Millî Bir Destan: Ya İstiklal Ya Ölüm

1. Haritada Kurtuluş Savaşı'nın üç ana cephesi işaretlenmiştir. Doğu ve Güney cephelerinin Batı Cephesi'nden önce kapanması TBMM açısından hangi sonucu doğurmuştur?

• A) Batı Cephesi'nin de kendiliğinden kapanmasını
• B) TBMM'nin asker, silah ve kaynaklarının tamamını Batı Cephesi'ne yöneltebilmesini
• C) İtilaf Devletleri'nin Anadolu'dan çekilmesini
• D) Düzenli ordunun terhis edilmesini

Doğru cevap: B — İki cephenin kapanmasıyla buralardaki birlikler ve kaynaklar Batı Cephesi'ne aktarılmış, Büyük Taarruz hazırlığı mümkün olmuştur.

1. Doğu Cephesi Gümrü Antlaşması ile kapanmıştır.
2. Güney Cephesi Ankara Antlaşması ile kapanmıştır.
3. Bu cephelerdeki asker ve silah artık boşta kalmıştır.
4. Bütün güç, Yunan ordusuyla savaşılan Batı Cephesi'ne kaydırılmıştır.

2. Kaynak metinde Gümrü Antlaşması'nın maddeleri verilmiştir. Bu antlaşmanın TBMM açısından taşıdığı özel önem nedir?

• A) TBMM'nin ilk toprak kaybı olması
• B) Sevr Antlaşması'nın uygulanmaya başlanması
• C) TBMM'nin imzaladığı ilk antlaşma olması ve siyasi varlığının bir devlet tarafından tanınması
• D) Doğu Cephesi'nin yeniden açılması

Doğru cevap: C — Gümrü, TBMM'nin ilk uluslararası antlaşmasıdır; karşı taraf hem TBMM'yi muhatap kabul etmiş hem Sevr'i geçersiz saymıştır.

1. Antlaşma doğrudan TBMM adına imzalanmıştır.
2. Karşı taraf TBMM'yi muhatap kabul etmiştir.
3. Bu, TBMM'nin siyasi varlığının tanınması demektir.
4. Ayrıca Sevr'in geçersizliği ilk kez bir antlaşmada kabul edilmiştir.

3. Tabloda I. İnönü Muharebesi'nin ardından yaşanan iç ve dış gelişmeler verilmiştir. Bu gelişmelerin birlikte gösterdiği sonuç nedir?

• A) Kazanılan askerî başarı, TBMM'nin iç moralini yükseltmiş ve dış dünyada tanınırlığını artırmıştır.
• B) TBMM askerî olarak ağır bir yenilgi almıştır.
• C) İtilaf Devletleri Anadolu'yu tamamen boşaltmıştır.
• D) Sevr Antlaşması yürürlüğe girmiştir.

Doğru cevap: A — İtilaf Devletleri TBMM'yi Londra Konferansı'na çağırmış, Sovyet Rusya Moskova Antlaşması'nı imzalamış, içeride İstiklal Marşı kabul edilmiştir.

1. Düzenli ordunun ilk başarısı I. İnönü'dür.
2. İçeride bu başarı İstiklal Marşı'nın kabulüyle aynı günlere denk gelir.
3. Dışarıda İtilaf Devletleri TBMM'yi konferansa çağırmıştır.
4. Sovyet Rusya ile antlaşma imzalanmıştır; bunlar tanınırlığın arttığını gösterir.

4. Kaynak metinde Mustafa Kemal'in II. İnönü Muharebesi'nin ardından çektiği telgraf yer almaktadır. Bu sözlerle anlatılmak istenen düşünce hangisidir?

• A) Savaşın tümüyle sona erdiği
• B) Ordunun terhis edileceği
• C) Düşmanın Anadolu'yu tamamen terk ettiği
• D) Uzun süredir yenilgiye alışmış bir milletin kaderinin bu zaferlerle değişmeye başladığı

Doğru cevap: D — "Makûs talih" ifadesi, yıllardır süren yenilgi zincirinin kırıldığını ve yeni bir dönemin başladığını anlatır.

1. Osmanlı Devleti uzun süredir savaş kaybediyordu.
2. Telgrafta yalnızca düşmanın değil, "talihin" de yenildiği söylenir.
3. Bu ifade alışılmış yenilgi düzeninin kırıldığını anlatır.
4. Yani millet için yeni bir dönemin başladığı vurgulanmaktadır.

5. Kaynak metinde Sakarya Savaşı öncesinde yayımlanan Tekalif-i Millîye Emirleri'nden bölümler verilmiştir. Bu emirlerin çıkarılmasındaki amaç nedir?

