3-a

Doğru cevap: D — Saltanat 1 Kasım 1922 (b), Cumhuriyet 29 Ekim 1923 (c), Halifelik 3 Mart 1924 (a) tarihlerinde gerçekleşmiştir.

1. 1. olay saltanatın kaldırılmasıdır → 1 Kasım 1922 (b).
2. 2. olay Cumhuriyetin ilanıdır → 29 Ekim 1923 (c).
3. 3. olay halifeliğin kaldırılmasıdır → 3 Mart 1924 (a).
4. Sıralama 1-b, 2-c, 3-a olur.

5. Tarih öğretmeni 1921 Anayasası hakkında yukarıdaki dört önermeyi hazırladı. Bu önermelerden hangisi 1921 Anayasası hakkında YANLIŞ bilgi içerir?

• A) I
• B) II
• C) III
• D) IV

Doğru cevap: C — 1921 Anayasası kuvvetler ayrılığını değil, tüm yetkileri TBMM'de toplayan kuvvetler birliğini esas almıştır.

1. I ve II doğrudur: yetkiler TBMM'de toplanmış, anayasa savaş yıllarında hazırlanmıştır.
2. IV doğrudur: 1921 Anayasası, 1923'teki Cumhuriyet ilanından öncedir.
3. III yanlıştır: 1921 Anayasası kuvvetler ayrılığını değil, kuvvetler birliğini esas alır.

6. Cumhuriyetin ilanıyla birlikte benimsenen yönetim biçimiyle ilgili dört tanım yukarıdaki kartlara yazılmıştır. Bu kartlardan hangisi "kabine sistemi"ni doğru tanımlar?

• A) A kartı
• B) B kartı
• C) C kartı
• D) D kartı

Doğru cevap: B — Kabine sistemi, cumhurbaşkanı ve başbakanın birlikte yer aldığı hükûmet biçimidir; bu B kartında tanımlanmıştır.

1. A kartı, cumhuriyet öncesi meclis hükûmeti sistemini anlatır.
2. C ve D kartları monarşi ve federal yönetimi anlatır, konuyla ilgisizdir.
3. B kartındaki tanım cumhurbaşkanı ve başbakanı içerdiği için kabine sistemidir.

7. Öğretmen tahtaya iki farklı yönetim biçimini karşılaştırmalı olarak yazdı. Yukarıdaki iki sistemden hangisine Cumhuriyetin ilanından SONRA geçilmiştir?

• A) Meclis hükûmeti sistemine
• B) İkisi birlikte uygulanmaya devam etmiştir.
• C) Hiçbirine geçilmemiştir.
• D) Kabine sistemine

Doğru cevap: D — Cumhuriyetin ilanıyla cumhurbaşkanı seçilmiş, başbakanın hükûmeti kurduğu kabine sistemine geçilmiştir.

1. Önceden bakanları meclis tek tek seçiyordu; buna meclis hükûmeti sistemi denir.
2. Cumhuriyetin ilanıyla cumhurbaşkanlığı makamı oluşturulmuştur.
3. Başbakanın hükûmeti kurduğu kabine sistemine geçilmiştir.

8. Tarih dersinde kanun gerekçesinden alınan yukarıdaki metin okunmuştur. Metne göre Takrir-i Sükûn Kanunu'nun çıkarılma amacı nedir?

• A) Ekonomiyi düzenlemek
• B) İsyanı bastırıp kamu düzenini sağlamak
• C) Yeni harfleri yaygınlaştırmak
• D) Eğitim birliğini sağlamak

Doğru cevap: B — Metne göre kanun, yayılan isyanı bastırmak ve kamu düzenini yeniden sağlamak amacıyla çıkarılmıştır.

1. 1925'te Şeyh Sait İsyanı hızla yayılıyordu.
2. Hükûmete olağanüstü yetki veren bir kanuna ihtiyaç duyuldu.
3. Takrir-i Sükûn Kanunu ile isyan bastırılıp düzen sağlandı.

9. Şeyh Sait İsyanı'nın yol açtığı gelişmeler yukarıdaki zaman şeridinde gösterilmiştir. Şeride göre isyanın dış politikadaki en önemli sonucu nedir?

• A) Musul'un Irak'a bırakılması
• B) Cumhuriyetin ilan edilmesi
• C) Halifeliğin kaldırılması
• D) Lozan'ın imzalanması

Doğru cevap: A — İsyanla uğraşan Türkiye, Musul konusunda geri adım atmak zorunda kalmış ve Musul 1926'da Irak'a bırakılmıştır.

1. İsyan, Musul görüşmeleri sürerken çıkmıştır.
2. Türkiye askerî gücünü içeride kullanmak zorunda kalmıştır.
3. Bu nedenle 1926'da Musul Irak'a bırakılmıştır.

10. Tarih öğretmeni iki anayasayı karşılaştıran yukarıdaki tabloyu hazırladı. Tabloya göre 1924 Anayasası'nın 1921 Anayasası'ndan en önemli farkı nedir?

• A) Cumhuriyet rejiminin esaslarını düzenlemesi
• B) Savaş dönemine göre hazırlanmış olması
• C) Kuvvetler birliğini esas alması
• D) Halifeliği koruması

Doğru cevap: A — 1921 Anayasası savaş koşullarına göre hazırlanmıştı; 1924 Anayasası ise ilan edilen Cumhuriyetin esaslarını düzenlemiştir.

1. 1921 Anayasası olağanüstü savaş koşullarında hazırlanmıştı.
2. Cumhuriyet ilan edilince yeni bir anayasaya ihtiyaç duyuldu.
3. 1924 Anayasası Cumhuriyetin esaslarını düzenleyen ilk anayasadır.