• A) Halktan vergi toplayarak bütçe açığını kapatmak
• B) Ordunun ihtiyaçlarını ülke kaynaklarıyla ve halkın topyekûn katılımıyla karşılamak
• C) Yabancı devletlerden borç almak
• D) Ticareti serbestleştirmek

Doğru cevap: B — Tekâlif-i Milliye Emirleri’nin amacı, ordunun ihtiyaçlarını ülke kaynaklarıyla ve halkın topyekûn katılımıyla karşılamaktır.

1. Metnin tarihine bakalım: 7-8 Ağustos 1921. Ordu, Temmuz 1921’deki Kütahya-Eskişehir yenilgisinden sonra Sakarya’nın doğusuna çekilmiş ve donanımını büyük ölçüde yitirmiştir.
2. Metindeki iki hüküm amacı gösteriyor: her aileden çamaşır, çorap ve çarık istenmesi ile elde bulunan yiyecek ve giyeceğin yüzde kırkının orduya verilmesi. İstenenlerin hepsi askerin doğrudan ihtiyacıdır, para değildir.
3. Bedeli sonradan ödenmek üzere kaydı da bunu doğrular: uygulama bir vergi toplama işlemi değil, karşılığı kayda geçirilen bir seferberliktir.
4. Denetleyelim: dışarıdan yeterli yardım gelmiyordu ✓ — kaynağın ülke içinden sağlanması zorunluydu.

6. Kaynak metinde Sakarya Savaşı sırasında verilen ünlü savunma emri yer almaktadır. Bu emirle getirilen yeni savunma anlayışı hangisidir?

• A) Ordunun geri çekilerek savaşı bırakması
• B) Yalnızca belirli bir savunma hattının tutulması
• C) Belirli bir hat yerine bütün vatanın derinlemesine, her noktada savunulması
• D) Savunmanın tümüyle Kuvâ-yi Millîye birliklerine bırakılması

Doğru cevap: C — Bir hat düştüğünde savunma çökmesin diye savunma bütün vatan yüzeyine yayılmış, geri çekilen birlik yeni bir noktada direnmeyi sürdürmüştür.

1. Klasik savaşta ordu tek bir hat kurar ve o hattı savunur.
2. Hat yarılınca savunma bütünüyle çöker.
3. Emirde savunmanın bir hat değil bir yüzey olduğu belirtilir.
4. Böylece her karış toprak ayrı ayrı savunulmuş ve düşman ilerleyişi durdurulmuştur.

7. Haritada 26 Ağustos 1922'de başlayan Büyük Taarruz'un yönü ok ile gösterilmiştir. Taarruzun 9 Eylül'de İzmir'e ulaşmasıyla ortaya çıkan sonuç nedir?

• A) Anadolu'daki Yunan işgali sona ermiş, Kurtuluş Savaşı'nın askerî bölümü zaferle kapanmıştır.
• B) Savaşın ağırlığı Doğu Cephesi'ne kaymıştır.
• C) Sevr Antlaşması yürürlüğe girmiştir.
• D) TBMM Ankara'dan başka bir kente taşınmıştır.

Doğru cevap: A — Taarruz Afyon'da başlamış, Dumlupınar'da düşman ordusu kuşatılmış ve 9 Eylül'de İzmir'e ulaşılarak işgale son verilmiştir.

1. Taarruz 26 Ağustos'ta Afyon cephesinde başlamıştır.
2. 30 Ağustos'ta Dumlupınar'da düşman ordusu kuşatılmıştır.
3. Kaçan birlikler İzmir yönünde takip edilmiştir.
4. 9 Eylül'de İzmir'e girilmesiyle Anadolu'daki işgal sona ermiştir.

8. Tabloda Mudanya Ateşkes Antlaşması ile alınan kararlar özetlenmiştir. Bu kararların en dikkat çekici yönü nedir?

• A) TBMM'nin toprak kaybetmesi
• B) Savaşın yeniden başlaması
• C) İtilaf Devletleri'nin Anadolu'yu yeniden işgal etmesi
• D) Doğu Trakya ve boğazların savaş yapılmadan, siyasi yolla kazanılması

Doğru cevap: D — Kararların en dikkat çekici yönü, Doğu Trakya ile boğazların savaş yapılmadan siyasi yolla kazanılmasıdır.

1. Tablodaki üç satırı okuyalım: savaş sona erdi, Doğu Trakya TBMM’ye verildi, boğazlar TBMM yönetimine bırakıldı.
2. İlk satır ötekilerin koşulunu söylüyor: savaş bitmiştir, dolayısıyla sonraki iki kazanım çatışmayla değil görüşmeyle elde edilmiştir.
3. Bunu olanaklı kılan şey Büyük Taarruz ile sağlanan askerî üstünlüktür. 11 Ekim 1922’de imzalanan ateşkeste bu üstünlük masada kullanılmıştır.
4. Denetleyelim: tabloda toprak kaybı ya da yeni bir işgal yok ✓ — üç satır da kazanım yönünde bir sonuç bildiriyor.

9. Tabloda Lozan Barış Antlaşması'nda üç konuda alınan kararlar verilmiştir. Bu kararlara dayanarak Lozan için yapılabilecek en doğru değerlendirme hangisidir?

• A) Antlaşma bütünüyle Türkiye'nin aleyhine sonuçlanmıştır.
• B) Bağımsızlık büyük ölçüde sağlanmış, ancak boğazlar ve Musul gibi bazı konular o an tam çözülememiştir.
• C) Antlaşmada hiçbir sorun çözüme kavuşmamıştır.
• D) Kapitülasyonların kapsamı genişletilmiştir.

Doğru cevap: B — Kapitülasyonların kaldırılması tam bağımsızlığın en açık göstergesidir; buna karşılık boğazlar ve Musul konuları sonraki yıllara kalmıştır.

1. Kapitülasyonların kaldırılması ekonomik bağımsızlığı sağlar.
2. Boğazların komisyona bırakılması egemenliği kısmen sınırlar.
3. Musul sorunu antlaşmada çözülmeyip sonraya bırakılmıştır.
4. Öyleyse Lozan büyük ölçüde kazanım, kısmen de eksik kalmış bir barıştır.

10. Zaman şeridinde Kurtuluş Savaşı'nın dönüm noktaları sırayla verilmiştir. Bu sıralamanın ortaya koyduğu genel gidiş nedir?

• A) Askerî başarısızlıkların birbirini izlediği
• B) Mücadelenin yalnızca diplomatik yollarla yürütüldüğü
• C) Kazanılan askerî başarıların adım adım siyasi kazanıma, sonunda da barış antlaşmasına dönüştüğü
• D) Savaşın ağırlıklı olarak Doğu Cephesi'nde geçtiği

Doğru cevap: C — Zaman şeridi, kazanılan askerî başarıların adım adım siyasi kazanıma ve sonunda barış antlaşmasına dönüştüğünü gösterir.

1. Şeritteki durakları sonuçlarıyla eşleştirelim: Ocak 1921 I. İnönü’nün ardından Londra Konferansı daveti ve 16 Mart 1921 Moskova Antlaşması gelmiştir.
2. Eylül 1921 Sakarya’dan sonra 13 Ekim 1921 Kars ve 20 Ekim 1921 Ankara antlaşmaları imzalanmıştır. Ağustos 1922 Büyük Taarruz’un ardından ise 11 Ekim 1922 Mudanya Ateşkesi gelmiştir.
3. Her askerî başarının hemen ardından bir siyasi kazanım geliyor; dizi Temmuz 1923’te Lozan Barış Antlaşması ile tamamlanmıştır.
4. Denetleyelim: şeritte bir başarısızlık dizisi değil, yükselen bir çizgi var ✓ — savaş ile diplomasi birlikte yürümüştür.

11. Tabloda Sevr ve Lozan antlaşmalarının üç konudaki hükümleri karşılaştırılmıştır. Bu karşılaştırmanın ortaya koyduğu temel fark nedir?

• A) Sevr bağımsızlığı ve toprak bütünlüğünü ortadan kaldırırken Lozan tam bağımsız bir devletin varlığını uluslararası alanda kabul ettirmiştir.
• B) İki antlaşma da aynı hükümleri taşımaktadır.
• C) Lozan, Sevr'den çok daha ağır koşullar getirmiştir.
• D) İki antlaşma da aynı yıl imzalanmıştır.

Doğru cevap: A — Sevr orduyu sınırlandırıp kapitülasyonları sürdürüyor ve vatanı bölüyordu; Lozan bunların tümünü ortadan kaldırmıştır.

1. Sevr'de ordu sınırlandırılırken Lozan'da bu sınır kaldırılmıştır.
2. Sevr kapitülasyonları sürdürürken Lozan bunları tamamen kaldırmıştır.
3. Sevr Doğu'da yeni devletler öngörürken Lozan'da böyle bir hüküm yoktur.
4. Üç başlık da bağımsızlık ve toprak bütünlüğü açısından tam tersi sonuç verir.