11. Tarih defterine üç parti ve üç kurucu isim karışık biçimde yazılmıştır. Numaralı partiler harfli kurucularla doğru eşleştirildiğinde sıralama nasıl olur?

• A) 1-a, 2-b, 3-c
• B) 1-b, 2-c, 3-a
• C) 1-c, 2-b, 3-a
• D) 1-c, 2-a, 3-b

Doğru cevap: D — Terakkiperver Fırka'yı Kâzım Karabekir (c), Serbest Fırka'yı Fethi Okyar (a), Cumhuriyet Halk Fırkası'nı ise Atatürk (b) kurmuştur.

1. 1. parti Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'dır → kurucusu Kâzım Karabekir (c).
2. 2. parti Serbest Cumhuriyet Fırkası'dır → kurucusu Fethi Okyar (a).
3. 3. parti Cumhuriyet Halk Fırkası'dır → kurucusu Atatürk (b).
4. Sıralama 1-c, 2-a, 3-b olur.

12. Öğretmen çok partili hayata geçiş denemelerinin başarısız olma nedenine dair yukarıdaki dört önermeyi hazırladı. Bu önermelerden hangisi DOĞRUDUR?

• A) I
• B) II
• C) III
• D) IV

Doğru cevap: B — Her iki deneme de kısa sürede cumhuriyet karşıtlarının toplanma yeri hâline geldiği için sonlandırılmıştır.

1. I, III ve IV gerçek nedenleri yansıtmaz; kaynaklarda böyle bir bilgi yoktur.
2. Her iki partide de rejim karşıtları toplanmaya başlamıştır.
3. Bu nedenle doğru önerme II'dir.

13. Tarih sınavında yukarıdaki üç olay karışık sırada verilmiştir. Bu olayların gerçekleşme sırası nasıldır?

• A) I, II, III
• B) I, III, II
• C) II, I, III
• D) III, II, I

Doğru cevap: C — Saltanat 1922'de, Cumhuriyet 1923'te, halifelik ise 1924'te kaldırılmıştır; doğru sıra II, I, III'tür.

1. Saltanat: 1 Kasım 1922 (II).
2. Cumhuriyet: 29 Ekim 1923 (I).
3. Halifelik: 3 Mart 1924 (III).
4. Doğru sıralama II, I, III olur.

14. Tarih ders notuna yukarıdaki ifade yazılmıştır. Bu ifade, 29 Ekim 1923'te hangi gelişmeyle çözülen sorunu tanımlamaktadır?

• A) Saltanatın kaldırılması
• B) Halifeliğin kaldırılması
• C) Cumhuriyetin ilanı
• D) Anayasanın kabulü

Doğru cevap: C — TBMM açıldığından beri rejimin adı konmamıştı; 29 Ekim 1923'te Cumhuriyetin ilanıyla bu sorun çözülmüştür.

1. Rejimin adı ve hükûmeti kurma biçimi uzun süre belirsizdi.
2. 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet ilan edildi.
3. Böylece devletin yönetim biçimi sorunu çözüldü.

15. Tarihçi yorumundan alınan yukarıdaki metin ders kitabında yer almaktadır. Metne göre Atatürk'ün Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın kurulmasını istemesindeki temel amaç nedir?

• A) Ekonomiyi güçlendirmek
• B) Halifeliği kaldırmak
• C) Orduyu güçlendirmek
• D) Çok partili demokratik hayatı denemek

Doğru cevap: D — Metne göre Atatürk, tek parti yönetiminin demokrasi için yeterli olmadığını düşünerek çok partili hayatı denemek istemiştir.

1. Atatürk demokrasinin yerleşmesi için muhalefetin gerekli olduğunu düşünüyordu.
2. 1930'da Fethi Okyar'dan parti kurmasını istedi.
3. Amaç, çok partili demokratik hayatı denemekti.

16. Partili Hayata Geçiş — Çok Partili Hayata Geçiş

• A) Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası
• B) Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası
• B) Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası yerine Cumhuriyet Halk Fırkası olmalı... Şaka şaka. İlk muhalefet partisi Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasıdır, hayır ilk partimiz Halk Fırkasıdır. Müstakil ilk muhalefet Terakkiperver'dir.
• C) Serbest Cumhuriyet Fırkası
• D) Demokrat Parti

Doğru cevap: B

17. Orta — Demokratikleşme Yolunda Adımlar

• A) Saltanatın kaldırılması
• B) Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın kurulması
• C) Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın açılması
• D) Kadınlara seçme ve seçilme hakkının verilmesi

Doğru cevap: A

18. Zor — Demokratikleşme Yolunda Atılan Adımlar

• A) Şeyh Sait İsyanı
• B) Saltanatın Kaldırılması
• C) İzmir Suikast Girişimi
• D) Menemen Olayı

Doğru cevap: B

19. Partili Hayata Gecis — Çok Partili Hayata Geçiş Denemeleri

• A) Cumhuriyet Halk Fırkası
• B) Demokrat Parti
• C) Serbest Cumhuriyet Fırkası
• D) Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası

Doğru cevap: D

20. Orta 1 — Demokratikleşme Yolunda Adımlar

• A) Demokratik kültürel birikimin ve ortamın henüz yeterince olgunlaşmamış olması
• B) Saltanatın kaldırılmasına yönelik toplumsal tepkilerin artması
• C) Hükümetin ekonomik alanda tamamen devletçi politikaları benimsemesi
• D) Meclisteki tüm milletvekillerinin aynı siyasi görüşü savunması

Doğru cevap: A