12. Kaynak metin, Kütahya-Eskişehir Muharebeleri sürerken Ankara'da toplanan Maarif Kongresi'nin açılışında söylenmiştir. Savaşın en zor günlerinde bir eğitim kongresi toplanması neyi göstermektedir?

• A) Askerî mücadelenin bırakılmak istendiğini
• B) Eğitim çalışmalarının savaş sonrasına ertelendiğini
• C) Kongrenin İtilaf Devletleri'nin isteğiyle toplandığını
• D) Kurtuluşun yalnızca savaşla değil eğitimle de sağlanacağına inanıldığını ve geleceğin şimdiden planlandığını

Doğru cevap: D — Cephe hattı Ankara'ya yaklaşmışken eğitim kongresi toplamak, savaş sonrası çağdaş toplumun temellerini önceden atma iradesini gösterir.

1. Kongre, ordunun geri çekildiği en zor günlerde toplanmıştır.
2. Metinde silahla mücadelenin yanında "kafayla" mücadeleden söz edilir.
3. Bu, eğitimin savaş kadar önemli görüldüğünü anlatır.
4. Öyleyse savaş sürerken geleceğin eğitim düzeni planlanmaktadır.

13. Tabloda TBMM'nin 1921 yılında imzaladığı üç antlaşma ve tarafları verilmiştir. Bu antlaşmaların TBMM açısından ortak sonucu nedir?

• A) TBMM'nin geniş toprak kayıpları yaşaması
• B) TBMM'nin uluslararası alanda tanınması ile doğu ve güney sınırlarının güvence altına alınması
• C) Batı Cephesi'nde savaşın sona ermesi
• D) Kapitülasyonların kaldırılması

Doğru cevap: B — Üç antlaşma da TBMM'yi muhatap kabul etmiş; doğu ve güney sınırları güvenceye alınarak bu cepheler kapanmıştır.

1. Üç antlaşmada da TBMM taraf olarak imza atmıştır.
2. Bu durum TBMM'nin tanındığını gösterir.
3. Moskova ve Kars ile doğu sınırı güvenceye alınmıştır.
4. Ankara Antlaşması ile Güney Cephesi kapanmıştır.

14. Şemada Sakarya Zaferi'nin ardından gerçekleşen gelişmeler sebep-sonuç ilişkisiyle sıralanmıştır. Bu zincirin Batı Cephesi üzerindeki etkisi ne olmuştur?

• A) Batı Cephesi'nde savaşın kendiliğinden durmasına yol açmıştır.
• B) TBMM'nin barış istemek zorunda kalmasına yol açmıştır.
• C) Diğer cephelerdeki asker ve silahın Batı Cephesi'ne aktarılarak Büyük Taarruz hazırlığının yapılabilmesini sağlamıştır.
• D) Ordunun terhis edilmesine yol açmıştır.

Doğru cevap: C — Doğu ve Güney cepheleri kapanınca buradaki kuvvetler Batı'ya kaydırılmış, bir yıllık hazırlık dönemi sonunda Büyük Taarruz yapılabilmiştir.

1. Sakarya Zaferi TBMM'nin siyasi elini güçlendirmiştir.
2. Bunun sonucunda Kars ve Ankara antlaşmaları imzalanmıştır.
3. Bu antlaşmalarla doğu ve güney cepheleri kapanmıştır.
4. Boşalan asker ve silah Batı Cephesi'ne aktarılarak taarruz hazırlığı yapılmıştır.

15. Kaynak metinde İstiklal Marşı'nın kabul süreci anlatılmaktadır. Marşın işgallerin sürdüğü ve düzenli ordunun ilk zaferinin yeni kazanıldığı bir dönemde kabul edilmesi neyi göstermektedir?

• A) Milletin bağımsızlık kararlılığının en zor günlerde bile güçlü olduğunu ve ortak bir moral kaynağı oluşturulduğunu
• B) Savaşın sona erdiğini
• C) Meclisin askerî konularla ilgilenmediğini
• D) Marşın yabancı bir devletin isteğiyle yazıldığını

Doğru cevap: A — İşgal altındaki bir ülkede marş kabul etmek, bağımsızlığa duyulan inancı ve ortak duyguyu güçlendirme iradesini gösterir.

1. Marş, I. İnönü Zaferi'nin hemen ardından kabul edilmiştir.
2. O günlerde ülkenin büyük bölümü hâlâ işgal altındadır.
3. Meclis bu koşullarda bir millî marş kabul etmiştir.
4. Bu, bağımsızlık kararlılığının ve ortak moralin göstergesidir.